Wyrok WSA z dnia 30 kwietnia 2026, sygn. III SA/Kr 1228/25

Sygnatura: III SA/Kr 1228/25
Data orzeczenia: 30 kwietnia 2026
Sąd: Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA)
Status: Nieprawomocne
Podatnik: przedsiębiorca (JDG)

Streszczenie

Skarżący W. P., prowadzący działalność gospodarczą, zalegał z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 2006 r., w łącznej kwocie 22 306,48 zł. W dniu 7 marca 2025 r. złożył wniosek o umorzenie tych należności. ZUS decyzją z 23 maja 2025 r. odmówił umorzenia, a następnie decyzją z 29 lipca 2025 r. utrzymał w mocy swoje stanowisko. Organ uznał, że należności nie uległy przedawnieniu, wskazując na zawieszenie biegu przedawnienia w związku z postępowaniem o wydanie decyzji o wysokości zadłużenia (od 1 września 2014 r. do 20 listopada 2014 r.), postępowaniem egzekucyjnym (od 11 grudnia 2014 r.) oraz doręczeniem tytułów wykonawczych (2 stycznia i 15 stycznia 2015 r.). Organ…

stwierdził również, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., ponieważ skarżący nie wykazał, że spłata należności pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a stan zdrowia nie uniemożliwia mu uzyskiwania dochodu (otrzymuje emeryturę). Skarżący domagał się umorzenia zaległości składkowych, twierdząc, że ze względu na stan majątkowy (niska emerytura, brak innych dochodów, wysokie wydatki na leki) i sytuację rodzinną (samotne gospodarstwo domowe) spłata należności uniemożliwi mu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał również na przewlekłe choroby uniemożliwiające podjęcie pracy zarobkowej oraz na zaciągnięcie pożyczki na bieżące utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. Sąd stwierdził, że organ nie zbadał w wystarczającym stopniu kwestii przedawnienia należności, w szczególności nie odniósł się do zmian przepisów dotyczących okresu przedawnienia (skrócenie z 10 do 5 lat od 1 stycznia 2012 r.) oraz nie przedstawił dowodów na zawieszenie biegu przedawnienia (np. tytułów wykonawczych). Ponadto organ nie rozważył wnikliwie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie wyjaśniając rozbieżności w wydatkach na leki (500 zł vs 850-875 zł) oraz nie relatywizując poziomu minimum socjalnego do indywidualnej sytuacji skarżącego. Sąd nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem powyższych zaleceń.

jeszcze 214 słów

Pełne streszczenie po zalogowaniu

Streszczenie AI to nasza wartość dodana — zaloguj się lub załóż konto, aby zobaczyć pełną analizę.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lipca 2025 r. nr UP-529/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Uzasadnienie

Decyzją z 29 lipca 2025 r., nr UP - 529/2025 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 maja 2025 r. nr 1028/2025, którą odmówiono W. P. (dalej skarżący) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 22 306,48 zł.

W motywach decyzji wyjaśniono, że skarżący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z nieopłacaniem należnych składek na koncie skarżącego powstały zaległości.

Wnioskiem z 7 marca 2025 r. skarżący, zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 23 maja 2025 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika, że należności skarżącego nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Zdaniem organu na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpływ miały następujące okoliczności:

1. postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia - od doręczenia skarżącemu 1 września 2014 r. pisma o wszczęciu postępowania celem wydania decyzji o wysokości zadłużenia za okres 10/2006, 06/2007-12/2013 - do uprawomocnienia się decyzji o wysokości zadłużenia w dniu 20 listopada 2014 r.;

2. prowadzone od 11 grudnia 2014 r. postępowanie egzekucyjne;

3. doręczenia tytułów wykonawczych 2 stycznia 2015 r. (ponadto skarżący złożył pismo o powtórne skierowanie tytułów wykonawczych, które odebrał 15 stycznia 2015 r.).

