W tym zakresie wskazano, że rozporządzenie nr 2019/159 dotyczące cła ochronnego obowiązywało jednakowo we wszystkich państwach członkowskich UE, co oznacza, że miało zastosowanie dla każdej zainteresowanej osoby prowadzącej ten sam rodzaj działalności. Wobec czego nie można uznać, że spółka A. znajdowała się w sytuacji wyjątkowej w porównaniu z innymi podmiotami. Naliczenie cła ochronnego wobec nieuzyskania kontyngentu, zgodnie z rozporządzeniem wydanym przez organy unijne, nie stawia tej spółki w sytuacji wyjątkowej w stosunku do licznych, innych przedsiębiorców. Zdarzenia, które dotyczą większej liczby osób i są w pewnym sensie "powtarzalne", nie mogą stanowić sytuacji szczególnej, bowiem stanowią jednocześnie kryterium ryzyka handlowego. Klauzula słuszności zaś jest instytucją z gruntu wyjątkową, w związku z czym nie może stanowić remedium na typowe sytuacje związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Okoliczność nadzwyczajna, czy też szczególna sytuacja występuje w przypadku przekroczenia zwykłego ryzyka zawodowego i handlowego danego przedsiębiorcy.
W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 121 o.p., to jest zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa oraz zasady udzielania informacji. W uzasadnieniu w całości podtrzymano argumentację wniosku, z tą modyfikacją, że spółka podkreśliła, że nie miała możliwości pozyskać wiedzy, że kontyngent jest wyczerpany. Wiedza ta pozwalałaby na podjęcie odmiennych decyzji gospodarczych. Informacje w tym zakresie uzyskała dopiero po dwóch tygodniach. Strona była więc zmuszona złożyć korektę zgłoszenia, jednak była ona spowodowana błędem leżącym po stronie systemu, który organ celny udostępnia jako organ państwa.
Dyrektor Izy Administracji Skarbowej w Gdańsku decyzją z dnia 8 października 2025 r. nr 2201-IGC.4306.7.2025.EK-M utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jako prawidłową.
Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy wskazał, że niewątpliwie przywóz towarów sprowadzonych przez stronę nie został objęty niepreferencyjnym kontyngentem taryfowym o numerze porządkowym 098871 z uwagi na jego wyczerpanie. O tym fakcie przedstawiciel strony został poinformowany za pośrednictwem komunikatu ZC210, przesłanego za pośrednictwem systemu AIS w dniu 23 stycznia 2023 r. Zatem dodatkowe cło ochronne (A20) w wysokości 88263 zł, określone w decyzji Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z dnia 9 lutego 2023 r., jest prawnie należne. W tym stanie rzeczy nie zaistniały przesłanki zwrotu tych należności na podstawie art. 116 ust. 1 lit. a w związku z art. 117 ust. 1 i ust. 2 lit. a UKC.
Następnie zaznaczono, że stan faktyczny tej sprawy świadczy także o tym, że stronie nie należy się zwrot cła w oparciu o art. 116 ust. 1 lit. c w związku z art. 119 ust. 1 i 2 UKC.
Przepis art. 116 ust. 1 lit. c UKC stanowi, że należności przywozowe podlegają zwrotowi, gdy ich pobranie było skutkiem błędu właściwych organów. Natomiast w myśl art. 119 ust. 1 UKC uszczegóławia, że warunkiem koniecznym do dokonania zwrotu cła w sytuacji stwierdzenia błędu właściwego organu jest wykazanie, że w normalnych okolicznościach dłużnik nie mógł wykryć tego błędu oraz że dłużnik działał w dobrej wierze.
Ponadto art. 119 ust. 2 UKC wskazuje, że jeżeli nie są spełnione warunki określone w art. 117 ust. 2 UKC, zwrot przyznawany jest wtedy, gdy niezastosowanie obniżonej lub zerowej stawki celnej wynikało z błędu organów celnych, a zgłoszenie celne do dopuszczenia do obrotu zawierało wszystkie dane i towarzyszyły mu wszystkie dokumenty konieczne do zastosowania obniżonej lub zerowej stawki.
Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, jakoby do braku przyznania kontyngentu, warunkującego zastosowanie 0 % stawki dodatkowego cła ochronnego, przyczyniły się działania jakiegokolwiek organu. Zgłoszenie celne, którego dotyczy zaskarżona decyzja, zostało przesłane za pośrednictwem systemu AIS w dniu 5 stycznia 2023 r. a następnie przyjęte przez organ celny w dniu 7 stycznia 2023 r. Podana w wyszukiwarce taryfowej ISZTAR4 data wyczerpania kontyngentu o numerze porządkowym 098871, ustanowionego na pierwszy kwartał 2023 r. jednoznacznie potwierdza, że wnioski o ten kontyngent, przesłane po dniu 4 stycznia 2023 r., nie miały zaś szansy na uwzględnienie. Z powyższego jednoznacznie wynika, że powodem braku przyznania kontyngentu w niniejszej sprawie był termin złożenia przez stronę zgłoszenia celnego importowego, na który organ celny nie miał wpływu.
