Przesłuchana 6 lipca 2023 r. w charakterze świadka J. S. zeznała, że odkąd mieszka w K. tj. od 1998 r. nie zauważyła jakichkolwiek prac prowadzonych na działce nr [...] a na jej terenie było wypasane bydło. Wskazała, że poza pogłębianiem zbiornika wody dla zwierząt przez nią i jej męża M. S., stan tego wyrobiska pozostaje taki sam.
Dyrektor OUG w L. postanowieniem z 17 lipca 2023 r.,
nr [...], zawiadomił E. S. o dopuszczeniu dowodu z zeznań M. S. w sprawie ustalenia wysokości opłaty podwyższonej za nielegalne wydobycie kopaliny - piasku i żwiru na działce nr [...].
22 sierpnia 2023 r. przesłuchano w charakterze świadka dzierżawcę M. S., który zeznał, że piasek i żwir z wyrobiska na działce nr [...] był pobierany w latach 60-tych i 90-tych, a także w późniejszym okresie przez właściciela nieruchomości E. S. Zeznał, że on sam nigdy nie pobierał piasku i żwiru, ani też nie widział by ktoś inny to robił. Wskazał, że znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości osuwiska powstały w wyniku wypasania bydła, ulewnych deszczy oraz przemieszczania się zwierzyny leśnej.
Pismem z 28 sierpnia 2023 r. Dyrektor OUG w L. zawiadomił E. S. o zakończeniu postępowania dowodowego.
Decyzją z 8 stycznia 2024 r., nr [...] Dyrektor OUG
w L. naliczył E. S. opłatę podwyższoną za wydobycie
w latach 2020 - 2022 bez wymaganej koncesji 861,82 ton kopaliny - piasku ze żwirem na działce nr [...], w wysokości 24 820 zł. W uzasadnieniu wskazał,
że E. S. nie zgłaszał zamiaru wydobywania piasku i żwiru na własne potrzeby oraz nie wykazał, że posiada jakiekolwiek decyzje, pozwolenia, czy zgłoszenia, uprawniające go do wydobywania kopaliny w granicach przedmiotowej nieruchomości.
Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach po rozpatrzeniu złożonego 24 stycznia 2024 r. odwołania E. S., decyzją z 29 lutego 2024 r., nr PR.5432.10.2024, uchylił zaskarżoną decyzję Organu I instancji
w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Argumentując swoje rozstrzygnięcie, Organ II instancji wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w warunkach naruszenia prawa procesowego, ponieważ postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Dyrektora OUG w L. było niewłaściwe, a zebrany materiał dowodowy budził uzasadnione wątpliwości i wymagał uzupełnienia.
Ponownie rozpatrując sprawę Dyrektor OUG w L. podjął czynności
w celu ponownego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Pismem
z 11 marca 2024 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej za prowadzenie działalności polegającej na wydobywaniu kopaliny bez wymaganej koncesji w granicach działki nr [...],
w stosunku do dzierżawcy działki M. S.
Po ponownym przesłuchaniu 3 kwietnia 2024 r., Skarżący podtrzymał swoje stanowisko z protokołu z 22 sierpnia 2023 r.
Pismem z 15 kwietnia 2024 r., Dyrektor OUG w L. poinformował Skarżącego o zakończeniu postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszony żądań.
Wnioskiem z 25 kwietnia 2024 r. Skarżący wniósł o nieobciążanie go żadnymi opłatami, gdyż nie dokonywał żadnych poborów kopaliny i nie zlecał tego osobom trzecim, o wydanie nowej opinii w tej sprawie, z uwagi na zanegowanie wartości dowodowej akt, jako niepełnych, sprzecznych i błędnych oraz ewentualnie
o przesłuchanie biegłych i wydanie opinii uzupełniającej ustalającej ilość wydobytej kopaliny bez koncesji.
