Nieuprawnionym zatem było takie działanie Rady Miasta, które wkraczało w zakres zadań należących do kompetencji innych podmiotów, w tym przypadku Prezydenta Miasta Krakowa. Wojewoda podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając skargi Rady Miasta w tego rodzaju sprawach podzielił stanowisko organu nadzoru o niedopuszczalności nakładania konkretnych obowiązków na Prezydenta Miasta Krakowa w drodze uchwał kierunkowych (tak m.in. wyroki WSA w Krakowie: z 28 listopada 2019 r. III SA/Kr 1002/19, z 28 listopada 2019 r., III SA/Kr 1012/19, z 6 grudnia 2019 r. II SA/Kr 1152/19; z 16 czerwca 2020 r., II SA/Kr 306/20).
Ponadto, zdaniem organu nadzoru, regulacja zawarta w § 2 nie wpływała na wykładnię paragrafu § 1 kontrolowanej uchwały. Nałożono bowiem na Prezydenta zadanie utworzenia punktu o precyzyjnie wskazanym zakresie działania - profilaktyce intymnej: określono czas jego otwarcia - 24h/dobę, wskazano konkretną grupę lekarzy spełniającą ustalone przez radę kryterium, a także określono warunki jakie musi spełniać ten punkt w zakresie dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Takiej regulacji nie można w żaden sposób uznać za wytyczną, wskazówkę, cel o charakterze ogólnym, bowiem dotyczy konkretnego zadania z bardzo precyzyjnie wskazanym sposobem i warunkami jego wykonania.
W ocenie organu nadzoru sformułowania zawarte w początkowej części § 1 w zakresie użycia w jej treści zwrotu "ustala się dla Prezydenta Miasta Krakowa kierunki działań polegające na podjęciu wszelkich możliwych prawnie działań" nie zmieniają jej stanowczego brzmienia i w rezultacie nie stanowią o określeniu kierunku działania, a nakazują Prezydentowi Miasta podjęcie konkretnego działania, jakim jest utworzenie punktu spełniającego określone uchwałą kryteria. Powyższej intencji Rady nie zmienia zapis § 2 uchwały, który ma w istocie zmiękczyć jej charakter przez użycie zwrotu wskazującego na rzekomą intencje i wykładnie autentyczną.
Wojewoda podkreślił, że zarzuty dotyczą sposobu podjęcia uchwały w kwestionowanej formule, ocenie nie podlegała natomiast kwestia potrzeby utworzenia punktu określonego w uchwale.
Organ nadzoru podkreślił też, że wyrażona w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada praworządności zakazuje domniemania kompetencji i zarazem nakazuje, by wszelkie działania organów władzy publicznej były oparte na wyraźnie określonej normie kompetencyjnej.
W odpowiedzi na skargę Rada Miasta wniosła o jej oddalenie w całości.
Zdaniem Rady Miasta treść zaskarżonej uchwały nie zawierała w żadnym z jej paragrafów wskazówek w jaki sposób i w jakiej formie Prezydent może zrealizować treść uchwały, pozostawiając decyzję i ewentualną formę jej realizacji adresatowi uchwały. Rada Miasta Krakowa nie określiła, sposobu wykonania uchwały przez Prezydenta Miasta Krakowa. Wyraziła jedynie w § 1 zaskarżonej uchwały swoją wolę, intencję i oczekiwania odnoszące się do utworzenia na terenie Miasta Krakowa dostępnego 24 godziny na dobę punktu profilaktyki intymnej zapewniającego dostęp do lekarzy bez klauzuli sumienia, jak również w pełni dostępnego dla osób z niepełnosprawnościami. Pozostawiając sposób, tryb i formę utworzenia punktu Prezydentowi Miasta Krakowa. W związku z tym zaskarżona uchwała nie wykracza poza jej charakter wewnętrzny, nie formułuje konkretnych form czy działań dla Prezydenta i nie wkraczała w kompetencje innych organów. Uchwała posiada jedynie charakter ogólny, wskazując wyłącznie na potrzebę funkcjonowania tego typu punktu. To do organu wykonawczego należy decyzja czy wykona uchwałę i ewentualnie w jaki sposób. Rada Miasta podała, że działała w zakresie własnych kompetencji i nie naruszyła prawa.
Zdaniem Rady Miasta, analogicznej sprawy dotyczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2024 r III OSK 4055/21, jak również wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie z 21 stycznia 2020 r. III SA/Kr 735/19.