Zgodnie z treścią art. 51 ust. 2 RW ilości objęte kontyngentami taryfowymi mogą być przyznawane nie wcześniej niż w drugim dniu roboczym po dacie przyjęcia zgłoszenia celnego, w którym zgłaszający złożył wniosek o skorzystanie z kontyngentu taryfowego. Jednocześnie w myśl ust. 3 cytowanego przepisu, dla każdego kontyngentu komisja dokonuje przyznania wnioskowanej ilości na podstawie otrzymanych wniosków o skorzystanie z kontyngentu taryfowego, zgodnie chronologicznym porządkiem przyjmowania według dat przyjęcia zgłoszeń celnych oraz w zakresie, na jaki pozwala dostępne saldo kontynentu. Aby wszystkie wnioski o zaliczenie towaru na poczet kontyngentu były traktowane jednakowo, za datę przyjęcia zgłoszenia celnego w znaczeniu wyżej zacytowanego przepisu uważa się datę, w której nastąpiło zwolnienie towaru do wnioskowanej procedury.
Przyjęty tryb rozdziału kontyngentów sprawia, że informacje o przyznaniu kontyngentu dla danego towaru nie są dostępne w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego ani dacie zwolnienia towaru, lecz są przekazywane przez Komisję Europejską z opóźnieniem, wynikającym z konieczności podziału kontyngentu na wszystkie wnioski złożone w poszczególnych krajach Unii Europejskiej.
Jednocześnie wszyscy importerzy, podejmujący decyzję o przywozie towarów, co do których ustanowiono preferencje w ramach kontyngentów, powinni mieć świadomość, że możliwość uzyskania tych korzyści nie oznacza pewności ich uzyskania a przyjęcie zgłoszenia celnego i zwolnienie towaru do wnioskowanej procedury nie świadczy o akceptacji przez organ celny stawki celnej ustanowionej w ramach kontyngentu.
Organ odwoławczy wskazał, że obsłużenie zgłoszenia celnego, zawierającego w polu 39 wskazanie określonego numeru kontyngentu, skutkujące wygenerowaniem w systemie AIS komunikatu ZC299, stanowiło jedynie potwierdzenie tego, że organy celne zaakceptowały wniosek o zaliczenie towaru na poczet kontyngentu. Akceptacja taka była niezbędna do przesłania wniosku o zaliczenie towaru na poczet kontyngentu do elektronicznego Systemu Zarządzania Kontyngentami Taryfowymi i Nadzoru Importu - w skrócie TQS, zarządzanego przez Komisję Europejską. Komunikaty zwrotne, otrzymane z unijnego systemu TQS, skutkują wygenerowaniem w krajowym systemie AIS komunikatów ZC210. W razie odmowy przyznania kontyngentu z uwagi na jego wyczerpanie, oprócz przesłanego w formie elektronicznej komunikatu ZC210, importerzy otrzymują decyzje organów celnych, zawierające wezwanie do uiszczenia cła, obliczonego według stawki obowiązującej dla towarów nieobjętych kontyngentem. Zgodnie z wolą ustawodawcy unijnego, wyrażoną w art. 22 ust. 6 lit b UKC, decyzje będące skutkiem odmowy przyznania kontyngentu, są wydawane w trybie uproszczonym, który nie przewiduje konieczności powiadamiania importera o zamiarze ich wydania oraz podstawach, na których zostaną oparte.
W ocenie organu odwoławczego na błąd popełniony przez właściwe organy nie wskazuje także treść korespondencji e-mailowej z 23 stycznia 2023 r., otrzymanej przez pracownika agencji celnej B. Spółka. z o. o. od M. K. - głównego specjalisty, zatrudnionego w Wydziale Zintegrowanej Taryfy Celnej i Środków Taryfowych Departamentu Ceł, na którą strona powołuje się w odwołaniu. Treść wiadomości e-mail z godziny 15.47 potwierdza wyżej opisane ustalenia, zgodnie z którymi na poczet kontyngentu taryfowego nr 098871 zaliczone zostały wnioski ujęte w zgłoszeniach celnych, przyjętych najpóźniej do dnia 4 stycznia 2023 r. Natomiast wiadomość e-mail z godziny 10.43 wyjaśnia powód opóźnienia wygenerowania komunikatu ZC210, zgodnie z którym opóźnienie to było spowodowane błędem komunikacji pomiędzy systemami AIS i TQS. Wiadomości te nie potwierdzają zatem, jakoby możliwe było zaliczenie na poczet kontyngentu taryfowego nr 098871 towarów przedstawionych organom celnym po ww. dacie.
Jako zasadne, organ odwoławczy podzielił też stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie nie ma podstaw do dokonania zwrotu cła w oparciu o przepis art. 116 ust. 1 lit d w związku z art. 120 UKC. Klauzula słuszności, o której mowa w ww. przepisach pozwala uniknąć obciążania należnościami celnymi podmiotów, które znalazły się w sytuacji, w której obciążenie ich nimi naruszałoby podstawowe zasady sprawiedliwości. Jednakże, sytuacja ta jest szczególna z uwagi na wąski krąg podmiotów i nie dotyczy ogółu przedsiębiorców. A zatem sytuacje typowe pozostają poza jej zakresem. W art. 1 rozporządzenia nr 2019/159 zawarto informacje o tym, że ustanowione na jego mocy niepreferencyjne kontyngenty taryfowe, warunkujące zastosowanie stawki cła dodatkowego w wysokości 0%, są ustanawiane kwartalnie, a ich wyczerpanie wiąże się z koniecznością zapłaty cła dodatkowego. Wobec powyższego, strona powinna była wiedzieć, że podejmując decyzję o sprowadzeniu z prętów nierdzewnych klasyfikowanych do kodów wymienionych w rozporządzeniu, ponosi ryzyko, że kontyngent taryfowy ustanowiony ww. rozporządzeniem może uleć wyczerpaniu, a w konsekwencji wnioskowana przez nią preferencyjna stawka celna nie będzie zastosowana. Tym bardziej, że z danych dostępnych w przeglądarce taryfowej ISZTAR4 jednoznacznie wynikało, że w ostatnim kwartale 2022 r., pula kontyngentu o numerze 098871 została wyczerpana w trzecim dniu jego obowiązywania - tj. 3 października 2022 r,, natomiast ostatni przywóz towarów w ramach tego kontyngentu w trzecim kwartale 2022 r. miał miejsce już pierwszego dnia jego obowiązywania - tj. 1 lipca 2022 r. Ponownie podkreślono, ww. rozporządzenie 2019/159 było jednolicie stosowane we wszystkich państwach członkowskich Unii i nie może być mowy o tym, aby spółka znalazła się w wyjątkowej sytuacji w porównaniu z innymi podmiotami prowadzącymi ten sam rodzaj działalności. Ponieważ wyczerpanie puli kontyngentu nastąpiło w dniu 4 stycznia 2023 r., nie było możliwe aby jakikolwiek podmiot unijny, wnioskujący o przyznanie tego kontyngentu po tym dniu, otrzymał zgodę na jego przyznanie. Podkreślono również, że strona jest przedsiębiorcą z określonej branży, doświadczonym w obszarze importu towarów objętych kontyngentami. Przed dokonaniem zgłoszenia celnego spółka dokonywała też wcześniej innych zgłoszeń celnych tożsamego towaru i była adresatem decyzji wydanych na podstawie ww. rozporządzenia 2019/159. Potwierdza to, że w chwili złożenia zgłoszenia celnego, którego dotyczy przedmiotowa sprawa stronie znany był zarówno mechanizm przyznawania kontyngentu 098871, jak i sposób postępowania organów w razie odmowy przyznania kontyngentu. Dodatkowo zwrócono uwagę, że zgłoszenia celnego dokonano też przy reprezentacji spółki przez profesjonalnego przedstawiciela, to jest agencję celną.
Spółka A. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
1/ wspólnotowej zasady zaufania do organów władzy publicznej,
2/ art. 116 ust. 1 lit. c i lit. d, art. 119 ust. 1 i 2 UKC poprzez ich niezastosowanie i odmowę zwrotu kwoty odpowiadającej wysokości pobranego cła, pomimo faktu, iż błąd organu spowodował pobranie cła i szkodę skarżącego w postaci różnicy pomiędzy ceną nabycia powiększoną o cło, a ceną sprzedaży towaru klientowi, w sytuacji kiedy skarżący nie miał wiedzy, że zwolniony przez organy celne towar zostanie ze skutkiem wstecznym obciążony cłem,
3/ art. 120 UKC poprzez bezpodstawne niezastosowanie zasady słuszności na mocy której w przedmiotowym stanie faktycznym doszłoby do zwrotu pobranych należności celnych.
Skarżąca spółka podkreśliła, że w dacie odprawy celnej nie miała wiedzy, że kontyngent był krytyczny lub wyczerpany. Tylko zaś posiadając taką wiedzę mogłaby podjąć racjonalne decyzje. Z winy organu decyzje podejmowała jednak o niekompletną wiedzę. Tym niemniej organ celno-skarbowy przyjął zgłoszenie i zaakceptował stawkę 0%. Istota zaufania do organu państwa polega na tym, iż każda jednostka wierzy, że organ państwowy jest wyposażony w odpowiednią wiedzę i że decyzja tego organu nie zostanie arbitralnie zmieniona. Kluczowe dla istnienia zaufania jest, aby podmiot gospodarczy miał pewność, że jakakolwiek forma rozstrzygnięcia korzystna dla firmy miała charakter trwały. Złamanie tej zasady powinno skutkować obowiązkiem zwrotu niesłusznie pobranego cła. Cło zostało pobrane niesłusznie, ponieważ organ zwolnił już towar ze stawką 0%, zaś strona dopiero później dowiedziała się o nieprzyznaniu kontyngentu i konieczności zapłaty cła ochronnego.
