Wyrok WSA z dnia 12 czerwca 2025, sygn. III SA/Kr 2256/24

W zażaleniu wniesionym od ww. postanowienia, zobowiązany powołał się na swoją trudną sytuację finansową.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie uznał wniesione zażalenie za nieuzasadnione i opisanym na wstępie postanowieniem z dnia 24 września 2024 r., orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach, Dyrektor wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 lipca 2017 r. oraz z dnia 31 lipca 2019 r. oraz z dnia 6 września 2022 r. i 30 listopada 2023 r., co wymagało rozważenia sprawy w oparciu o dwa odrębne stany prawne, ze względu na nowelizację ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postępowania wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 lipca 2017 r. oraz z dnia 31 lipca 2019 r. podlegały przepisom obowiązującym przed nowelizacją. Natomiast do postępowań wszczętych na podstawie tytułów z dnia 6 września 2022 r. i dnia 30 listopada 2023 r. zastosowanie miały już znowelizowane przepisy u.p.e.a., które weszły w życie w dniu 30 lipca 2020 r.

Zdaniem Dyrektora, organ egzekucyjny prawidłowo rozważył sprawę w oparciu o oba stany prawne i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że nie wystąpiły żadne z przesłanek wymienionych w art. 59 u.p.e.a.

Wobec tego Dyrektor, przed wydaniem swojego rozstrzygnięcia, przeprowadził postępowanie mające na celu sprawdzenie, czy istnienie przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało dostatecznie wyjaśnione.

Organ odwoławczy, po przeprowadzeniu analizy akt sprawy, stwierdził, że organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu bardzo szczegółowo wyjaśnił przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a., zarówno w brzmieniu sprzed nowelizacji, jak i po niej, i nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

We wniosku z dnia 23 listopada 2023 r., jak również w zażaleniu, zobowiązany jako przesłankę do umorzenia postępowania wskazywał swoją trudną sytuację materialną, fakt, że nie prowadzi już działalności gospodarczej oraz, że obecnie pracuje na etacie w Urzędzie [...]. Organ odwoławczy podkreślił, że wskazane przez zobowiązanego przesłanki nie wypełniają normy art. 59 u.p.e.a., zwracając uwagę, że ustawa ta obligatoryjnie wskazuje, kiedy może nastąpić umorzenie, i nie daje organowi egzekucyjnemu dowolności w tym zakresie. Trudna sytuacja materialna zobowiązanego nie może być podstawą do zaniechania stosowania środków egzekucyjnych czy umorzenia postępowania.

Dyrektor podkreślił również, że egzekucja nie jest bezskuteczna, gdyż z informacji uzyskanych od pracodawcy wynika, że zobowiązany pobiera wynagrodzenie powyżej kwoty wolnej od zajęcia. W związku z zaistniałym zbiegiem egzekucji, tytuły wykonawcze zostały przekazane do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Krowodrzy, który został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji i co miesiąc, tytułem realizacji zajęcia, przekazuje z zajętego wynagrodzenia za pracę określoną kwotę.

Wobec powyższego, zdaniem Dyrektora brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący przedstawił swoją sytuację oraz argumentację prawną i faktyczną.

W pierwszej kolejności, skarżący przedstawił swoją sytuację zawodową i osobistą, wskazując, że od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 21 lutego 2024 r. prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, a od dnia 1 sierpnia 2021 r. był zatrudniony na etacie w Urzędzie [...]. Przyznał, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej, z powodu trudności finansowych, powstały zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, które były przedmiotem tytułów wykonawczych na łączną kwotę należności głównej w wysokości 65 067,95 zł.

Skarżący opisał przebieg postępowania, wskazując, że w dniu 23 listopada 2023 r. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o "odstąpienie od egzekucji", w którym podnosił swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wniosek ten został przez organ egzekucyjny zakwalifikowany jako prośba o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Skarżący zwrócił uwagę, że sprawą należało rozpatrzyć w oparciu o dwa stany prawne, wynikająca z wejścia w życie z dniem 30 lipca 2020 r. nowelizacji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący podkreślił, że zgodnie z przepisami przejściowymi, do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tą datą należało stosować przepisy dotychczasowe, co organ powinien był uwzględnić, przyporządkowując poszczególne tytuły wykonawcze do właściwego reżimu prawnego.

Jako główną przesłankę umorzenia postępowania, skarżący wskazał przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., który stanowił, że postępowanie egzekucyjne mogło być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, lub gdy dalsza egzekucja będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu.

Na poparcie tego argumentu, skarżący przytoczył szereg okoliczności faktycznych. Po pierwsze, powołał się na pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 czerwca 2024 r., w którym organ ten przyznał, że dotychczasowe czynności egzekucyjne, takie jak zajęcia rachunków bankowych w [...] S.A., C. Bank S.A., [...] Bank S.A. i B. S.A., pozostawały bez realizacji z powodu braku środków. W piśmie tym wskazano również, że doszło do zbiegu egzekucji z komornikami sądowymi, którzy zostali wyznaczeni do łącznego prowadzenia egzekucji z zajętego wynagrodzenia za pracę.