ZUS umotywował odmowę umorzenia należności brakiem wystąpienia w sposób bezsporny żadnej z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Jego zdaniem skarżący nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego. Ponadto uznano, że skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Nie dowiódł też, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS utrzymał w mocy wydane w sprawie rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes ZUS wskazał, że skarżący jest kawalerem, otrzymuje świadczenie emerytalne, nie pracuje zarobkowo i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 36,5 m2 w K., posiada samochód marki [...] z 1992 r., nie posiada praw majątkowych i wierzytelności, ze względu na wiek i przewlekłe choroby nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, jest inwalidą i wymaga stałego leczenia i rehabilitacji.

Ponadto ustalono, że 31 grudnia 2023 r. skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej pod firmą W. P. "[...]". Ponadto skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] z 1992 r.

Organ uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ stwierdził również, że w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ponieważ skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej.

Zdaniem organu u skarżącego nie zaistniała też sytuacja gdzie z powodu przewlekłej choroby nie mógłby on uzyskać dochodu umożliwiającego uiszczenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Wskazano, że u skarżącego diagnozowano choroby [...], [...], [...] oraz stan zapalny mięśni obręczy barkowej, a także w kwietniu 2025 r. zdiagnozowano ciężką [...] w prawym barku ze wskazaniem do przeprowadzenia alloplastyki oraz [...]. Według twierdzeń skarżącego, choroby łączą się z silnym bólem i utrudniają mu codzienne funkcjonowanie, w tym poruszanie się szczególnie po schodach. Z dokumentacji medycznej wynika natomiast, że sprawność ruchowa skarżącego pozwala uznać go za całkowicie niezdolnego do pracy, ale skarżący jest zdolny do samodzielnej egzystencji, tj. nie wymaga długotrwałej czy też stałej opieki innej osoby.

W tych okolicznościach organ uznał, że jakkolwiek skarżący ma 85 lat i wiek i stan zdrowia uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej, to jednak skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym dochodem wypłacanym niezależnie od stanu zdrowia i może stanowić źródło sukcesywnej spłaty zaległości wobec ZUS.

Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzania tj. badania, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych, organ wskazał, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.709,81 zł netto miesięcznie, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie 378,78 zł i do wypłaty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 348,22 zł pozostaje 1.679,25 zł miesięcznie. Jednak w ostatnich 12 miesiącach ZUS wypłacił skarżącemu również dodatkowe świadczenia, w łącznej wysokości 3.203,48 zł netto, co daje dochód w przeciętnej kwocie 266,96 zł miesięcznie. Zatem miesięczny budżet skarżącego po potrąceniach egzekucyjnych wynosi średnio 1.946,21 zł i jest wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w czerwcu 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 1.869,94 zł w I kwartale 2025 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Pokreślono, że skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy socjalnej skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku. Organ podniósł, że przy posiadanych dochodach, po odjęciu stałych kosztów określonych przez skarżącego na 1220 zł (miesięczne opłaty - 300 zł, opłaty eksploatacyjnych - 420 zł i kosztów związane z leczeniem - 500 zł) nadal pozostaje mu ok. 600 zł na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych.

Odnośnie posiadanego pojazdu podniesiono, że zgodnie z twierdzeniami skarżącego samochód jest niskiej wartości, uszkodzony, unieruchomiony i nikt nie chce go kupić, a skarżącego nie stać na naprawę. Natomiast organ ustalił, że pojazd ten posiada obowiązkowe ubezpieczenie OC. W sytuacji gdy nie ma szans na naprawę lub sprzedaż samochodu organ wskazał na możliwość jego zezłomowania, by nie ponosić kosztów ubezpieczenia.

Odnosząc się do przedstawionej przy wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy umowy pożyczki, zawartej 4 kwietnia 2025 r. z PKO Bankiem Polskim S.A. na kwotę [... zł, ze spłatą w 15 ratach począwszy od maja 2025 r. w wysokości 335,50 zł miesięcznie organ wskazał, że skarżący nie wyjaśnił skąd będą pochodziły środki na spłatę pożyczki, jeśli zadeklarował, że dochody z emerytury w całości przeznacza na bieżące utrzymanie i na tej podstawie wnioskuje o umorzenie należności publicznoprawnych.

Reasumując, na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie :

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, naruszając tym samym zasady prawdy obiektywnej i jego interes jako strony postępowania;

2. art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie, a w konsekwencji dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego oraz niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego oraz że jego stan zdrowia pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności;

3. art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej i prowadzenie niniejszego postępowania w sposób nierówny i nieproporcjonalny, w szczególności poprzez wydawanie decyzji na niekorzyść skarżącego mimo spełnienia ustawowych przesłanek umorzenia;

4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli instancyjnej i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo faktu, iż decyzja ta była w sposób oczywisty wadliwa;

5. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez uznanie - mimo przedstawionych dowodów i okoliczności - że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki pozbawienia go możliwości zaspokajania potrzeb życiowych z uwagi na konieczność opłacania należności z tytułu składek oraz istnienia przewlekłej choroby pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu, podczas gdy cierpi na liczne choroby utrudniające mi codzienne funkcjonowanie i nie ma żadnych możliwości na uzyskiwanie dochodów;

6. art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez uznanie, że brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek w całości lub części.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350) – dalej powoływana jako u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zasady umarzania należności w tym trybie określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365).

Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. W myśl art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

I tak bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).

W art. 24 ust. 5f u.s.u.s. ustawodawca stwierdził, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Z uwagi na fakt, że najwcześniejsze zaległości z tytułu składek, których to umorzenia domagał się skarżący, sięgały 2006 r. trzeba uwzględnić wcześniejsze regulacje w tym zakresie. I tak, w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 808), z dniem 20 lipca 2011 r. do art. 24 u.s.u.s. dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności składkowych ZUS powinien mieć w polu widzenia powyższe ramy prawne. Inne regulacje obowiązywały w tej mierze w okresie od 2006 do 2011 r., a jeszcze inne od 2012 r. Dotyczy to nie tylko samych okresów przedawnienia (5 czy 10 lat), ale także różnych okoliczności powodujących zawieszenie tego biegu. Do tego należy dostrzec istotną w na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną, i znów, nie dotyczącą tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności zakłócających bieg terminu przedawnienia.

Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organy obowiązane były w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Nie jest przy tym wystarczające zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2024 r., I SA/Rz 436/23). Organ musi też wyrazić stanowisko, czy zgodnie z treścią podanego wyżej przepisu art. 24 ust. 5b doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z doręczeniem tytułów wykonawczych, względnie dokonaniem innych czynności, o których dłużnik został zawiadomiony przed upływem terminu przedawnienia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 stycznia 2025 r., I SA/Gd 752/24). Organ powinien nadto udokumentować wszystkie te zdarzenia, które jego zdaniem doprowadziły do zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy organ nie dość wnikliwie rozważył kwestię wymagalności składek. Nie odniósł się do powołanych wyżej przepisów zmieniających okres przedawnienia z 10 na 5 lat, przepisów przejściowych i ich skutku na kwestię daty przedawnienia należności za ww. okresy, a także nie przedstawił dowodów na poparcie zdarzeń, które zdaniem organu doprowadziły do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Organ wykazał jedynie, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia w okresie od 1 września 2014 r. do 20 listopada 2014 r. Nie wykazał natomiast kiedy nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez ZUS czy też podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Akta sprawy nie zawierają ani tytułów wykonawczych, ani dowodu ich skutecznego doręczenia skarżącemu.

Oceniając prawidłowość postępowania organu w zakresie ustalenia zaistnienia przesłanek dających możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek Sąd wskazuje, że organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).

Sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, nie oznacza jednak dowolności (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11). Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie a wyciągnięte wnioski przystają w sposób logiczny i spójny do określonych prawem reguł postępowania w tym także prawnych zasad ogólnych określonych przepisami prawa.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach Sąd uznał, że organ prawidłowo rozważył i uzasadnił brak wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne na podstawie cyt. wyż art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Słusznie też uznał, że w sprawie nie zaistniały okoliczności z § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Jednakże w ocenie Sądu organ nie rozważył dostatecznie wnikliwie zaistnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. wyż rozporządzenia, tj. wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd zwraca tu uwagę na niewyjaśnioną kwestię wysokości wydatków skarżącego na leki. W oświadczeniu majątkowym skarżący podaje, że jest to 500 zł i taką kwotę organ przyjmuje w swoim rozstrzygnięciu. Natomiast w uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności skarżący wskazuje, że w lutym 2025 r. te wydatki wyniosły 850 zł, a we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazuje, że za kwiecień i maj 2025 r. wydał na leki odpowiednio 875,33 zł oraz 759,52 zł. Okoliczności te nie zostały należycie zbadane i rozważone.

Jednocześnie organ odwołuje się do kwoty minimum socjalnego z I kwartału 2025 r. (1869,94 zł) podnosząc, że dochód skarżącego (1946,21 zł) przewyższa tę kwotę. Jednakże analizując tabelę minimum socjalnego za I kwartał 2025 r. (opublikowana na stronie internetowej Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych), można wyczytać, że w przypadku gospodarstwa domowego, takiego jak prowadzi skarżący, na ochronę zdrowia przewidziano 133,95 zł. Z tego co podaje skarżący jego wydatki na ochronę zdrowia znacznie przekraczają tę kwotę. Zatem w ocenie Sądu poziom minimum socjalnego, na które powołuje się organ należy w zrelatywizować do konkretnego przypadku, zwłaszcza w przypadku wydatków na ochronę zdrowia, których wyeliminowanie mogłoby wywołać dla skarżącego zbyt ciężkie skutki, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wskazać należy, że minimum socjalne to statystyczna wartość, która teoretycznie powinna zabezpieczać wydatki na żywność, odzież, ochronę zdrowia, mieszkanie, edukację, kulturę, regenerację i rekreację, łączność i pozostałe wydatki. Sama koncepcja minimum socjalnego oparta jest o założenie, że chodzi o kwotę, która zabezpieczy istotne, podstawowe potrzeby. Organ de facto nie dokonał żadnej oceny powyższej okoliczności i nie wyjaśnił, dlaczego w takiej sytuacji przyjął, że spłata należności nie stanowi zagrożenia dla możliwości zaspokojenia przez skarżącego jego podstawowych potrzeb, w szczególności w sytuacji, gdy skarżący ma 86 lat i wskazuje, że już w obecnej sytuacji nie stać go na podstawowe wydatki.

Ponadto skarżący podnosi, że nie spełnia kryterium dochodowego dla uzyskania świadczeń z pomocy społecznej natomiast nie jest w stanie się utrzymać za posiadane środki, co zmusza go do zaciągania pożyczek komercyjnych. Okoliczności te należy ponownie rozważyć w kontekście spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. wyż rozporządzenia. W tym miejscu Sąd wskazuje, że w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., II GSK 1124/14).

Co do przesłanki z § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, niekwestionowane jest, że skarżący cierpi na wiele chorób i utrzymuje się jedynie z emerytury. Zatem mimo swojego stanu zdrowia uzyskuje dochód. Natomiast organ nie przyjął, że skarżący jest w stanie uzyskiwać dodatkowy dochód. Zatem przesłanka ta w sytuacji skarżącego została przez organ oceniona prawidłowo.

Reasumując, Sąd dopatrzył się konieczności ponownego wnikliwego zbadania wymagalności należności z tytułu składek, a w zakresie składek, które nie ulegały przedawnieniu konieczne będzie ponowne zbadanie wystąpienia w przypadku skarżącego przesłanek umorzenia, co poprzedza rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku skarżącego bądź o odmowie umorzenia zaległości.

Powyższe uchybienia wskazują na naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyczerpana zatem została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględni powyższą argumentację i wynikające z niej zalecenia.

jeszcze 2789 słów

Przeczytaj pełną treść uzasadnienia

Widzisz ~30% uzasadnienia. Zaloguj się lub załóż konto, aby przeczytać całość.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Szukasz podobnych spraw?

QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.

Wypróbuj za darmo