Strona ponownie wskazała, że organ umniejsza znaczenie dokumentu ZC299 i przypisuje mu jedynie charakter potwierdzenia złożenia wniosku o zastosowanie stawki celnej. Tymczasem dokument ten jest wydawany w momencie zwolnienia pozycji towarowej do określonej wnioskowanej procedury celnej. To oznacza, iż zwolnienie do procedury importu towarów korzystających z dobrodziejstw objęcia ich kontyngentem uprawniającym do 0% stawki celnej jest skuteczne i wiążące organ celny. Zasada zaufania w tym przypadku nakazuje więc przyjąć, że organ celny powinien zwrócić nienależnie pobrane cło.
Spółka zaznaczyła, że racjonalny przedsiębiorca podejmuje decyzję w oparciu o dostępną wiedzę uzyskaną ze struktur państwa. W sytuacji natomiast kiedy zostaje wprowadzony w błąd przez organy celne nie może podjąć już racjonalnej decyzji. W tym znaczeniu jego wniosek nie jest już obarczony ryzykiem, jak chce organ drugiej instancji, a odmowa przyznania kontyngentu nie powinna mieć znaczenia dla oceny zasadności skargi. Podkreślono, że obowiązkiem organów państwa jest utrzymanie i aktualizacja systemu, tak aby nie wprowadzać podatnika w błąd co do stanu kontyngentu. W przypadku kiedy organy państwa nie są w stanie zapewnić aktualności systemu, powinny ponieść z tego tytułu odpowiedzialność, a podatnik nie powinien być obarczony skutkami błędu organu państwa, co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Na zakończenie wskazano, że uwzględniając treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. III SA/Gd 494/23 w sprawie dotyczącej kwestionowanego przez stronę nałożenia cła, skarga powinna być oceniona pod kątem przywołanych na wstępie przepisów UKC, to jest art. 116 ust. 1 lit. c i lit. d, art. 119 ust. 1 i 2 oraz art. 120 UKC.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procesowymi. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez Sąd według powyższych kryteriów kontrola wykazała, że skarga nie jest zasadna.
W niniejszej sprawie, na podstawie zgłoszenia celnego dokonanego w dniu 5 stycznia 2023 r. i przyjętego w dniu 7 stycznia 2023 r. towar został zgłoszony do procedury dopuszczenia do obrotu wraz z wnioskiem o objęcie towaru kontyngentem taryfowym, który jak się później okazało został wyczerpany już w dniu 4 stycznia 2023 r.
Strona upatruje błędu organu w tym, że w dniu 7 stycznia 2023 r. potwierdził poprzez komunikat ZC299 stawkę 0% dla importowanego towaru, co w ocenie strony skarżącej, powinno być wiążące. Natomiast następnie w dniu 10 stycznia 2023 r. dokonano spóźnionej, w ocenie strony, aktualizacji systemu ISZAR4, z której wynikało, że kontyngent został wyczerpany w dniu 4 stycznia 2023 r. Jednocześnie komunikat ZC210 informujący bezpośrednio stronę, że nie otrzymała kontyngentu, został jej przesłany w jeszcze późniejszym czasie w styczniu 2023 r. Powodem zaś tego było, jak strona ustaliła poprzez Ministerstwo Finansów, że przez określony czas w styczniu 2023 r. miał miejsce błąd systemu AIS/IMPORT wyrażający się opóźnieniem w generowaniu i wysyłaniu komunikatów o tym, że kontyngent nie został przyznany (komunikaty informacyjne ZC210).
W ocenie strony skarżącej, okoliczność, że w dniu 5 stycznia 2023 r. nie wiedziała, że kontyngent był krytyczny lub wyczerpany, jest wynikiem błędu organu, który nie aktualizował danych w systemie i wprowadził przez to importera w błąd. Efektem tego stało się zaś nieprzyznanie kontyngentu i konieczność zapłaty cła. Strona wskazuje, że nie podjęłaby takich decyzji gospodarczych w dniu 5 stycznia 2023 r., jakie poczyniła za pośrednictwem agencji celnej, gdyby widziała, że kontyngent jest krytyczny lub że jest już wyczerpany. Strona wskazuje, że działania organu celnego były więc sprzeczne z zasadą zaufania oraz że dodatkowe cło ochronne 25% zostało pobrane nienależnie i powinno zostać zwrócone.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy Unijnego Kodeksu Celnego. Wnosząc wniosek o zwrot cła, strona powołała się bowiem na określone podstawy prawne, dotyczące błędu organu oraz zasady słuszności, wskazując, że opisana wyżej sytuacja nieprzyznania kontyngentu i nałożenia cła ochronnego w tych okolicznościach sprawy powinna zostać zakwalifikowana jako spełnienie podstaw do zwrotu należności celnych w oparciu o art. 116 ust. 1 lit. c i lit. d i art. 119 ust. 1 i 2 UKC.