Postanowieniem z 6 maja 2024 r., Dyrektor OUG w L. odmówił dopuszczenia ww. dowodów z uwagi na fakt, że, dotychczas zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji, a wszystkie kwestie zawarte
w piśmie z 25 kwietnia 2024 r., istotne dla tej sprawy, zostały rozstrzygnięte podczas toczącego się postępowania administracyjnego.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor OUG w L. decyzją z 13 maja 2024 r., nr [...], ustalił M. S. opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji 861,82 ton kopaliny – piasku ze żwirem, na działce o numerze ewidencyjnym [...] obręb K., gmina P., powiat [...], województwo [...], w okresie od 6 sierpnia 2020 r. do 12 sierpnia 2022 r. w wysokości 24 820,00 zł oraz zobowiązał go, do wniesienia ustalonej opłaty podwyższonej w wysokości 60 % na konto gminy P.
i w wysokości 40% na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej w Warszawie, a także umorzył postępowanie wobec E. S.
W wyniku odwołania Skarżącego, decyzją z 6 września 2024 r.,
nr PR.5432.21.2024, Prezes WUG utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji. Wskazał, że podziela ustalenia Dyrektora OUG w L., że Skarżący jest podmiotem odpowiedzialnym za wydobycie bez wymaganej koncesji 861,82 ton kopaliny – piasku ze żwirem z działki o nr [...], w okresie od 6 sierpnia 2020 r. do 12 sierpnia 2022 r. W treści uzasadnienia wskazał, że w świetle zastanego w trakcie wizji terenowej 12 sierpnia 2022 r. stanu faktycznego, a w szczególności stwierdzonych świeżych śladów wydobycia na działce nr [...], trudno dać wiarę tłumaczeniom Skarżącego, że ubytek piasku ze żwirem w ilości aż 861,82 ton na powierzchni ponad 300 m², powstał wskutek wypasu zwierząt lub że wydobycie miało miejsce w latach odległych. Organ II instancji wskazał, że z dołączonych do akt sprawy archiwalnych ortofotomap z różnego okresu wynika, że wyrobisko na przedmiotowej nieruchomości, na przestrzeni lat z różnym natężeniem ulegało powiększeniu. Pomierzony geodezyjnie podczas wizji 12 sierpnia 2022 r. obszar wydobycia i naniesiony na ortofotomapę, wykraczał poza obręb wyrobiska, które istniało 6 sierpnia 2020 r. W okresie pomiędzy wyżej wskazanymi datami doszło zatem do wydobycia kopaliny w ilości określonej w zaskarżonej decyzji Organu I instancji.
Prezes WUG wskazał również, że Dyrektor OUG w L. prawidłowo wszczął postępowanie wobec M. S., a to z racji legitymowania się przez niego tytułem prawnym do działki objętej postępowaniem. Umowa dzierżawy
z 26 sierpnia 2014 r. jasno wskazuje, że w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji tytuł prawny do użytkowania działki nr [...] przysługiwał Skarżącemu.
Dodatkowo, Organ II instancji wskazał na wyjaśnienia świadka J. S. zawarte w protokole z 6 lipca 2023 r., z których wynika, że właściciel nieruchomości, tj. E. S. w 2014 r. przeszedł na emeryturę, jest osobą samotną, a jego stan zdrowia pogorszył się (nadciśnienie, nadwaga, problemy z sercem), ma problemy z poruszaniem, nie wykonuje żadnych czynności związanych z gospodarstwem rolnym, zatem jeśliby planował prace na wyrobisku, to nie byłby w stanie zrobić tego samodzielnie i musiałby to zrobić za pośrednictwem Skarżącego. Słusznie więc organ I instancji umorzył postępowanie wobec drugiej strony postępowania, tj. wobec E. S.
