pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony, tj. od dnia doręczenia dłużnikowi odpisu tytułu wykonawczego /zawiadomienia o zajęciu (art. 24 ust. 5b).
W dalszej kolejności organ omówił przepisy regulujące przedawnienie należności składkowych z uwzględnieniem zmian, jakim te przepisy ulegały na przestrzeni lat.
Następnie organ przedstawił aktualną sytuację zdrowotną, materialną i dochodową skarżącego podając m.in., że skarżący przeszedł w 2017 r. rozległy zawał serca i jego stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy. Obecnie jest w trakcie leczenia. Orzeczeniem z dnia 24 maja 2018 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano okresowo do dnia 31 maja 2021 r. Stwierdzono też w nim, że skarżący może pracować w warunkach pracy chronionej. W piśmie z 25 marca 2024 r. poinformował, że jest w trakcie składnia dokumentacji do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, jednakże – jak wskazał organ - do dnia wydania rozstrzygnięcia nie przedłożył aktualnej dokumentacji potwierdzającej sytuację zdrowotną. Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Aktualnie nie jest zgłoszony do ubezpieczeń ZUS z żadnego tytułu. Pozostaje w związku małżeńskiemu. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z która posiada rozdzielność majątkową i której dochód wynosi 4 500 zł netto. Skarżący ma córkę, której 2007 r. podarował nieruchomość. Organ wskazał, że w stosunku do skarżącego jest prowadzona egzekucja należności z tytułu składek, przy czym organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Następnie Prezes ZUS podał, że rozpoznał wniosek skarżącego na podstawie wszystkich przepisów prawnych mogących mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy u.s.u.s. i uznał, że zasadnym jest odmówienie umorzenia należności obciążających skarżącego z tytułu składek.
Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu stwierdzającego trwała i całkowitą niezdolność do pracy. Nie udowodnił też, że istnieją przeszkody w świadczeniu pracy ze względu na sprawowanie opieki nas przewlekle chorym członkiem rodziny. Tym samym brak podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia skarżącego lub członka jego rodziny uniemożliwia pozyskiwaniem dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Pomimo powołanej trudnej sytuacji materialnej nie udowodnił, że korzysta z form pomocy przeznaczonych dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, w tym ze wsparcia MOPS. W ocenie Prezesa ZUS sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie miała charakteru trwałego i mogła ulec poprawie. Skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, może zarejestrować się w urzędzie pracy. Status osoby zarejestrowanej w PUP daje bowiem dodatkowe możliwości, np. w zakresie odbycia szkoleń, przekwalifikowania zawodowego, pomocy w znalezieniu stałej pracy. W stosunku do skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg przedawnienia należności i wydłuża okres możliwości ich dochodzenia.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił naruszenie:
1. art. 28 ust. 2 i 3 w zw. z art. 32 u.s.u.s. przez odmowę umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 30 522,32 zł, podczas gdy spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności,
2. art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia przez odmowę umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 30 043,88 zł, podczas gdy skarżący wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,
3. art 1 ust 15 ustawy abolicyjnej oraz art. 24 ust. 5f u.s.u.s. przez uznanie, że należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu, podczas gdy organ nie wykazał faktu, że zaległości z tytułu składek nie uległy przedawnieniu,
4. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sad administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - dalej jako: p.p.s.a. przez pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 4 lutego 2025 r. III SA/Kr 1004/24,
5. art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) dalej "k.p.a." przez brak należytego uzasadnienia faktycznego prawnego zaskarżonej decyzji.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ww. decyzją z 1 października 2025 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z 11 sierpnia 2025 r.
W uzasadnieniu organ powtórzył ustalenia dotyczące sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego wynikające ze złożonego przez niego oświadczenia i dokumentów. Kolejno organ omówił poszczególne przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek i stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez skarżącego w tym względzie żądania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, podnosząc zarzuty jak we wniosku o ponowne rozpatrzeni sprawy. Skarga opisywała w sposób szczegółowi dotychczasowy tok postępowania i wydane w sprawie decyzje.
Skarżący zarzucił nadto naruszenie art. 7, art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. przez brak podjęcia wszelkich niezbędnych czynności w celu ustalenia czy należności objęte decyzja uległy przedawnieniu, a także brak ustalenia istotnych okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie została uwzględniona ponieważ organ wykazał, że ciążące nadal na skarżącym zaległości z tytułu składek, nie uległy przedawnieniu. Ponadto, Prezes ZUS, w sposób prawidłowy ocenił sytuację majątkową i osobistą skarżącego.