Przepis art. 116 ust. 1 UKC ma charakter przepisu ogólnego i stanowi, że z zastrzeżeniem warunków ustanowionych w niniejszej sekcji, kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych podlegają zwrotowi lub umorzeniu z określonych powodów, wśród których wymieniono:
- zawyżenie kwot należności celnych przywozowych/wywozowych (art. 116 ust. 1 lit. a)
- towary wadliwe lub niezgodne z warunkami umowy (art. 116 ust. 1 lit. b)
- błąd właściwych organów (art. 116 ust. 1 lit. c)
- zasadę słuszności (art. 116 ust. 1 lit. d).
Wskazany przez stronę we wniosku art. 119 ust. 1 i 2 UKC stanowi uszczegółowienie zasad dotyczących przypadku wskazanego w art. 116 ust. 1 lit. c UKC, a więc dotyczącego błędu organu.
Strona skupiła się w złożonym wniosku właśnie na opisaniu, na czym w jej ocenie polegał błąd organu. Główną tezą pozostaje w tym zakresie wskazanie, że strona dokonała zgłoszenia jedynie w związku z tym, że w systemie ISZAR4 nie widniała w dniu 5 stycznia 2023 r. informacja, że kontyngent jest wyczerpany. W przeciwnym razie powstrzymałaby się od dokonania zgłoszenia. Ponadto błąd organu strona wiąże z wystawieniem przez organ celny dokumentu ZC299, które strona uznaje za wiążące przyznanie stawki 0 % na towar, co nie powinno być później zmienione. Dodatkowo strona wskazuje, że końcowe zawiadomienie ZC210 o nieprzyznaniu kontyngentu przesłano agencji celnej bardzo późno - w przypadku niniejszego zgłoszenia w dniu 31 stycznia 2023 r.
Zgodnie z art. 119 ust. 1 UKC w przypadkach innych niż te, o których mowa w art. 116 ust. 1 akapit drugi oraz w art. 117 UKC (zawyżone kwoty należności celnych przywozowych/ wywozowych), art. 118 UKC (towary wadliwe lub niezgodne z warunkami umowy) i art. 120 UKC (zasada słuszności) kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych zostaje zwrócona lub umorzona, jeżeli w wyniku błędu popełnionego przez właściwe organy kwota odpowiadająca długowi celnemu pierwotnie podana do wiadomości była niższa niż kwota należna, z zastrzeżeniem spełnienia następujących warunków:
a) w normalnych okolicznościach dłużnik nie mógł wykryć tego błędu; oraz
b) dłużnik działał w dobrej wierze.
Stosownie zaś do art. 119 ust. 2 UKC jeżeli nie są spełnione warunki określone w art. 117 ust. 2 UKC, zwrot lub umorzenie są przyznawane wtedy, gdy niezastosowanie obniżonej lub zerowej stawki celnej wynikało z błędu organów celnych, a zgłoszenie celne do dopuszczenia do obrotu zawierało wszystkie dane i towarzyszyły mu wszystkie dokumenty konieczne do zastosowania obniżonej lub zerowej stawki.
Dodać należy, że zgodnie z art. 117 ust. 2 UKC (przywołanym w art. 119 ust. 2 UKC) jeżeli wniosek o zwrot lub umorzenie jest oparty na występowaniu - w czasie przyjęcia zgłoszenia do dopuszczenia do obrotu - obniżonej lub zerowej stawki celnej przywozowej w odniesieniu do towarów objętych kontyngentem taryfowym, plafonem taryfowym lub innymi uprzywilejowanymi środkami taryfowymi, przyznaje się zwrot lub umorzenie, pod warunkiem że w chwili składania wniosku wraz z koniecznymi dokumentami spełniony jest jeden z następujących warunków: a) w przypadku kontyngentu taryfowego - jego wielkość nie została wyczerpana; b) w innych przypadkach - nie została przywrócona zwykła stawka celna.
W przypadku zatem wyczerpania kontyngentu w chwili składania wniosku o zwrot lub umorzenie należności, wniosek, w którym wnioskodawca powołuje się na błąd organu winien być rozpatrywany właśnie w oparciu o art. 119 ust. 1 i 2 UKC.
Trzeba podkreślić, że powołany przepis odpowiada regulacjom, które już funkcjonowały pod rządami rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. U. UE. L 302 z dnia 19 października 1992 r.; dalej: "WKC"). Na ich tle ukształtowano warunki wyłączające retrospektywne zaksięgowanie, gdy doszło do niego w skutek błędu organów celnych, błąd ten nie mógł w racjonalny sposób być wykryty przez płatnika, płatnik przestrzega wszystkich przepisów obowiązujących w zakresie zgłoszenia celnego, płatnik działa w dobrej wierze (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 27 czerwca 1991 r. w sprawie C-348/98 Mecanarte; pkt 19; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1379/15; z dnia 10 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1378/15, z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. akt I GSK 519/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie podkreśla się, że należy przyjąć szerokie rozumienie pojęcia "błędu", gdyż może chodzić tu nie tylko o proste błędy rachunkowe czy pisarskie, ale także o wszelkiego rodzaju błędy polegające na błędnej interpretacji lub zastosowaniu prawa. Jeżeli skutkiem błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa celnego jest zawyżenie należności celnych, to taka sytuacja mieści się w hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 119 ust. 1 i 2 UKC. Błąd organu może wynikać nie tylko z działania, ale i z zaniechania. Chodzi tu jednak zawsze o "samodzielny" błąd organów celnych, a nie takie sytuacje które wystąpił wskutek działania dłużnika.