W zakreślonym terminie Skarżący zaskarżył powyższą decyzję. W skardze zarzucił Organowi II instancji naruszenie:
1. przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. p.g.g., przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, a to przez uznanie,
że zachodzą okoliczności uzasadniające obciążenie Skarżącego opłatą podwyższoną, która jest niesprawiedliwa i krzywdząca;
2. art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji w sytuacji, gdy Organ ten pomimo twierdzeń Skarżącego, jak i zgromadzonego materiału dowodowego obciążył go wysoką opłatą, co jest wynikiem braku wyczerpującego, rzetelnego
i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego;
3. naruszenie procedury przez powielenie i akceptację nieprawidłowych ustaleń faktycznych oraz dowolne przyjęcie, że to Skarżący powinienem zostać obciążany opłatą podwyższoną, przy braku dowodów, że to on pobierał kopalinę;
4. brak dążenia do prawidłowych i sprawiedliwych ustaleń faktycznych, wobec niedopuszczenia wnioskowanych przeze Skarżącego dowodów i oparcie ustaleń przez Organ II instancji na wnioskach z ekspertyzie przeprowadzonej przez pracownika OUG w L., co wskazuje na brak obiektywizmu w sporządzonych wyliczeniach.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę Prezes WUG wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko.
Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, czego domaga się Skarżący, byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby Sąd stwierdził, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa. Takie jest bowiem kryterium dokonywanej przez sąd administracyjny oceny zaskarżonej decyzji, co wynika z przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. w Dz.U. z 2024 r., poz. 1267): Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej ... Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem... .
Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Została wydana na podstawie przepisów art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy Prawo geologiczne i górnicze.
Art. 140. ust. 1 Działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej; ust. 2 pkt 2 Organami właściwymi w sprawach, o których mowa w ust. 1, są: właściwy organ nadzoru górniczego w zakresie niewymienionym w pkt 1,
ust. 3. pkt 3 Opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny.
W grę wchodzi jeszcze przepis art. 143 ust. 2 pkt 2 p.g.g. W sprawach określonych niniejszym działem stroną postępowania jest odpowiednio: podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji... oraz ust. 3 W przypadku braku podmiotu, o którym mowa w ust. 2 pkt 2 i 4, stroną postępowania jest właściciel nieruchomości albo inna osoba posiadająca tytuł prawny do nieruchomości, na której jest prowadzona ta działalność lub roboty geologiczne.
Z przepisów tych wynikają dwie podstawowe przesłanki orzeczenia opłaty podwyższonej: działalność wykonywana bez wymaganej koncesji oraz podmiot, który może być obciążony opłatą podwyższoną. Przesłanki te zostały prawidłowo ustalone przez orzekające w sprawie organy.
To, że na działce nr [...] położonej w miejscowości K. doszło do wydobycia kopaliny nie budzi wątpliwości. Wynika to ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego: protokołu z wizji w terenie, pomiaru wyrobiska, dokumentacji geodezyjnej i fotograficznej. Samo twierdzenie, że nie miało miejsca wydobycie kopaliny, że efekty na gruncie są wynikiem działań naturalnych, ulewnych deszczów i wypasu bydła nie wytrzymuje konkurencji ze zgromadzonymi dowodami pochodzącymi od osób o kwalifikacjach geodezyjnych i tym, co wynika ze zdjęć. Przyjęcie przez orzekające w sprawie organy, że doszło do wydobycia kopaliny nie narusza przepisów k.p.a., wskazanego w skardze przepisu art. 80 kodeksu - Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ustalenie to nie jest ani dowolne, ani nielogiczne, ma umocowanie w materiale dowodowym ocenionym zgodnie z wiedzą właściwą pracownikom urzędu górniczego i doświadczeniem życiowym.
Nie ulega też wątpliwości, że wydobycie to odbywało się bez koncesji wymaganej przepisem art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g. Działalność w zakresie: wydobywania kopalin ze złóż, może być wykonywana po uzyskaniu koncesji.
