2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
a. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz dowolną ocenę materiału dowodowego polegające na pominięciu oświadczeń D. L. w przedmiocie jego sytuacji życiowej i majątkowej;
b. art. 6 k.p.a., poprzez działanie niezgodne z przepisami prawa polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta B. z 9 kwietnia 2025 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy wydania wobec D. L. decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych pomimo zaistnienia przesłanek ustawowych w postaci spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, co zostało wykazane poprzez oświadczenie D. L. o jego sytuacji życiowej i majątkowej, w szczególności bezdomność, bezrobocie, brak dochodów, brak pobierania świadczeń z ZUS, KRUS, MSWiA;
c. art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania skarżącego do organu, przez brak konsekwencji w działaniach i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta B. z 9 kwietnia 2025 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy wydania wobec D. L. decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych pomimo, iż wbrew wskazaniom organu w decyzji z dnia 27 grudnia 2024 r. ([...]) co do okoliczności jakie organ I instancji powinien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji wydając decyzję w dniu 9 kwietnia 2025 r. ([...]) nie zastosował się do wskazań organu, w szczególności w zakresie ustalenia czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, przy ponownym wydaniu decyzji, co również jest sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 8 § 2 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, natomiast w uzasadnieniu decyzji z dnia 27 grudnia 2024 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż decyzja organu I instancji z dnia 4 listopada 2024 r. ([...]) podlega uchyleniu ponieważ odmowa potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych możliwa jest tylko w sytuacji niespełnienia przez świadczeniodawcę warunków określonych w art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, następnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 9 kwietnia 2025 r. ([...]) twierdząc, iż skoro brak było możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji dochodowej D. L., to należało wydać decyzję odmowną
W uzasadnieniu skargi przekonywano, że wobec ustalenia, iż D. L. nie pobiera świadczeń z ZUS, nie złożył zeznania podatkowego za 2023 r. (brak ustaleń czy złożył zeznania za lata następne, co mogłoby potwierdzić czy D. L. prowadzi nadal działalność gospodarczą, czy nie prowadzi, a jedynie jej nie zawiesił lub nie wyrejestrował i dlatego nadal figuruje jako czynny przedsiębiorca), pozostaje osobą w kryzysie bezdomności (po zakończeniu hospitalizacji udał się do Schroniska dla Osób Bezdomnych, nie przebywa w miejscach wskazanych jako miejsca zamieszkania lub do korespondencji), nie osiąga dochodu (jego jedynym dochodem był dochód w lipcu 2024 r. w kwocie 250,00 zł z pracy dorywczej), uzasadnione jest uznanie, iż spełnione zostały przesłanki do potwierdzenia prawa D. L. do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych.
Dalej wskazano, że oparcie decyzji administracyjnej i odmowa potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na nieaktualnych i niezgodnych ze stanem faktycznym założeniach co do prowadzenia przez D. L. działalności gospodarczej (wobec prawdopodobnie braku jej wyrejestrowania lub zakończenia w związku z faktycznym brakiem jej prowadzenia) należy uznać za przejaw nadmiernego formalizmu w działaniu organu z pokrzywdzeniem dla D. L..
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi jako niezasadnej oraz przytoczyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267; dalej: u.s.a.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2094 i 2399 oraz z 2019 r. poz. 577 i 622), spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych.
Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo.
Art. 54 ust. 3 ustawy przewiduje, że decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się po:
1) przedłożeniu przez świadczeniobiorcę, o którym mowa w ust. 1, dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokumentów potwierdzających:
a) posiadanie obywatelstwa polskiego lub
b) posiadanie statusu uchodźcy, lub
c) objęcie ochroną uzupełniającą, lub
d) posiadanie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
2) przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego;
3) stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej;
4) stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2.
Z treści zaś art. 54 ust. 4 ustawy wynika, że decyzję potwierdzającą prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wydaje się na wniosek świadczeniobiorcy, a w przypadku stanu nagłego na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia.
Art. 54 ust. 7 przewiduje, że prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie ww. decyzji przysługuje przez okres 90 dni od dnia określonego w decyzji, którym jest:
1) dzień złożenia wniosku,
2) w przypadku udzielania świadczeń w stanie nagłym - dzień udzielenia świadczenia, chyba że w tym okresie świadczeniobiorca zostanie objęty ubezpieczeniem zdrowotnym.
Stosownie do treści art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",
2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 823 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",
3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny".
Prawidłowo wskazał organ odwoławczy, że decyzja, o której mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, ma charakter deklaratoryjny i wobec spełnienia przesłanek określonych w art. 54 ust. 3 tej ustawy właściwy organ nie może odmówić potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy wymienionemu w art. 2 ust, 1 pkt 1 tej ustawy. Niemniej warunkiem koniecznym takiej decyzji jest pozytywne ustalenie w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym przesłanek warunkujących jej wydanie. Zauważyć też trzeba, że postępowanie poprzedzające wydanie decyzji na wniosek świadczeniodawcy, podlega takim samym wymogom jak postępowanie poprzedzające wydanie decyzji na wniosek świadczeniobiorcy. Również decyzja wydana na wniosek świadczeniodawcy może być wydana tylko wobec takiego świadczeniobiorcy, który spełnia wymogi określone w art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.
