Prezes ZUS postanowieniem z dnia 21 października 2025 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie powielając dotychczasowe stanowisko i kwalifikując uprzednie umorzenie postępowania egzekucyjnego jako rozstrzygnięcie o wymiarze wyłącznie formalnym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca spółka zarzuciła naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia o oddaleniu sprzeciwu mimo zaniechania podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego;
2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 27j i art. 27f §5 pkt 2 lit. a) u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia oddalającego sprzeciw w sytuacji wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku wskutek przedawnienia;
3) art. 24 ust. 5 u.s.u.s. – przez jego zastosowanie zamiast art. 24 ust. 4 u.s.u.s.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym albowiem w myśl art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.). Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przeprowadzona w tak określonych granicach kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn aniżeli wywiedzione w skardze.
Zacząć należy od tego, że środkiem w jaki ustawodawca wyposażył dłużnika rzeczowego dla ochrony jego praw w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym jest sprzeciw. Zgodnie z art. 27j u.p.e.a., podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Przepisy art. 27f § 1 zdanie trzecie, § 2, 3 i 5-7 oraz 27 h stosuje się odpowiednio. Podmiotem legitymowanym do wniesienia sprzeciwu jest tylko podmiot - inny niż zobowiązany - będący aktualnie, na dzień wniesienia sprzeciwu, właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego. Sprzeciw stanowi zatem środek ochrony aktualnego właściciela rzeczy lub posiadacza prawa majątkowego przed prowadzeniem egzekucji administracyjnej z prawa własności lub innego prawa majątkowego. Jest wnoszony do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego i może być wniesiony tylko jeden raz w toku postępowania egzekucyjnego (art. 27f § 3 u.p.e.a.). Sprzeciw musi określać istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 27f § 1 u.p.e.a.), zaś jego podstawą jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym (art. 27j u.p.e.a.). Ustawodawca w art. 27j u.p.e.a. sprecyzował okoliczności, jakie mogą stanowić podstawę wnoszonego sprzeciwu. Regulacja ta jest wzorowana na rozwiązaniu przyjętym w art. 27f § 1 u.p.e.a. Sprzeciw wnosi się do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego a wierzyciel wydaje postanowienie w którym bądź to oddala sprzeciw bądź też uznaje sprzeciw albo w całości albo w części i w pozostałym zakresie oddala sprzeciw (art. 27f §5 u.p.e.a.) Na postanowienie o oddaleniu sprzeciwu podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego przysługuje zażalenie a jeżeli postanowienie w sprawie takiego sprzeciwu stanie się ostateczne, wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o sposobie i dacie ostatecznego rozpatrzenia tego sprzeciwu (art. 27f §6-7 u.p.e.a.). Z przedstawionych uregulowań wynika zatem, że przewidziany w tym przepisie środek ochrony jest funkcjonalnie powiązany z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Co zatem idzie podobnie jak w przypadku zarzutu zobowiązanego przesłanką dopuszczalności wniesienia i merytorycznego rozpatrzenia sprzeciwu dłużnika rzeczowego jest istnienie czynnego, niezakończonego postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy ów funkcjonalny związek polega na tym, że postępowanie w sprawie tego sprzeciwu jest postępowaniem wtórnym (incydentalnym) wobec postępowania egzekucyjnego: wszczyna się je i prowadzi wyłącznie w powiązaniu z istniejącym postępowaniem egzekucyjnym. Zachowując powyższe w pamięci wskazać należy, że stosownie do art. 18 u.p.e.a. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji na mocy powyższego odesłania do postępowania w sprawie sprzeciwu wniesionego przez podmiot będący w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego zastosowanie znajduje również regulacja art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którą gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W doktrynie i orzecznictwie utrwalone jest rozumienie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego jako braku przedmiotu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania może przy tym wynikać zarówno z przyczyn podmiotowych, jak i przedmiotowych. W kategorii przyczyn przedmiotowych mieszczą się m.in. takie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, które wykluczają osiągnięcie celu postępowania. W sprawie niniejszej taka właśnie sytuacja zaistniała. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydano w dniu 16 września 2025 r. Natomiast postanowienie o oddaleniu sprzeciwu Skarżącej spółki zostało wydane w dniu 1 października 2025 r. Z kolei zaskarżone postanowienie utrzymujące w mocy to rozstrzygnięcie zostało wydane przez Prezesa ZUS w dniu 21 października 2025 r. Zestawienie tych dat pozwala dostrzec, że w chwili wydania zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji postępowanie egzekucyjne, do którego odnoszono się w ramach tego postępowania, nie toczyło się już. Skoro zaś postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, to w tej sytuacji znikła również przyczyna do badania trafności wskazanych przez Skarżącą spółkę podstaw sprzeciwu. Podkreślić przy tym należy, że powyższa konkluzja jest aktualna bez względu na przyczynę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca w art. 105 § 1 k.p.a. posługuje się bowiem sformułowaniem "z jakiejkolwiek przyczyny". W konsekwencji każde umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkuje zakończeniem egzekucji administracyjnej. Jednocześnie pamiętać trzeba, że art. 105 § 1 k.p.a. ujęty jest w kategorii nakazu: organ "wydaje decyzję o umorzeniu postępowania". Norma ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Organ, który w takiej sytuacji wydaje rozstrzygnięcie merytoryczne, narusza art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a..
Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2023 r. , poz. 1935 ze zm.).