Nie budzi wątpliwości Sądu ustalenie organów górniczych dotyczące ilości wydobytej kopaliny, co jest kolejnym zarzutem skargi. Ustaleń tych organy dokonały w oparciu o Dokumentację ustalająca ilość kopaliny wydobytej bez koncesji wykonaną przez pracownika organu I instancji posiadającego uprawnienia geodezyjne w zakresie wykonywania pomiarów sytuacyjno-wysokościowych. Nie ma powodów do kwestionowania tych ustaleń wyłącznie dlatego, że opracował je pracownik organu pierwszej instancji. Od tego właśnie jest specjalistyczny organ administracji, w tym przypadku górniczy, by rozstrzygał tego rodzaju sprawy i korzystał z kwalifikacji swych pracowników. Przepis art. 84 k.p.a., zgodnie z którym Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii niekoniecznie musiał być tu zastosowany. Dotyczy on przede wszystkim sytuacji, w której organ nie posiada wiedzy specjalnej wymaganej do rozstrzygnięcia sprawy. Wówczas powinien dopuścić dowód z opinii biegłego. Oczywiście przepis ten nie zabrania organowi posiadającemu wiedzę specjalną zwrócenia się do biegłego, ale jest to pozostawione jego uznaniu – organ może zwrócić się do biegłego. Jak widać w niniejszej sprawie organy górnicze uznały, że opracowanie pracownika urzędu górniczego jest wystarczające do ustalenia ilości wydobytej kopaliny i miały do tego prawo. Nie ma w tym naruszenia norm postępowania administracyjnego – art. 84, art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. Kwestionowanie tych ustaleń powinno odbywać się na płaszczyźnie merytorycznej, a nie wyłącznie w oparciu o argument o braku bezstronności pracownika organu I instancji. Trzeba tu zwrócić uwagę na to, że z opracowania tego wynika jasno, że do ustalenia ilości wydobytego piasku przyjęto wyłącznie "świeże" wyrobisko, powstałe od 6 sierpnia 2020 r. do 12 sierpnia 2022 r. Pominięte zostały ślady dawnego wydobywania kopaliny, którymi nie obciążono Skarżącego.
Pozostaje kwestia osoby zobowiązanej do uiszczenia opłaty podwyższonej. Również w tym zakresie Sąd nie znajduje podstaw do zarzucenia organom górniczym naruszenia prawa.
Z przedstawionej tu powyżej regulacji zawartej w przepisach art. 143 ust. 2 i ust. 3 p.g.g. wynika, że w pierwszej kolejności stroną tego postępowania, a zatem i osobą, do której decyzja zostanie skierowana, powinien być podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji. W sytuacji jednak, gdy nie da się ustalić kto prowadził taką działalność, czyli kto wydobył kopalinę, wchodzi w grę odpowiedzialność podmiotu posiadającego tytuł prawny do nieruchomości. W rozstrzyganej tu sprawie nie ustalono, kto wydobył kopalinę, a więc zastosowano zasadę odpowiedzialności podmiotu posiadającego tytuł prawny do nieruchomości, czyli Skarżącego, będącego jej dzierżawcą. Nie ma w tym naruszenia prawa.
Ostatni zarzut skargi dotyczy naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. I tego zarzutu Sąd nie podzielił. Skarżący uzasadnia go tym, że organ odwoławczy nie uwzględnił jego wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, że przyjął ustalenia organu pierwszej instancji. Co do konieczności przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego Sąd już się wypowiedział. Nie było takiego obowiązku. Samo przyjęcie przez organ odwoławczy ustaleń organu pierwszej instancji nie stanowi naruszenia zasad postępowania. Jeśli ustalenia te są prawidłowe, przyjęte zgodnie z prawem i wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy, to organ odwoławczy może na nich poprzestać, odpowiadając przy tym na zarzuty zawarte w odwołaniu. Zaskarżona decyzja odpowiada tym wymogom. Organ odwoławczy uzasadnił dlaczego podzielił ustalenia przyjęte w pierwszej instancji i odpowiedział na zarzuty odwołania. Nie ma tu naruszenia przepisu art. 15 k.p.a. ustanawiającego zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935).