W tej sprawie wnioskodawca wskazywał także na ewentualną podstawę zwrotu należności wymienioną w art. 116 ust. 1 lit. d UKC, tj. w oparciu o zasadę słuszności.
Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 120 UKC, który stanowi rozwinięcie tej zasady, w przypadkach innych niż te, o których mowa w art. 116 ust. 1 akapit drugi UKC oraz w art. 117 UKC, art. 118 UKC i art. 119 UKC, kwota należności celnych przywozowych lub wywozowych podlega zwrotowi lub umorzeniu na zasadzie słuszności, w przypadku gdy dług celny powstał w szczególnych okolicznościach, w których nie można przypisać dłużnikowi oszustwa ani oczywistego zaniedbania (ust. 1). Występowanie szczególnych okoliczności, o których mowa w ust. 1, stwierdza się, jeżeli z okoliczności sprawy jasno wynika, że dłużnik znajduje się w wyjątkowej sytuacji w porównaniu z innymi podmiotami prowadzącymi ten sam rodzaj działalności oraz że w przypadku niewystępowania takich okoliczności nie wystąpiłyby u niego niedogodności spowodowane pobraniem kwoty należności celnych przywozowych lub wywozowych (ust. 2).
W przedmiotowej sprawie organy celne rozważyły obie wskazane przez stronę podstawy, mające swoje źródło w art. 116 ust. 1 lit. c i lit. d UKC.
Zdaniem Sądu, organy prawidłowo oceniły, że w tej sprawie poniesione przez stronę okoliczności nie wypełniają przesłanek do dokonania zwrotu należności celnych w postaci cła ochronnego, nałożonego w związku z nieprzyznaniem kontyngentu.
Sąd nie kwestionuje, że spółka występując ze zgłoszeniem celnym w dniu 5 stycznia 2023 r. chciała otrzymać kontyngent. Nie było to jednak możliwe w związku z tym, że spółka podjęła działania w celu otrzymania kontyngentu, to jest złożyła zgłoszenie celne, już po tym jak kontyngent został wyczerpany.
Zarówno złożenie zgłoszenia przez spółkę w dniu 5 stycznia 2023 r., jak i jego przyjęcie przez system w dniu 7 stycznia 2023 r. miało miejsce niewątpliwie po dniu 4 stycznia 2023 r., w którym to dniu, jak wykazały obliczenia wykonywane już na szczeblu unijnym z wykorzystaniem system QUOTA, zgłoszenia celne uznane za przyjęte w tym dniu wyczerpały już pulę kontyngentu.
W tej sprawie zasadnie zatem wskazano, że przyjęty tryb rozdziału kontyngentów sprawia, że informacje o przyznaniu kontyngentu dla danego towaru nie są dostępne w dacie przyjęcia zgłoszenia celnego, ani dacie zwolnienia towaru, lecz są przekazywane przez Komisję Europejską z opóźnieniem, wynikającym z konieczności podziału kontyngentu na wszystkie wnioski złożone w poszczególnych krajach Unii Europejskiej.
Zgodnie z mechanizmami zarządzania kontyngentami regulowanymi przepisami unijnymi, informacje o wyczerpaniu kontyngentu nie są podawane "w czasie rzeczywistym". Sytuacją standardową i typową pozostaje, że wnioskujący o kontyngent nie wiedzą jaki będzie efekt zsumowania wszystkich wniosków z terenu Unii i jak się to przełoży na ich sytuację.
W tej sprawie uwzględnić należało, co wskazano też stronie, że zgodnie z art. 49 ust. 1 rozporządzenia 2015/2447, kontyngentami taryfowymi otwartymi zgodnie z prawodawstwem unijnym, zarządza się zgodnie z chronologicznym porządkiem przyjmowania według dat przyjęcia zgłoszeń celnych do dopuszczenia do obrotu. Gdzie zadaniem krajowych organów celnych jest jedynie to, o czym stanowi art. 50 ust. 1 cyt. rozporządzenia, aby po przyjęciu zgłoszenia celnego zawierającego wniosek o skorzystanie z kontyngentu taryfowego, przekazać ten wniosek niezwłocznie do Komisji Europejskiej. Co więcej zgodnie z art. 51 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia, Komisja dokonuje przyznania wnioskowanych ilości w ramach kontyngentów w dni robocze przy czym ilości objęte kontyngentami taryfowymi mogą być przyznawane nie wcześniej niż w drugim dniu roboczym po dacie przyjęcia zgłoszenia celnego, w którym zgłaszający złożył wniosek o skorzystanie z kontyngentu taryfowego. Już z tego wynika więc opisany mechanizm zarządzenia kontyngentami, to jest, że wyliczenia dotyczące wyczerpania kontyngentu w pierwszym dniu, w którym przyjęta zgłoszenia, nie mogło być dokonane od razu. Tym samym nie mogło być od razu podane do wiadomości. Mając na uwadze ww. zasady może również zdarzyć się, że kontyngent nie osiąga statusu krytycznego, ale od razu zostaje wyczerpany. Taka sytuacja może wystąpić właśnie wtedy, gdy kontyngent zostaje wyczerpany już pierwszego dnia. Powyższe jest skutkiem przyjęcia w art. 53 ust. 1 cyt. rozporządzenia, że status kontyngentu uważa się za krytyczny, jeżeli przekroczył on 90 % całkowitej wielkości kontyngentu taryfowego. Jeżeli od razu dojdzie do przekroczenia większej ilości i wyczerpania kontyngentu, oczywistym jest, że statusu krytycznego nie nadaje się już wyczerpanemu kontyngentowi.
