Wyrok WSA z dnia 07 sierpnia 2025, sygn. III SA/Kr 1958/24

W związku z powyższym 10 czerwca 2024 r. uchylono w Banku [...] S.A. zajęcie nr [...] obejmujące tytuł wykonawczy o nr [...].

Nie zachodzi okoliczność z art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) powodująca umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Ponadto organ poinformował że na skutek złożonego przez skarżącego zarzutu postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Chrzanowie zostało zawieszone postanowieniem z 13.06.2024 r. nr 070471D-DZR24/000001.

Biorąc pod uwagę opisane powyżej okoliczności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji z 18 lipca 2024 r. nr. UNP 2024-00401241 oddalające zarzut wniesiony na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z 16 maja 2024 r. o numerach [...], [...], [...].

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie wpłynęła skarga skarżącego R. P. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia z dnia 18 lipca 2024 roku oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

- nieuwzględnienie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z nieistnieniem zobowiązania stwierdzonego tytułem wykonawczym ze względu na zapłatę zobowiązań objętych tytułami,

- niezastosowanie w sprawie art. 56 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Zobowiązany podniósł zarzut nieistnienia obowiązku, albowiem zobowiązania objęte tytułami wykonawczymi, tj. składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za listopad oraz grudzień 2023 r., zostały przez zobowiązanego opłacone w całości, na dowód czego w postępowaniu przed organem rentowym przedłożono deklaracje ZUS za listopad i grudzień 2023 r. oraz potwierdzenia zapłaty.

Nadto przedmiotowa sprawa jest jedną z kilku spraw, związanych z toczącymi się postępowaniami sądowymi, dotyczących wstecznego zaliczenia przez organ rentowy aktualnie opłacanych składek. Toczące się obecnie przed Sądem Okręgowym w Krakowie VII Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sprawy o sygn. akt: [...] oraz [....] są dla mniejszej sprawy prejudycjalne.

Skarżący w sposób nieprzerwany składa deklaracje rozliczeniowe i dokonuje wpłat w wysokości wynikającej z tychże deklaracji, tak więc nie może posiadać jakichkolwiek zaległości. Organ rentowy w prowadzonej ze skarżącym korespondencji zdaje się twierdzić, iż naliczanie rzeczywiście już opłaconych składek ma związek z wydanym w dniu 20 lipca 2021 roku wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawie sygn. akt [...], dotyczącego okresu od lipca 2012 do lutego 2015, jednakże w takim przypadku składki za ten okres uległy przedawnieniu i nie mogą być przedmiotem decyzji organu rentowego, który pomimo opłacania nieprzerwanie składek zalicza bieżące wpłaty wstecznie, za poprzednie okresy. Tak naprawdę w wyniku powyższego zabiegu księgowego organ rentowy dokonuje "przesunięcia w czasie" zobowiązań skarżącego, których zwrotu domagał się bezskutecznie za poprzednie okresy w postępowaniu o sygnaturze [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje.

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie znak 070000.71.882.2024-RED z dnia 19 września 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie z 18 lipca 2024 r. nr UNP 2024-00401241 oddalające zarzut wniesiony przez skarżącego – R. P. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z 16 maja 2024 r. o numerach [...], [...], [...]

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie postanowień stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2024.935)

W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera zespół norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Omawiana ustawa zawiera gwarancje, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. (por. wyrok NSA: 25 września 2024 sygn. akt I GSK/23).

Dalej podkreślić należy, że postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego i w przypadku zgłoszenia przez zobowiązanego zarzutów, organy egzekucyjne rozpoznają sprawę w ich granicach (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 424/17 publ. w CBOSA).

Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Z kolei w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Zgodnie natomiast z art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu (art. 35 § 1 u.p.e.a.).

Organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel natomiast rozpoznając zarzut wydaje postanowienie, w którym (art. 34 § 2 u.p.e.a.):

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Podkreślić należy, że zawarte w art. 33 § 2 u.p.e.a. przesłanki tworzą katalog zamknięty. Oznacza to, że żadne inne okoliczności nie mogą stanowić podstawy zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2025.350) płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. W orzecznictwie sądów powszechnych, wypracowanym na gruncie tego przepisu wskazuje się, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stają się wymagalne każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składek (por. wyrok SN z dnia 19 stycznia 2016 r. o sygn. akt I UK 23/15). Obowiązek samoobliczenia i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne powstaje zatem z mocy samego prawa za każdy okres ubezpieczenia (miesiąc kalendarzowy), a ewentualna decyzja organu ubezpieczeń społecznych ustalająca wysokość zobowiązania składkowego lub zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie zobowiązań składkowych ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. (art. 32 u.s.u.s)

W konsekwencji, zaległości w opłacaniu składek powstają każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku samoobliczenia i opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne w terminach określonych w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się jednocześnie pogląd, w myśl którego, źródłem zobowiązania z tytułu składek nie jest decyzja określająca jego wysokość, lecz deklaracje podmiotu zobowiązanego do uiszczania składek (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2021 r. o sygn. akt I GSK 223/21).

Skoro tak, to materialna podstawa egzekwowanych należności musi jednoznacznie wynikać z akt sprawy i znajdować potwierdzenie w treści tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny dokonując zaliczenia wpłat na poszczególne zaległości składkowe musi mieć pewność co do tego, jakich konkretnie należności, powstałych z jakiego tytułu, w jakiej kwocie i za jaki okres egzekucja dotyczy (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2023 r. o sygn. akt I GSK 1654/19).

Akta sprawy nie pozwalały jednak na weryfikację stanowiska organu o prowadzeniu egzekucji w deklarowanym przez organ zakresie. Organ wskazał, że wpłaty dokonane przez skarżącego z 8 stycznia 2024 r. oraz 25 stycznia 2024 r. niezależnie od opisanych okresów w tytule przelewów zostały rozliczone na najstarszą zaległość tj. na 05/2023, 06/2023, 07/2023, 08/2023. Natomiast skarżący twierdzi, że organ dokonał zaliczenia za okres od lipca 2012 r. do lutego 2015 r

W związku z powyższym, w ocenie Sądu uprawnione staje się twierdzenie, że opłacenie składek za 05/2023, 06/2023, 07/2023, 08/2023 na poczet, których jak twierdzi Zakład dokonał z urzędu zaliczenia wpłat dokonanych przez skarżącego jest sporne.

Nawet jeśli bowiem organ ma rację co do obowiązku opłacania składek za okres od 05/2023 do 08/2023 to akta tej sprawy nie pozwalają na dokonanie weryfikacji tego, czy skarżący opłacił czy też nie w całości składki za okresy 05/2023, 06/2023, 07/2023, 08/2023 (brak zarówno składanych przez niego deklaracji, jak też potwierdzeń wpłat), i w związku z tym kontrola zaskarżonego postanowienia przez Sąd staje się niemożliwa.

Ponad to nie można przecież wykluczyć, że wydanie decyzji potwierdzającej zaległości skarżącego stałoby się niemożliwe z uwagi na upływ okresów przedawnienia, gdyż jak uważa skarżący, organ dokonał zaliczenia za okres od lipca 2012 do lutego 2015 r. To zaś sprawia, że akceptowanie praktyki polegającej na bezdecyzyjnym zaliczeniu wpłat na najstarsze zaległości, w oparciu o przepisy podustawowe (rozporządzeń w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych), stanowiłoby omijanie przepisów określających przedawnienie dochodzenia należności z tytułu składek. W konsekwencji, jeśli organ zaliczył jak twierdzi skarżący wpłaty dokonane przez skarżącego tytułem składek za okres od lipca 2012 r. do lutego 2015 r. poczet zaległości nie istniejących, to naruszono przepis z art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.

Stwierdzając powyższe Sąd uznał zasadność skargi i uchylił zaskarżone postanowienie.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach sądowych orzeczono w oparciu o przepisy art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawny, w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a.