Na wstępie Sąd zaznacza, że w wydanym w sprawie ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 grudnia 2024 r., III SA/Kr 1004/24 orzekający skład domagał się wyjaśnienia "dlaczego organ przyjął, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych obciążających skarżącego za lata 2012-2014 – skoro – zasadniczo, ustawą tą objęte być mogły należności za okres od 1999 r. do 2009 r. Organ nie wskazał, w oparciu o które przepisy ustawy abolicyjnej i jak rozumiane (interpretowane) przyjął, że w przypadku skarżącego nastąpiło jednak zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych obciążających go za lata 2012-2014".
W obecnie rozpoznawanej sprawie organ wskazał, że, zobowiązania te nie były opłacone w dniu wydawania decyzji z 30 maja 2026 r. (wydawanej na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej) odmawiającej umorzenia. Zgodnie z art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. W rozpoznawanej sprawie zaległości składkowe za okres 2012 – 2014 "nie podlegały umorzeniu" ponieważ nie dotyczyły okresu od 1 stycznia1999 r. do 28 lutego 2009 r. (tj. okresu wymienionego w art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej) – nie zostały zgodnie z ustaleniami Prezesa ZUS również opłacone (czego skarżący nie negował), a więc zasadniczo wymienione zostały w art. 1 ust. 10 i ust. 12 ustawy abolicyjnej. Powołane przepisy wprowadzały bowiem zasadę, że możliwe było umorzenie zaległości składkowych za okres od 1 stycznia 1999 r. – do 28 lutego 2009 r., jeżeli na dzień wydania decyzji "abolicyjnej" (tu: 30 maja 2016 r.) nie istniały inne należności "nie podlegające umorzeniu" (przy czym zgodnie z art. 1 ust. 12 te należności "niepodlegające umorzeniu" mogły zostać objęte 12 - miesięcznym układem ratalnym). W przypadku skarżącego, takimi należnościami były właśnie zaległości za poszczególne miesiące z okresu 2012- 2014. Zdaniem Sądu, zawieszenie biegu terminu przedawnienia w części dotyczącej należności niepodlegających umorzeniu wynika z ww. art. 2 ust. 15 ustawy abolicyjnej, co systemowo jest zgodne z koniecznością powstrzymywania się z czynnościami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy formalnie, zgodnie z ww. art. 1 ust. 12 następowało rozłożenie zaległości na raty. Zasada zawieszenia biegu przedawnienia z art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej systemowo zbieżna jest z ogólną zasadą zawieszania biegu terminu przedawnienia na czas układu ratalnego, o czym mowa w ogólnym przepisie tj. art. 24 ust. 5a u.s.u.s. Powołany przepis stanowi, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.
Zdaniem Sądu, Prezes ZUS prawidłowo więc uzasadnił, że z powodu wszczęcia postępowania abolicyjnego, bieg terminu przedawnienia zaległości składkowych niepodlegających umorzeniu w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, również podlegał zawieszeniu do dnia uprawomocnienia się decyzji abolicyjnej.
Teoretycznie, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. 5-letni termin przedawnienia najwcześniejszych zaległości (maj 2012 r.) przypadał w lipcu 2017 r. Jednakże, skoro skarżący złożył wniosek o abolicję (20 maja 2013 r.), a decyzja odmowna w trybie ustawy abolicyjnej została wydana 30 maja 2016 r., a uprawomocniła się 8 lipca 2016 r , to termin najwcześniejszych zaległości rozpoczynał ponownie swój bieg w lipcu 2016 r. Organ wskazał w zaskarżonej decyzji wszystkie ww. przepisy. Co więcej powołał się również na wystawione w sprawie w 2018 r. ww. tytuły wykonawcze; doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowań egzekucyjnych (z 4 stycznia 2018 r. nr : [...] tj. prawomocności decyzji określającej obowiązek opłacania składek z 5 marca 2018 r. nr: [...]), a także czynności zmierzające do ściągnięcia należności tj. od daty doręczenia zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 17 maja 2018 r. [...]).
Decyzja abolicyjna z 30 maja 2015 r. (k. 65-67) i wszystkie ww. dokumenty tytuły wykonawcze (wykaz akt – k.73) znajdują się w aktach sprawy.
W ocenie Sądu, akta sprawy i uzasadnienie zaskarżonych decyzji w tej części stanowi wypełnienie art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Skarżący poza zarzutami o naruszeniu ww. przepisu nie wskazał, czy kwestionuje powyższe ustalenia faktyczne i dlaczego.
Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów dotyczących oceny sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, to Sąd zauważa, że zasadniczo zarówno art. 28 u.s.u.s. jak i § 3 rozporządzenia dotyczą możliwości umorzenia zaległości składkowych, a więc sąd administracyjny bada prawidłowość ustaleń dowodowych i logikę oceny tych dowodów przez organ administracyjny. Jeżeli jednak uzasadnienie decyzji i przeprowadzone w tym celu postępowanie wyjaśniające nie narusza przepisów prawa, to sąd administracyjny nie może uznać, ze zaległości powinny zostać umorzone.
Zdaniem Sadu, prawidłowo organ wskazał, że w sprawie nie wystąpiły, żadne z okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Skarżący podkreślał przy tym, że nie dysponuje żadnym majątkiem, i ta okoliczność powinna zadecydować o umorzeniu zaległości. Sąd jednak zauważa, że skarżący nadal mieszka w budynku jednorodzinnym, który w 2007 r. podarował swojej córce (k. 49-56 akt administracyjnych). W konsekwencji organ miał prawo nie uznawać za decydującą o umorzeniu okoliczności, braku posiadania nieruchomości – nota bene skarżący nie wskazał, aby naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził w jego sprawie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.).
Słusznie z kolei, zdaniem Sądu, Prezes ZUS powiązał istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego (przebyty w 2017 r. zawał serca i choroby współistniejące) z obowiązkiem rozważania przesłanki braku możliwości skarżącego uzyskiwania dochodów na spłatę zaległości. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zaległości mogą zostać umorzone w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ wskazał, że skarżący ma 53 lata; nie jest osobą aktywnie poszukującą pracy (nie zarejestrował się w Urzędzie Pracy), przy czym posiada ubezpieczenie zdrowotne (został zgłoszony do ubezpieczenia przez żonę), a także ma dorosłą córkę. W ocenie Prezesa ZUS, wiek i schorzenia skarżącego nie uniemożliwiają mu podjęcia pracy chociażby w ograniczonym zakresie.
Z akt administracyjnych wynika, że skarżący prowadził do 2017 r. działalność pod nazwą "A.". Przebyty zawał i towarzyszące schorzenia, zdaniem skarżącego uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia. Rzecz jednak w tym, że skarżący powoływał się głównie na dokumentacje medyczną z 2018 r. (po zawale z 2017 r.). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, ze orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane zostało do 31 maja 2021 r. Stwierdzono też w nim, ze skarżący może pracować w warunkach pracy chronionej. W piśmie z 25 marca 2024 r. (a więc kilka lat po wyjaśnieniu decyzji w przedmiocie niepełnosprawności) skarżący poinformował, że jest w trakcie składnia dokumentacji do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, jednakże – jak wskazał organ - do dnia wydania rozstrzygnięcia nie przedłożył aktualnej dokumentacji potwierdzającej sytuację zdrowotną. Prezes ZUS, podkreślał, że nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej – niemniej jednak pełnomocniczka skarżącego, nie przedstawiła w toku ponownego postępowania (a wiec w 2025 r.) żadnych dokumentów medycznych potwierdzających brak podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Sąd zgadza się również ze stwierdzeniem organu, że wykazany przez skarżącego poziom dochodów (właściwie zarobki żony) świadczy o trudnościach finansowych, nie oznacza jednak formalnie ubóstwa skoro granica ta obliczona została przez GUS na poziomie 4 500 zł na gospodarstwo dwuosobowe.
W tym kontekście skarżący skutecznie nie zakwestionował logiki organu wskazującego na potencjalne przejściowe problemy finansowe, które skarżący może przezwyciężyć przy wsparciu dorosłej córki i po poprawie stanu zdrowia. Umorzenie całkowite zaległości byłoby więc, zdaniem organu, przedwczesne i nieuzasadnione.
Sąd ocenę tę akceptuje w świetle ww. art. 28 u.s.u.s. jak i § 3 rozporządzenia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie narusza więc art. 7, art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. Uzasadnienie wskazuje bowiem jakie przepisy zastosowano w sprawie i wyjaśnia, jak je organ interpretuje. Zdaniem Sądu, logika oceny zebranych w sprawie dowodów, w szczególności dotycząca potencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia w 2025 r. przez 53 letniego mężczyznę po przebytym w 2017 r. zawale – wobec braku dokumentacji medycznej z lat 2023 – 2025, nie została podważona.
W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.