W ocenie Sądu organy obu instancji nieprawidłowo zastosowały przepisy stanowiące podstawę prawną odmowy przyznania świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, w tym błędnie wyprowadziły wniosek, że cyt. "ze względu na sprzeczne informacje, organ nie ma podstaw do przyjęcia, że kryterium (dochodowe) zostało spełnione". Konkluzja taka została wyprowadzona przez organ I instancji z faktu, że "Klient złożył fałszywe oświadczenie o dochodach, twierdząc, że nie prowadzi działalności gospodarczej, podczas gdy z zaświadczenia z urzędu skarbowego wynika, że działalność gospodarczą faktycznie prowadzi". Dlatego też organ pierwszoinstancyjny zważył w części końcowej uzasadnienia decyzji, że w takim przypadku nie można ustalić rzeczywistej sytuacji dochodowej D. L.. Natomiast z analizy uzasadnienia decyzji SKO wynika, że stanowisko to zostało bezkrytycznie i w całości zaaprobowane przez organ odwoławczy.
SKO w tym zakresie ograniczyło się jedynie do ogólnego – zdaniem Sądu – niewystarczającego stwierdzenia, że organ I instancji właściwie zastosował art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, że organy mają obowiązek ustalić, czy świadczeniobiorca spełnia warunki w tym przepisie określone i jedynie w takiej sytuacji wydać decyzję zgodną z wnioskiem. Poza tym zaznaczono również w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, że organy orzekające w tym przedmiocie nie mogą działać na zasadzie uznania administracyjnego, gdyż decyzja ta ma charakter tzw. decyzji związanej.
Przede wszystkim organ odwoławczy błędnie zidentyfikował istotę problemu jaki zaistniał w tej sprawie, albowiem w świetle argumentacji strony skarżącej opisanej w odwołaniu, ale również stanowiska organu pierwszoinstancyjnego o odmowie uwzględnienia wniosku w tej sprawie zadecydowała jedna okoliczność, a mianowicie fakt prowadzenia działalności gospodarczej przez D. L.. Organ odwoławczy nie poczynił jednak żadnych dalszych i własnych ustaleń, czy tego typu działalność jest faktycznie wykonywana przez stronę, a także czy uzyskuje z tego tytułu jakiekolwiek dochody, a jeśli tak, czy mają charakter stały, czy okresowy. Organ odwoławczy w ogóle nie rozważył, czy w tej sprawie doszło do sytuacji zaniechania wyrejestrowania przez D. L. prowadzonej przez niego wcześniej działalności gospodarczej, którą faktycznie już nie prowadzi i nie uzyskuje z tego tytułu jakichkolwiek świadczeń. Z ustaleń organu I instancji wynika, że "na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie D. L. prowadzi działalność gospodarczą na zasadach ogólnych, a na podstawie otrzymanego pisma od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. ustalono, że ww. nie złożył zeznania podatkowego". W istocie twierdzenie organu I instancji wynika jedynie z pisma z 5 lutego 2025 r. Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B., że D. L. do nadal prowadzi działalność gospodarczą. W ww. dokumencie zawarto jednak informację, że organ podatkowy nie weryfikował tej sytuacji – tj. nie nawiązał kontaktu ze stroną i nie wzywał jej do składania wyjaśnień. Poza tym w aktach administracyjnych znajduje się protokół z 16 stycznia 2025 r. w którym siostra D. L. wskazywała, że ww. od lat jest osobą bezdomną i nie zamieszkuje pod znanymi jej adresami. Dane te korespondują z oświadczeniem D. L. z 8 sierpnia 2024 r., który również odwołuje się do informacji, że osiąga dochód w wysokości 250 zł jedynie z prac dorywczych.
W tym zakresie stanowisko organów obu instancji jest zresztą sprzeczne: z jednej strony wynika, że D. L. znajduje się w kryzysie bezdomności, a z drugiej organy sugerują, że pomimo tego ustalenia istnieje możliwość uzyskiwania przez D. L. świadczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie został - w ocenie Sądu – zatem wnikliwie i wszechstronnie oceniony w kontekście spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 54 ust. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach w związku z art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Organ I i II instancji nie uwzględnił informacji złożonych przez siostrę D. L. (vide: protokół z 16 stycznia 2025 r. – karta nr 31 akt administracyjnych) oraz objętych wywiadem z 8 sierpnia 2024 r., gdzie znajdują się informacje wskazujące, że D. L. żyje w skrajnym ubóstwie, pozostaje w kryzysie bezdomności i uzyskuje co najwyżej świadczenia z pracy dorywczej, a nie w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej.
W tej sytuacji bez rozważenia, czy fakt ustalonej przez organy zarejestrowanej działalności gospodarczej przez D. L. może już świadczyć o dysproporcji między osiąganym dochodem a sytuacją majątkową w świetle negatywnej przesłanki objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oznacza, że zastosowanie w sprawie powołanych wyżej przepisów prawa materialnego było przedwczesne (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2024 r., II GSK 2019/23, Legalis nr 30954240.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.), w szczególności co do wykładni pojęcia "kryterium dochodowe" w związku z art. 54 ust. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach oraz w związku z art. 12 ustawy o pomocy społecznej.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 p.p.s.a, a na ich wysokość składał się wpis od skargi (200 zł) i koszty zastępstwa procesowego (480 zł).