Wyrok WSA z dnia 25 czerwca 2025, sygn. III SA/Gl 36/25

Organ wskazał, że zasadnie organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot części zapłaconej akcyzy, z uwagi na brak możliwości zastosowania instytucji przywrócenia terminu o charakterze materialnoprawnym, a argumentacja Spółki w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na to rozstrzygnięcie Strona skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego.

Zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 165a § 1 O.p przez utrzymanie w mocy postanowienia Organu I instancji, pomimo nieuprawnionego zastosowania art. 165a § 1 o.p, opierającego się na nieprawidłowym przyjęciu, że w postępowaniu zainicjowanym z wniosku strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot części akcyzy wykorzystanej przez zakład energochłonny, wystąpiły jakiekolwiek inne przyczyny, które uzasadniały odmowę wszczęcia tegoż postępowania - w sytuacji, w której Organ winien był wydać merytoryczne rozstrzygniecie w sprawie wniosku o przywrócenie terminu;

2) art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 163 § 1 O.p. przez wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienia Naczelnika, pomimo niezastosowania art 163 § 1 O.p i w konsekwencji pozbawienie Strony możliwości rozpatrzenia sprawy oraz w konsekwencji uchyleniu się od wydania postanowienia w sprawie przywrócenia terminu - do którego obowiązany jest właściwy w sprawie organ podatkowy;

3) art. 162 § 2,3,4 O.p. przez brak zastosowania przy wadliwym uznaniu, że termin określony w art. 31d ust. 9 u.p.a. do złożenia wniosku o zwrot części akcyzy wykorzystanej przez zakład energochłonny jest terminem prawa materialnego, a nie procesowego i w efekcie odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Spółki o przywrócenie terminu;

4) art. 31d ust. 9 u.p.a. przez wadliwe uznanie, iż termin w nim określony jest terminem prawa materialnego, do którego nie mają zastosowania uregulowania art. 162 O.p. dotyczące instytucji przywrócenia terminu;

5) art. 120 i art. 121 § 1 oraz art. 2a O.p. przez naruszenie zasady praworządności i prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz wymogu interpretowania wątpliwości na korzyść podatnika; a także naruszenie zasady przekonywania strony, a także braku dążenia do całościowego wyjaśnienia sprawy;

6) art. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia Organu I instancji sprzecznego z zasadą demokratycznego państwa prawa realizującego zasady sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z powyższych wartości zasadą zaufania obywateli do państwa i obowiązującego prawa, a także naruszenie Konstytucyjnej zasady równego traktowania wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz zakazu dyskryminacji, przejawiające się:

- ograniczeniem prawa do skorzystania zwolnienia określonego w art. 31d u.p.a., podczas gdy w przypadku innych podmiotów ograniczenie takie nie jest stosowane; a co za tym idzie - naruszenie zasady legalizmu oraz

- nieuprawnionym zróżnicowaniu zakładów energochłonnych w stosunku do innych podmiotów uprawnionych do uzyskania zwrotu akcyzy, wobec podmiotów charakteryzującą się tą samą oceną prawnie znaczącą tj. podmiotów uprawnionych do ubiegania się o zwrot zapłaconej akcyzy;

7) art. 31d u.p.a. przez pominięcie w procesie wykładni ogólnej zasady proporcjonalności wynikającej z art. 5 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej tj. dawnego art. 5 ust. 3 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty Strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Organu I instancji a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 165a § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem Gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 165 § 9 stosuje się odpowiednio. Żądanie, o którym mowa w art. 165 a § 1 O.p. to żądanie wszczęcia postępowania podatkowego. Wniosek Skarżącej z 5 sierpnia 2024 r. dotyczy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot części zapłaconej akcyzy od energii elektrycznej wykorzystanej przez zakład energochłonny za rok 2018. Jest zatem wnioskiem o wszczęcie postępowania podatkowego, przywrócenie terminu do złożenia wniosku ma otworzyć drogę do rozstrzygnięcia kwestii merytorycznej dotyczącej zwrotu podatku akcyzowego. Przepis ten stanowi o jakichkolwiek przyczynach uniemożliwiających wszczęcie postępowania, a dla przykładu wskazuje na brak legitymacji podmiotu, który wniosek taki składa. Chodzi w nim zatem o przeszkody uniemożliwiające wszczęcie postępowania, gdy stoi temu na przeszkodzie przepis prawa, który uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Przepis ten stanowi wyłącznie podstawę do oceny formalnej, a nie rozstrzygania kwestii merytorycznych – materialnoprawnych. Tymczasem Organ odmówił Spółce wszczęcia postępowania, ponieważ uznał, że przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot akcyzy nie jest możliwe, gdyż termin ten ma charakter materialno-prawny i nie podlega przywróceniu. Inaczej mówiąc organ odmówił wszczęcia postępowania wychodząc z założenia, że wniosku strony skarżącej nie jest w stanie uwzględnić. Odmawiając wszczęcia postępowania Organ rozstrzygnął wniosek pod kątem merytorycznym, co powinien był zrobić po przeprowadzeniu postępowania. W wyroku z 1 sierpnia 2024 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III FSK 1540/23 NSA stwierdził, że W sytuacji odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania podatkowego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu sprowadza się wyłącznie do odmowy wszczęcia postępowania i w tylko tym zakresie podlegało ocenie Sądu.

Z powyższych względów Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w DZ.U z 2024 r., poz. 935).

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego zostało wydane na podstawie przepisu art. 200 w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy.