Zdaniem organu opisy gleby sporządzone przez klasyfikatora S. Z., mające odzwierciedlenie w opisie odkrywek glebowych, odpowiadają opisowi gleby Rllla i Rlllb (Dział I, Rozdział 4, Oddział 6) Urzędowej Tabeli Klas Gruntów (dalej UTKG) stanowiącej załącznik do rozporządzenia gkg.
Podkreślono, że klasyfikator S. Z. w czynnościach klasyfikacyjnych nie stwierdził występowania zjawisk erozyjnych na całym analizowanym obszarze. Jak wskazał gleby są w korzystnej strukturze, położone na lekkim stoku (około 15% nachylenia) - brak występowania zjawisk erozyjnych na tym obszarze i nie można powiedzieć, że gleba podlega zmywom co świadczy o miąższość poziomu próchnicznego oraz zadrzewienie (około 25 letnie), które w naturalny sposób wpływa na zatrzymanie procesów erozyjnych. W miejscach, gdzie brak jest zadrzewienia stwierdzono brak cech zmywu materiału próchnicznego i ogławiania obszarów wyżej położonych.
Odnośnie wniosku dowodowego, zawartego w odwołaniu organ stwierdził, że usunięcie części krzewów (w toku obecnie prowadzonego postępowania) nie ma wpływu na toczące się postępowanie w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów rolnych, albowiem zmiany w jakości i strukturze gleb są procesem długotrwałym.
Organ nie dopatrzył się też podstaw do zlecania kolejnego operatu gleboznawczej klasyfikacji gruntu.
Na powyższą decyzję strona skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze wydanej decyzji zarzuciła:
1. wydanie decyzji z naruszeniem art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. i art. 84 § 1 k.p.a. polegające na:
a) wydaniu decyzji w oparciu o niedostatecznie wyjaśniony stan faktyczny i przy zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym przez zaniechanie zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, przy braku przeprowadzenia dowodu z opinii kolejnego operatu, wobec oparcia ustaleń faktycznych na operacie sporządzonym w listopadzie 2022 roku, którego treść nie odnosi się do aktualnego stanu gleby na działce na co zwrócono uwagę w odwołaniu (zmiana stosunków wodnych i skali erozji wobec przeprowadzonej wycinki krzewów), a co zostało przez organ zignorowane
b) wydaniu decyzji pomimo braku wyjaśnienia przez organ okoliczności wskazanych w wyroku WSA w Krakowie III SA/Kr 1066/23 z dnia 28 listopada 2023 r. rozbieżności między treścią kontr-operatu a treścią prywatnej opinii biegłego.
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy organ odwoławczy powinien na podstawie 138 § 2 k.p.a. uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji - wobec opisanego w zarzucie i uzasadnieniu niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Wskazać należy, że kontrolowana decyzja została wydana w warunkach związania zapadłym uprzednio w sprawie prawomocnym wyrokiem WSA w Krakowie z 28 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1066/23. W wyroku tym Sąd stwierdził min., że nie było podstaw do zlecania kolejnej opinii gleboznawcy, albowiem sporządzony w sprawie kontr-operat oraz analiza i kontrola operatu [...] nie zostały skutecznie zakwestionowane przez stronę skarżącą. Co więcej, przedłożona przez stronę skarżącą opinia prywatna pokrywa się w wielu miejscach z kontr-operatem choćby co do braku występowania oglejenia w wykonanych odkrywkach, czy też stwierdzenia istnienia właściwych stosunków wodnych (przeciwnie do wyników operatu [...]). Sąd uznał za niezbędne jedynie wyjaśnienie przez autora kontr-operatu wynikających z opinii prywatnej rozbieżności co do kwestii ewentualnego istnienia narażenia na erozję wodną na przedmiotowych gruntach, czy też występowania ogłowień i wpływu ww. zjawisk na zmianę klasy bonitacyjnej gruntu.
Oceniając zatem legalność zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej uwzględnić należało treść art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie organy, których działanie (...) było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Jak wskazano wyroku NSA z 27 listopada 2025 r., sygn. akt III FSK 1001/25 związanie oceną prawną, o której mowa w art. 170 i art. 153 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się jemu w pełnym zakresie. Związanie to dotyczy również wskazań, co do dalszego postępowania w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów postępowania w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Sądowa kontrola legalności orzeczenia wydanego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy administracji publicznej sprowadza się zatem do oceny czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd, gdyż jest to głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji.
Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: przede wszystkim w razie wzmiankowanej w art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu prawnego, powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny; a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 9 do art. 153). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała jednak miejsca.
Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie przez wymienione organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 roku Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r., poz.1990 ze zm.), dalej jako "pgik" oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2012 roku w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów (Dz.U. z 2012 r., poz.1246).
Zgodnie z art. 7d ust. 1a pgik gleboznawczą klasyfikację gruntów prowadzą starostowie. Przepis art. 2 pkt 12 pgik zawiera definicję ustawową gleboznawczej klasyfikacji gruntów, zgodnie z którą, że jest to podział gleb na klasy bonitacyjne ze względu na ich jakość produkcyjną, ustaloną na podstawie cech genetycznych gleb. Natomiast w art. 20 ust. 3 pgik wskazano, że grunty rolne i leśne obejmuje się gleboznawczą klasyfikacją gruntów, przeprowadzaną w sposób jednolity dla całego kraju, na podstawie urzędowej tabeli klas gruntów.
Sposób i tryb przeprowadzania gleboznawczej klasyfikacji gruntów określony został w przywołanym rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 26 ust. 1 pgik. Zgodnie z § 5 ust. 1 tego aktu wykonawczego, przeprowadzenie klasyfikacji obejmuje:
1) analizę niezbędnych materiałów stanowiących państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny;
2) przeprowadzenie czynności klasyfikacyjnych w terenie;
3) sporządzenie projektu ustalenia klasyfikacji;
4) rozpatrzenie zastrzeżeń do projektu klasyfikacji;
5) wydanie decyzji o ustaleniu klasyfikacji.
Natomiast w ust. 2 określono, że czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 1-3, przeprowadza osoba upoważniona przez starostę, zwana klasyfikatorem. Przeprowadzenie czynności klasyfikacyjnych w terenie obejmuje natomiast zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia:
1) sporządzenie opisu fizjograficznego;
2) ustalenie zasięgu gruntów podlegających klasyfikacji;
3) badanie profili glebowych, w tym określenie uziarnienia w ich poszczególnych poziomach genetycznych oraz szczegółowe określenie na mapie ewidencyjnej miejsca przeprowadzania tych badań;
4) ustalenie rodzaju zbiorowisk roślinnych na łąkach trwałych i pastwiskach trwałych;
5) ustalenie typu siedliskowego lasu, jego drzewostanu, podszycia i runa na gruntach leśnych;
6) ustalenie rodzaju i gęstości zadrzewień i zakrzewień gruntów zadrzewionych i zakrzewionych;
7) zaliczenie gruntów do odpowiedniego typu, rodzaju i gatunku gleby, rodzaju użytku gruntowego oraz klasy bonitacyjnej;
8) ustalenie zasięgu konturów typów gleb oraz klas bonitacyjnych.
Po przeprowadzeniu czynności klasyfikacyjnych w terenie klasyfikator opracowuje projekt ustalenia klasyfikacji (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Prawidłowo sporządzony operat techniczny (zawierający w szczególności protokół oraz projekt klasyfikacji gruntów), przyjęty następnie do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego stanowi podstawę do wydania orzeczenia w sprawie klasyfikacji gruntów, a to z kolei pozwala ujawnić zmiany w gleboznawczej klasyfikacji gruntów w ewidencji gruntów i budynków.
Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy, stwierdzić należy, że w toku ponownie przeprowadzonego postępowania organ wykonał zalecenia Sądu zawarte w wyroku 28 listopada 2023 r., co do konieczności uzupełnienia postępowania w zakresie pozyskania opinii uzupełniającej autora kontr-operatu, klasyfikatora S. Z.
W swojej ocenie klasyfikator zaznaczył, że opinia prywatna nie zawiera rzetelnej analizy miąższości poziomów A1 i (B), które są kluczowe dla ustalenia klasy gruntu. Zwrócił uwagę, że w opinii prywatnej miąższość poziomu A1 - orno- próchnicznego nie jest mniejsza od 20 cm, a tylko w opisie profilu nr 8 poziom jest równy A1=15 cm. Klasyfikator wskazał, że w swoim kontr-operacie wykonał opis profilu nr 2, którego położenie jest tożsame z opisem profilu nr 8 z opinii prywatnej, gdzie miąższość poziomu A1 w odkrywce nr 8 tożsamej z odkrywką nr 2 wynosi 25 cm. W kontr-operacie zamieszczono zdjęcia fotograficzne opisywanych profili dokumentujące miąższość poziomu A1, natomiast w opinii prywatnej brak fotografii profili.
Klasyfikator wskazał też, że w opinii prywatnej, w żadnych opisanych profilach wykonawca nie stwierdził oglejenia, a stosunki wodne określił jak właściwe. Jak podał, w opinii prywatnej nie przedstawiono dowodów na ogławianie wierzchnich poziomów genetycznych gleby. Wskazano jedynie, że w odkrywce nr 5, znajdującej się w obniżeniu terenu, zaobserwowano wyższy poziom próchnicy o grubości około 40 cm. W tej kwestii klasyfikator zwrócił uwagę, że to obniżenie jest naturalnym zagłębieniem, które gromadzi wodę spływającą z większego obszaru, co sprzyja akumulacji materiału próchnicznego. Jako dowód do opinii dołączył przekrój podłużny i poprzeczny ilustrujący kierunek spływu wody, który może transportować materiał próchniczny.
Klasyfikator S. Z. przyznał, że erozja wodna jest ważnym czynnikiem w ustalaniu klasyfikacji gruntów w sytuacji, kiedy faktycznie występuje. Stwierdził on jednak, że na omawianym terenie nie występuje ona na tyle intensywnie, aby mogła stanowić przesłankę do zmiany klasy bonitacyjnej gruntu. Jak podał (cyt.): "Przedmiotowy obszar jest zagrożony potencjalną erozją wodną. Wykonane w opinii analizy i wykresy rzeźby terenu nie budzą wątpliwości, że przedmiotowy teren jest potencjalnie narażony na erozję wodną. Kontrolujący klasyfikację gruntów brał ten aspekt pod uwagę. Analiza materiałów zasobu pierwotnej i uzupełniającej klasyfikacji gruntów, a także wykonanej obecnie, nie stwierdziła ogławiania wierzchnich partii terenu i w żadnym obniżeniu nie pojawiło się zdecydowane zwiększenie poziomu A1 zmytego z obszaru otaczającego. Kontrolujący, będąc dwa razy na wizji w terenie (...), nie dostrzegł żadnych cech erozji wodnej opisanej w niniejszej opinii i nie miał podstaw do zdecydowanych zmian w klasyfikacji gruntów".
Klasyfikator potwierdził, że erozja wodna i powietrzna może prowadzić do degradacji gleb poprzez redukcję miąższości poziomów diagnostycznych. Gleby lessowe, występujące na przedmiotowym obszarze, są szczególnie podatne na erozję, zwłaszcza w terenie o zróżnicowanej rzeźbie. Niemniej jednak, analiza terenowa oraz porównanie z wcześniejszymi klasyfikacjami wykazały brak istotnych zmian w miąższości poziomów diagnostycznych, co oznacza, że klasa bonitacyjna gruntu powinna pozostać niezmieniona. Na dowód braku cech erozji wodnej klasyfikator dołączył fragmenty z ortofotomap z lat 1997, 2003 i 2015, które w ujęciu czasowym pokazują zagospodarowanie przedmiotowego terenu. Biegły stwierdził, że obszar był zagospodarowany ornie i nie widać na nim żadnych cech erozji wodnej (k.40 a.a.).
W opinii uzupełniającej z 3 marca 2025 r. klasyfikator odniósł się do zarzutów strony dotyczących wyjaśnienia kwestii: istnienia narażenia na erozję wodną, występowania ogłowień, wpływu tych zjawisk na zmianę klasy bonitacyjnej, staranności sporządzenia opinii z 2 września 2024 r.; występowania erozji wodnej lub jej potencjalnego występowania; ogławiania wierzchnich warstw gleby; wpływu erozji na zmianę klasy bonitacyjnej (k. 60- 61 a.a.).
W podsumowaniu analizy ww. prywatnej opinii wskazał, że "Klasyfikacja gruntów przeprowadzona w 1977 roku i zaktualizowana w 1983 roku uwzględniła procesy erozyjne i jej wpływ na jakość gleb. Opinia prywatna zawiera jedynie przypuszczenia dotyczące potencjalnej degradacji gleb natomiast biegły opierając się na badaniach terenowych, analizie materiałów państwowego zasobu geodezyjnego oraz pomiaru odkrywek glebowych nie stwierdził wystąpienia procesów erozyjnych i ogławiania wierzchnich poziomów diagnostycznych prowadzących do konieczności zmiany klasy bonitacyjnej gruntów". Biegły podtrzymał swoją opinię wyrażoną w operacie technicznym [...] ustalenia gleboznawczej klasyfikacji gruntów (k. 60 a.a.).
Mając powyższe na uwadze, orzekający w niniejszej Sąd stwierdza, że organ wykonał zalecenia zawarte w wyroku WSA w Krakowie z 28 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1066/23, a w przedstawionych opiniach uzupełniających klasyfikatora S. Z. biegły zajął merytoryczne stanowisko i odniósł się do rozbieżności względem opinii prywatnej przestawionej przez stronę skarżącą. Biegły nie stwierdził ogłowień, ani narażenia na erozję wodną w stopniu powodującym degradację klasy bonitacyjnej gruntu.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że sporządzone przez klasyfikatora opinie uzupełniające są powierzchowne tudzież nie rozwiewają wątpliwości wskazanych przez Sąd w uprzednio wydanym w sprawie wyroku. Trzeba podkreślić, że Sąd w wyroku z 28 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1066/23 stwierdził brak podstaw do zlecania kolejnej opinii gleboznawcy, albowiem sporządzony w sprawie kontr-operat oraz analiza i kontrola operatu [...] nie została skutecznie zakwestionowane przez stronę skarżącą. Zatem w tej kwestii organy i orzekający w niniejszej sprawie Sąd był związany.
Konieczne było jedynie odniesienie się przez biegłego do zawartości opinii prywatnej z uwagi na jej merytoryczną zawartość. Biegły dokonał takiego odniesienia w zakresie kwestii wyszczególnionych przez Sąd w uprzednio wydanym wyroku i uzasadnił swoje stanowisko. Argumentacja ta leży w zakresie wiedzy specjalnej i jest ona poza zakresem ocen organu i Sądu. Natomiast Sąd nie dopatrzył się formalnych wadliwości opinii. Stanowisko klasyfikatora nie było niepełne, czy też wewnętrznie sprzeczne. Organ dokonał oceny przedłożonych opinii uzupełniających (str. 9 i 10 zaskarżonej decyzji), którą to Sąd w pełni podziela.
Sąd całkowicie też podziela stanowisko organu - a tym samym uznaje za niezasadny zarzut skargi w tym zakresie - odnośnie braku wpływu usunięcia części krzewów na działce, na postępowanie w przedmiocie zmiany gleboznawczej klasyfikacji gruntów. Jak słusznie wywiódł organ w zaskarżonej decyzji "(...) zmiany w jakości i strukturze gleb są procesem bardzo powolnym i praktycznie niezauważalnym na przestrzeni nawet kilkudziesięciu lat. Obniżenie klasy gruntów jest możliwe wyłącznie w przypadku rzeczywistego pogorszenia klasy gruntów rolnych z uwagi na zaistnienie przyczyn obiektywnych, które nie są wynikiem działań właściciela. W postępowaniu w sprawie zmiany klasyfikacji gruntów kluczowe jest ustalenie wystąpienia zmiany w profilu glebowym (a nie na powierzchni gruntu). Zatem wycięcie obecnie części krzewów to zmiana sposobu użytkowania gruntów, która może skutkować co najwyżej aktualizacją użytków gruntowych w ewidencji gruntów i budynków (np. aktualizacją użytków gruntowych: "Lzr-Rllla", "Lzr-Rlllb" na "Rllla", "Rlllb"). Aktualizacja użytków gruntowych jest możliwa tylko w sposób i w trybie właściwym dla aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, nie zaś w ramach postępowania w sprawie gleboznawczej klasyfikacji gruntów. Dane ewidencyjne dotyczące rodzaju użytków gruntowych oraz dane ewidencyjne dotyczące klas bonitacyjnych, to dwa różne rodzaje danych, których sposób pozyskania odbywa się na podstawie różnych przepisów prawa i w oparciu o różne procedury (por. wyrok NSA z 4 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 971/21)."
W związku z powyższym, zdaniem Sądu, wycięcie części krzewów w toku postępowania nie stanowi istotnej zmiany stanu faktycznego, która dawałaby podstawę do odstąpienia od stanowiska wyrażonego w wyroku uprzednio wydanym w sprawie, odnośnie braku konieczności sporządzania nowego operatu.
Jako niezasadne należy także ocenić także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w wyroku z 28 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1066/23, a jednocześnie z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej. Ocena dokonana przez organ nie nosi przy tym cech dowolności i odpowiada wymogom określonym w art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił też podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych i odpowiadając na argumenty odwołania.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.