Reasumując, zasadniczym kryterium skorzystania z kontyngentu taryfowego według "porządku chronologicznego" jest data przyjęcia zgłoszenia celnego do dopuszczenia do obrotu. Zatem to od daty przyjęcia zgłoszenia celnego uzależnione jest wprost, czy importer wnioskujący o skorzystanie z kontyngentu taryfowego, zostanie uwzględniony w ogólnej kwocie przyznanego kontyngentu. Ma to niewątpliwie szczególne znaczenie w przypadku kontyngentów taryfowych, co do których istnieje wysokie prawdopodobieństwo wyczerpania w szybkim czasie, liczonym od dnia ich otwarcia. W tej sprawie dostrzec należy, że nie tylko zgłoszenie celne zostało przyjęte po wyczerpaniu kontyngentu (7 stycznia 2023 r.), ale również samo złożenie zgłoszenia celnego również (5 stycznia 2023 r.) nastąpiło po wyczerpaniu kontyngentu. Nie można wiec czynić organom zarzutu, aby w jakikolwiek sposób przyczyniły się do nieprzyznania stronie kontyngentu. Złożenie zgłoszenia celnego w określonym czasie jest działaniem strony. Jak zasadnie wskazano w wydanych sprawie decyzjach, tego rodzaju działanie polegające na złożeniu wniosku o kontyngent jest działaniem na zasadzie ryzyka, ponieważ z uwagi na sam sposób zarzadzania kontyngentami, nigdy nie ma pewności czy kontyngent zostanie przyznany.
Dostrzec zatem należy, że należności celne nie powstały w tej sprawie na skutek błędu organu, ale na skutek złożenia przez stronę zgłoszenia celnego po wyczerpaniu kontyngentu. Zgłoszenie to bez winy, czy błędu organu nie mogło prowadzić do uwzględnienia zawartego w nim wniosku o przyznanie kontyngentu.
Dla zastosowania art. 119 ust. 1 i 2 UKC konieczne jest ustalenie nie tylko tego, że wystąpił określony błąd organu, ale przede wszystkim, że błąd ten pozostaje w związku z przyczynowym z powstaniem długu celnego. W przedmiotowej sprawie taki błąd i taki związek przyczynowy, w ocenie Sądu, nie występuje.
Okoliczność, że strona w dniu 10 stycznia 2023 r. mogła zapoznać się w systemie ISZAR4 z informacją, że kontyngent został wyczerpany w dniu 4 stycznia 2023 r. stanowi standardową sytuację.
Okolicznością, która spowodowała powstanie należności celnych nie jest także wygenerowanie w dniu 31 stycznia 2023 r. - choćby było dokonane z opóźnieniem - komunikatu ZC210, potwierdzającego informację, że dla zgłoszenia celnego z dnia 7 stycznia 2023 r. nie przyznano kontyngentu.
Jak wskazano wyżej, jedyną okolicznością, która spowodowała powstanie należności celnych było złożenie przez stronę, a w konsekwencji przyjęcie przez system, zgłoszenia celnego w czasie, gdy kontyngent, był już wyczerpany przez wcześniej złożone zgłoszenia.
Błędu organu strona nie może również upatrywać w samym mechanizmie stosowania środków ochronnych, przewidzianych w rozporządzeniu 2019/159. Jest on bowiem wynikającą z przepisów prawa konsekwencją objęcia zgłoszeniem celnym towaru, co do którego nie przyznano wnioskowanego kontyngentu. Towar pozostaje w takiej sytuacji w dalszym ciągu objęty stawką podstawową 0 % typ A00, ale w związku z nieuzyskaniem kontyngentu wymierzane jest obok tego dodatkowe cło ochronne typ A20 ze stawką 25%. Kwestia prawidłowości decyzji o wymierzeniu ww. cła została już też prawomocnie osądzona przez tutejszy Sąd wyrokiem o sygn. akt III SA/Gd 494/23. Odnosząc się do argumentacji strony wskazać też trzeba, że komunikat ZC299 nie oznaczał w żadnym razie, że kwestia wszystkich należności celnych zwianych z importem towaru została definitywnie zamknięta. Komunikat ten oznaczał bowiem tylko przyjęcie zgłoszenia, w którym zawarto wniosek o przyznanie kontyngentu. W przypadku jego nieprzyznania, sytuacja ta z mocy prawa wiąże się zaś z koniecznością, aby obok stawki podstawowej 0 % na tego rodzaju towary ze stali, jakie były importowane, a więc objęte rozporządzeniem 2019/159, nałożyć także dodatkowo cło ochronne według stawki 25 %.