Po drugie, skarżący szczegółowo przedstawił swoją sytuację finansową. Jego miesięczny dochód po potrąceniach wynosił 2.209,00 zł, podczas gdy, same stałe wydatki na wynajem mieszkania (1.700 zł) i spłatę prywatnej pożyczki (450 zł) przekraczały tę kwotę. Na pokrycie wszystkich pozostałych kosztów utrzymania, takich jak wyżywienie, ubranie, zakup lekarstw i komunikacja, pozostawało mu jedynie 59,00 zł. Podkreślił przy tym, że nie posiadał żadnego innego majątku ani nieruchomości, o czym informował organ I instancji.

Po trzecie, skarżący podniósł kwestię pogarszającego się stanu zdrowia, w szczególności poważnych i rosnących problemów z prostatą, co udokumentował załączonymi do skargi wynikami badań lekarskich z okresu od grudnia 2023 r. do października 2024 r.

W konkluzji, skarżący stwierdził, że ocena jego sytuacji finansowej dokonana przez organy była niewłaściwa i nie odzwierciedlała realnego zagrożenia dla zapewnienia mu podstawowych potrzeb życiowych. W jego ocenie, udokumentowana bezskuteczność dotychczasowych działań egzekucyjnych oraz brak majątku i dochodów pozwalających na zaspokojenie należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne, w pełni uzasadniały umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

DIAS zasadnie wskazał, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 lipca 2017 r. i z dnia 31 lipca 2019 r. oraz z dnia 6 września 2022 r. i 30 listopada 2023 r., co wymagało rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o dwa stany prawne, ze względu na nowelizację ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Postępowania wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 lipca 2017 r. oraz z dnia 31 lipca 2019 r. podlegały przepisom obowiązującym przed nowelizacją. Natomiast do postępowań wszczętych na podstawie tytułów z dnia 6 września 2022 r. i dnia 30 listopada 2023 r. zastosowanie miały już znowelizowane przepisy u.p.e.a., które weszły w życie w dniu 30 lipca 2020 r.

Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Postępowanie egzekucyjne może być też umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Nowelizacja u.p.e.a., która weszła w życie z dniem 30 lipca 2020 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), przeobraziła zarówno podstawy zarzutu, jak i przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Było to konsekwencją przede wszystkim zmiany charakteru tego pierwszego środka zaskarżenia. W sposób celowy rozdzielono te instytucje po to, aby środki obrony nie mogły się dublować (A. Cudak, Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2022, s. 132). Nie istnieje aktualnie możliwość powoływania tych samych okoliczności w ramach zarzutu oraz żądania umorzenia postępowania (A. Cudak, op. cit., str. 145).

Zgodnie z art. 59 u.p.e.a. po nowelizacji:

§ 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:

1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;

2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;

3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;

4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:

a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,

b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;

5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;

7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

§ 2. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

§ 2a. W zakresie należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i h oraz pkt 9, postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:

1) określonym w § 1 pkt 1, 4, 6 i 7 oraz § 2;

2) niespełnienia w zagranicznym tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy;

3) gdy zachodzi błąd co do zobowiązanego.

Zmiana w zakresie przesłanek umorzenia polegała na tym, że w poprzednim stanie prawnym przepis art. 59 § 1 u.p.e.a., obok niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, określał szereg innych przesłanek umorzenia, zarówno materialnoprawnych, jak i procesowych. Dotychczasowe przesłanki merytoryczne, zostały w wyniku nowelizacji ustawy umieszczone w podstawach ustawowych zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Przepis art. 59 § 1 u.p.e.a. ich nie wymienia.

Katalog przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego zarówno przed nowelizacją jak i po nowelizacji, jest katalogiem zamkniętym i nie mieszczą się w nim okoliczności podawane przez skarżącego.

Biorąc zatem pod uwagę regulację art. 59 u.p.e.a. sprzed nowelizacji oraz po nowelizacji, wskazać należy, że trudna sytuacja zdrowotna i materialna zobowiązanego nie może być podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego ani w stanie prawnym obowiązującym przed nowelizacją, ani w stanie obowiązującym po nowelizacji.

Organy ustaliły również, że egzekucja nie jest bezskuteczna, gdyż z informacji uzyskanych od pracodawcy skarżącego wynika, że pobiera on wynagrodzenie wyższe od kwoty wolnej od zajęcia. W związku ze zbiegiem egzekucji, tytuły wykonawcze zostały przekazane do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa-Krowodrzy, który został wyznaczony do łącznego prowadzenia egzekucji i co miesiąc, tytułem realizacji zajęcia, przekazuje z zajętego wynagrodzenia za pracę określoną kwotę.

Wobec powyższego zaskarżone orzeczenie należało uznać za prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.