Wyrok WSA z dnia 20 maja 2026, sygn. III SA/Gl 953/25

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi czy organ odwoławczy był uprawniony do umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności.

Stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Przepisy k.p.a. w żaden sposób nie definiują przesłanki bezprzedmiotowości. W doktrynie przyjmuje się, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia.

Zasadą bowiem jest prawo strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym, dlatego w doktrynie i orzecznictwie podkreśla się zakaz wykładni art. 105 § 1 k.p.a. w sposób rozszerzający (m.in. wyrok SN z 11 czerwca 1996 r., III ARN 20/96, LEX nr 25255; wyrok NSA z 8 grudnia 1998 r., I SA/Ka 177/97, niepubl.; także: A. Matan, C. Martysz, G. Łaszczyca, K.p.a. Komentarz, Lex 2010, komentarz do art. 105 K.p.a., teza 1.).

Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku 20 stycznia 2011 r., III SK 20/10 (LEX nr 794506) uznał, że art. 105 § 1 k.p.a. ma zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, co oznacza, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne.

Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że przedmiot postępowania przestał istnieć, gdyż organ administracji publicznej nie posiada prawnej możliwości merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W konsekwencji umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności (zaliczenia strony do osób niepełnosprawnych) równocześnie argumentując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 12 sierpnia 2025 r., że w sytuacji, gdy orzeczenie wydane w I instancji przestaje istnieć w obrocie prawnym przestaje funkcjonować tym samym przedmiot zaskarżenia, a odwołanie nie znajduje oparcia, jakim był dotąd konkretny akt administracyjny danego organu. Zdaniem organu odwoławczego nie jest w ogóle możliwe "skontrolowanie orzeczenia nieistniejącego".

Z takim stanowiskiem Sąd nie zgadza się z niżej naprowadzanych powodów.

Zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie z powodu wady prawnej polegającej na jej wydaniu w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. mimo braku podstaw do zastosowania tego przepisu, odnoszącego się wyłącznie do postępowania odwoławczego. Skarżący trafnie bowiem podnosi, że wskutek okoliczności wskazanych przez organ, postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie nie stało się bezprzedmiotowe. Należy bowiem rozróżnić bezprzedmiotowość danego postępowania, na co w niniejszej sprawie wskazuje organ odwoławczy w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, od bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego, która odnosi się tylko do tej fazy postępowania. Nie ma też racji organ odwoławczy stwierdzając, że niniejsza sprawa, utraciła charakter sprawy administracyjnej z powodu ukończenia 8 sierpnia 2025 r. przez stronę 16 roku życia, wobec czego rozpatrzenie odwołania od orzeczenia organu I instancji stało się bezprzedmiotowe, gdyż nie jest w ogóle możliwe skontrolowanie orzeczenia nieistniejącego.

Należy zatem podkreślić, że umorzenie postępowania odwoławczego może mieć miejsce jedynie w przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego, a nie postępowania w danej sprawie co – jak się zdaje – miał na myśli organ odwoławczy, powołując się na ukończenie – z dniem 8 sierpnia 2025 r. – 16 roku życia przez stronę. Tego typu okoliczność wskazuje na bezprzedmiotowość, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., całego postępowania wszczętego złożonym przez skarżącego 11 kwietnia 2025 r. wnioskiem do Miejskiego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w C., ale nie na bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego, która zachodzi w zasadzie tylko w razie braku podstaw do rozpatrzenia odwołania co ma miejsce wówczas, gdy strona skutecznie cofnęła odwołanie (art. 137 k.p.a.), lub w razie ustalenia przez organ odwoławczy, że osobie, która wniosła odwołanie, nie przysługuje przymiot strony danego postępowania, tj. gdy nie spełnia ona warunku z art. 127 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie przypadki te jednak nie zachodzą.

Nie jest też tak, jak podaje organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wskutek ukończenia przez stronę 16 roku życia w dniu 8 sierpnia 2025 r., przestał istnieć przedmiot postępowania odwoławczego. Weryfikacja w postępowaniu odwoławczym aktów administracyjnych, które utraciły swą moc prawną jest bowiem dopuszczalna, ponieważ ich wydanie wywołało określony skutek prawny, z którym strona może się nie zgadzać, co oczywiście nie znaczy, że zawsze będzie możliwe i konieczne merytoryczne rozpoznanie sprawy. To bowiem zależy już od konkretnych okoliczności i ustaleń organu w danej sprawie.

Instytucje prawne umorzenia postępowania, o której mowa w art. 105 k.p.a. oraz umorzenia postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. mają zatem zastosowanie w odmiennych sytuacjach prawnych. Różne są też prawne skutki ich zastosowania.

Umorzenie zaskarżoną decyzją postępowania odwoławczego wywołuje skutek

w postaci pozostawienia w obrocie prawnym – jako ostatecznego – orzeczenia Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w C. z 13 maja 2025 r. znak: [...], co – w świetle wywodów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – nie było intencją organu odwoławczego.

Jeśli – jak zdaje się wynikać z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji ("Nie jest możliwe skontrolowanie orzeczenia nieistniejącego") – organ odwoławczy uznaje, że w niniejszej sprawie zachodziła niedopuszczalność postępowania, w którym wydano zaskarżone do niego orzeczenie, winien był – po uchyleniu tego orzeczenia – umorzyć to postępowanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz 139 k.p.a.

Analogicznie zatem, jeżeli podstawę prawną orzeczenia organu I instancji stanowił m.in. § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jedn. z 2021 r., poz. 857), a podstawa ta odpadła przed rozpatrzeniem odwołania wskutek zmiany okoliczności faktycznych – ukończenia 16 roku życia przez stronę, to organ odwoławczy powinien uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie w I instancji (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27 września 2012 r., II SA/Ol 791/12, Legalis nr 544805; wyrok WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2018 r., II SA/Sz 1296/17, Legalis nr 1721138; także wyrok WSA w Gliwicach z 12 marca 2026 r., III SA/Gl 1048/25, Legalis nr 3941370).

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe rozważania (art. 153 p.p.s.a.). Swoje stanowisko organ administracji przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. jednoznacznie wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując określone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy obowiązany zatem będzie uwzględnić zmiany stanu faktycznego, jakie zaszły w sprawie w okresie między wydaniem orzeczenia I instancji, a orzeczeniem II instancji, ale przy tym rozważy i da temu czytelny wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy przedmiot postępowania przestał definitywnie istnieć, czy też jak wskazuje strona w skardze istnieje do nadal, gdyż oczekuje ona (dalej) zaliczenia do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem daty lub okresu powstania niepełnosprawności (i) bądź też określenia symbolu przyczyny niepełnosprawności. Końcowo zauważyć należy, że w komparycji zaskarżonej decyzji z 12 sierpnia 2025 r. organ odwoławczy nie wskazał przedmiotu odwołania, tj. orzeczenia organu I stopnia. Wynika to dopiero z uzasadnienia tej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.