Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumentację, a dodatkowo wskazał, że zaskarżone postanowienie z dnia 1 października 2025 r. zostało wydane już po umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Prezes ZUS postanowieniem z dnia 21 października 2025 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, powielając dotychczasowe stanowisko i kwalifikując uprzednie umorzenie postępowania egzekucyjnego jako rozstrzygnięcie o wymiarze wyłącznie formalnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia o oddaleniu zarzutu mimo zaniechania podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego;
2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 5 i art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia oddalającego zarzut w sytuacji wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku wskutek przedawnienia;
3) art. 24 ust. 5 u.s.u.s. – przez jego zastosowanie zamiast art. 24 ust. 4 u.s.u.s.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę wierzyciel wniósł o jej oddalenie, wywodząc, że Skarżący posiada zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości, której aktualnym właścicielem i dłużnikiem rzeczowym jest Spółka [...], oraz że umorzenie postępowania egzekucyjnego miało wymiar formalny, spowodowany niedoręczeniem Skarżącemu zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym albowiem w myśl art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.). Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przeprowadzona w tak określonych granicach kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn aniżeli wywiedzione w skardze.
Zacząć należy od tego, że zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przewidziany w art. 33 u.p.e.a., stanowi podstawowy środek ochrony zobowiązanego przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji. Jest on środkiem zaskarżenia o szczególnym charakterze, funkcjonalnie powiązanym z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym i ukierunkowanym na ochronę praw zobowiązanego w trakcie trwającej egzekucji. Jak wynika z treści art. 33 u.p.e.a., zobowiązany może zgłosić zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, a zatem przesłanką dopuszczalności wniesienia i merytorycznego rozpatrzenia zarzutu jest istnienie czynnego, niezakończonego postępowania egzekucyjnego oraz prowadzonej w jego ramach egzekucji. Uwypuklić bowiem trzeba funkcjonalny związek między postępowaniem egzekucyjnym a postępowaniem w sprawie zarzutów. Otóż, postępowanie w sprawie zarzutów jest postępowaniem wtórnym (incydentalnym) wobec postępowania egzekucyjnego: wszczyna się je i prowadzi wyłącznie w powiązaniu z istniejącym postępowaniem egzekucyjnym. Nie może ono toczyć się samoistnie, w oderwaniu od postępowania głównego. Jak trafnie wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1607/12 – stanowiącym punkt odniesienia dla niniejszych rozważań – egzekucja administracyjna może być prowadzona wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego, a zatem nie można podzielić poglądu, że trwanie postępowania egzekucyjnego jest kwestią odrębną i pozostającą bez wpływu na egzekucję administracyjną prowadzoną w jego ramach, względem której zobowiązany kieruje zarzuty z art. 33 u.p.e.a.
Zachowując powyższe w pamięci wskazać należy, że stosownie do art. 18 u.p.e.a. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji na mocy powyższego odesłania do postępowania w sprawie zarzutów egzekucyjnych zastosowanie znajduje również regulacja art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którą gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W doktrynie i orzecznictwie utrwalone jest rozumienie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego jako braku przedmiotu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania może przy tym wynikać zarówno z przyczyn podmiotowych, jak i przedmiotowych. W kategorii przyczyn przedmiotowych mieszczą się m.in. takie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, które wykluczają osiągnięcie celu postępowania. W sprawie niniejszej taka właśnie sytuacja zaistniała. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone jeszcze przed wydaniem zaskarżonych postanowień. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym powyżej wyroku z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1607/12: wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego automatycznie i jednocześnie zostaje umorzona egzekucja prowadzona w ramach tego postępowania, zatem rozpoznanie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego staje się bezprzedmiotowe i organ administracyjny może umorzyć postępowanie w sprawie tych zarzutów, sięgając po normę zawartą w art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydano w dniu 16 września 2025 r. Natomiast postanowienie o oddaleniu zarzutu zostało wydane w dniu 1 października 2025 r. Z kolei zaskarżone postanowienie utrzymujące w mocy to rozstrzygnięcie zostało wydane przez Prezesa ZUS w dniu 21 października 2025 r. Zestawienie tych dat pozwala dostrzec, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji postępowanie egzekucyjne, do którego odnoszono się w ramach postępowania zarzutowego, nie toczyło się już. Skoro zaś postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, to w tej sytuacji nie można było ani uwzględnić żądania Skarżącego, ani też zarzutu oddalić. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 28 maja 2014 r. w sprawie II FSK 1607/12: znika przyczyna, dla której organ zobowiązany byłby do zbadania, czy prowadzona egzekucja jest niezasadna ze względu na trafność zarzutów podniesionych przez zobowiązanego w oparciu o art. 33 u.p.e.a.". Podkreślić przy tym należy, że powyższa konkluzja jest aktualna bez względu na przyczynę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca w art. 105 § 1 k.p.a. posługuje się bowiem sformułowaniem "z jakiejkolwiek przyczyny", co oznacza, że okoliczność, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z uwagi na niedoręczenie Skarżącemu zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji pozostaje bez znaczenia dla oceny bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zarzutów. Wskazany przez organ pogląd, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego miało jedynie "wymiar formalny", nie mogło zatem uzasadniać "merytorycznego" prowadzenia postępowania w przedmiocie zarzutu. Każde umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkuje bowiem zakończeniem egzekucji administracyjnej. Jednocześnie pamiętać trzeba, że art. 105 § 1 k.p.a. ujęty jest w kategorii nakazu: organ "wydaje decyzję o umorzeniu postępowania". Norma ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Organ, który w takiej sytuacji wydaje rozstrzygnięcie merytoryczne, narusza art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a..
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2023 r. , poz. 1935 ze zm.).