Przechodząc do możliwości zwrotu należności celnych w oparciu o zasadę słuszności, Sąd podkreśla, że wskazana w art. 116 ust. 1 lit. d UKC i rozwinięta w art. 120 UKC ogólna klauzula słuszności jest instytucją specyficzną dla wspólnotowego prawa celnego. Pozwala ona na dokonanie zwrotu pobranej od dłużnika należności celnej lub umorzenie obowiązku zapłaty należności celnej w sytuacji, gdy jest ona – w świetle przepisów prawa celnego - prawnie należna, ale jej pobranie naruszałoby podstawowe zasady sprawiedliwości. Jest to instytucja z samej natury stosowana tylko w wyjątkowych sytuacjach. Oparty na wskazanych przepisach zwrot lub umorzenie należności celnych jest instytucją, z której korzysta się gdy zachodzą też inne szczególne okoliczności, niż wskazywane w art. 116, art. 117, art. 118 i art. 119 UKC. Chodzi więc o sytuacje nietypowe, których ustawodawca nie przewidział. Przyjmuje się też, że wskazana instytucja nie może pełnić roli swoistego "pozainstancyjnego" trybu kontroli prawidłowości decyzji wymierzających należności celne. Można z niej bowiem skorzystać dopiero wtedy, gdy nie istnieje już spór, co do istnienia długu celnego i legalności decyzji go wymierzających.
W tej sprawie strona skarżąca skoncentrowała się na argumentacji mającej wykazać błąd organu i zaistnienie podstawy do zastosowania art. 119 UKC dla zwrotu cła ochronnego. Wskazywane przez stronę okoliczności, zgodnie z wnioskiem strony rozważono jednak także pod względem możliwości zastosowania klauzuli słuszności.
W tym zakresie prawidłowo wskazano, że zastosowanie klauzuli słuszności jest możliwe jedynie w przypadku zaistnienia szczególnych okoliczności. Ustawodawca unijny wprost wskazuje w art. 120 UKC na konieczność wystąpienia "sytuacji wyjątkowej" dla jego zastosowania. Chodzi tu więc o wyjątkową sytuację strony na tle innych importerów. Sytuacja wyjątkowa to więc taka, która nie dotyczy ogółu przedsiębiorców - która jest szczególna z uwagi na wąski krąg podmiotów, których dotyka. Sytuacje typowe pozostają więc poza jej zakresem.
Z tych względów prawidłowo oceniono, że takie szczególne okoliczności w tej sprawie nie zachodzą. Nie jest bowiem szczególną okolicznością nieuzyskanie kontyngentu taryfowego, z czym wiąże się konieczność nałożenia na importera dodatkowego środka ochronnego w postaci cła na towar o określonej klasyfikacji celnej wymienionej w przepisach. Nie jest też szczególną okolicznością fakt złożenia wniosku o kontyngent, gdy nie było jeszcze wiadomo, że kontyngent był już w danym czasie wyczerpany. Jak wskazano wyżej, jest to bowiem sytuacja standardowa w przypadku kontyngentów taryfowych, które rozlicza się w pewnym przedziale czasowym i następczo, dopiero z perspektywy wskazując, co jest zadaniem Komisji Europejskiej, w którym dniu doszło do wyczerpania kontyngentu. W zaskarżonej decyzji zasadnie wskazano też stronie, że rozporządzenie 2019/159 było jednolicie stosowane we wszystkich państwach członkowskich Unii. Wszelkie zatem podmioty, które nie otrzymały kontyngentu, na równych zasadach, były na jego mocy zobowiązane ponieść ciężar cła ochronnego. Podkreślono również, że strona jest przedsiębiorcą z określonej branży, doświadczonym w obszarze importu towarów ze stali objętych kontyngentami. W branży tej, z uwagi na mechanizmy zarzadzania kontyngentami, importerzy muszą każdorazowo liczyć się z tym, że wnioskowany kontyngent może nie zostać im przyznany, co jest elementem ryzyka gospodarczego. To od decyzji importera zależy z jakiego obszaru będzie importował towary. Jeżeli decyduje się importować towary, które na danym obszarze, zgodnie z ustawodawstwem unijnym, są objęte określonymi środkami ochronnymi, musi się więc liczyć, że środki te zostaną zastosowane w określonych przepisami sytuacjach, takich jak m.in. nieotrzymanie kontyngentu taryfowego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.