Rada Miasta podała, że w podjętej uchwale wyraźnie wskazała, że działania Prezydenta Miasta Krakowa powinny być "dopuszczalne", a więc zgodne z prawem (§ 1 uchwały). Zgodnie z literalnym brzmieniem zaskarżonej uchwały, organ wykonawczy ma zmierzać do podjęcia "(...) wszelkich możliwych i dopuszczalnych prawem działań (...)". Zaskarżona uchwała nie tylko, że nie nakazuje, aby Prezydent Miasta utworzył na terenie Miasta Krakowa dostępnego 24 godziny na dobę punktu profilaktyki intymnej zapewniającego dostęp do lekarzy bez klauzuli sumienia (...) ale nawet nie wskazuje (nie sugeruje) czy taki cel jest w ogóle możliwy do realizacji w świetle obowiązujących przepisów prawa. Rada Miasta tej kwestii w podjętej uchwale w ogóle nie rozważała, pozostawiając ją do zbadania i do przeanalizowania organowi wykonawczemu gminy, zgodnie z przysługującymi w tym zakresie kompetencjami. W ocenie Rada Miasta nie naruszyła ona więc art. 18 ust. 2 pkt 2 u.s.g. oraz art. 7 Konstytucji RP, ponieważ nie wskazała w zaskarżonej uchwale konkretnych rozwiązań a jedynie kierunek działań (cel tychże działań). Wydając zaskarżoną uchwałę nie wykroczyła poza przysługujące jej na mocy art. 18 ust. 2 pkt 2 u.s.g. kompetencje do wskazania pożądanych i istotnych z jej punktu widzenia kierunków działania organu wykonawczego. Czym innym jest zobowiązanie do podjęcia konkretnego działania w postaci utworzenia punktu profilaktyki intymnej, a czym innym poszukiwanie możliwych rozwiązań w tym zakresie, którego efektu końcowego nie można przewidzieć (a tym bardziej nakazać). Rada Miasta podał, że nie nakazała Prezydentowi Miasta utworzenia na terenie Miasta Krakowa dostępnego 24 godziny na dobę punktu profilaktyki intymnej, zapewniającego dostęp do lekarzy bez klauzuli sumienia, a jedynie nakreśliła kierunek dla Prezydenta Miasta Krakowa, iż taki punkt jej zdaniem powinien powstać.
Rada Miasta argumentowała też, że nie zgadza się ze stanowiskiem Wojewody, zgodzenie z którym regulacja zawarta w § 2 nie wpływa na wykładnię paragrafu § 1 skarżonej uchwały. Brzmienie § 2 zaskarżonej uchwały stanowi uzupełnienie, dopełnienie dla właściwego rozumienia treści zawartej w § 1 uchwały, który to paragraf i bez § 2 uchwały nie naruszał obowiązującego w tym zakresie prawa.
Rada Miasta poddała, że § 2 uchwały stanowi wykładnię autentyczną dokonywaną przez organ, który uchwalił ten tekst prawny. Wykładnia autentyczna jest wiążąca i ma ona moc prawną taką samą jak akt normatywny, którego przepis został poddany interpretacji. Wykładnia autentyczna nie jest często spotykaną konstrukcją, co nie oznacza, że nie jest prawnie dopuszczalna. Natomiast w zaistniałej sytuacji, w której organ nadzoru powziął wątpliwości, odnośnie § 1 zaskarżonej uchwały, jest ona jak najbardziej uzasadniona. Rozwiewa ona bowiem wszelkie wątpliwości natury interpretacyjnej. Stanowi uzupełnienie tego jak należy interpretować i dokonywać wykładni odnoszącej się do treści § 1 zaskarżonej uchwały. Zdaniem Rady Miasta: "jaśniej i wyraźniej" chyba nie da się określić intencji i zamiaru jaki miała Rada Miasta Krakowa przy podejmowaniu zaskarżonej uchwały". Jakakolwiek inna interpretacja niż ta, którą przedstawił przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie spowodowałaby, że w rzeczywistości art. 18 ust. 2 pkt 2 u.s.g. w zakresie w jakim dotyczy on stanowienia o kierunkach działania organu wykonawczego byłby zapisem tak naprawdę martwym i awykonalnym w praktyce działania organu stanowiącego (rady gminy).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga Wojewody zasługiwała na uwzględnienie ponieważ sposób redakcji "kierunków działania" w zaskarżonej uchwale określał w rzeczywistości konieczność podjęcia przez Prezydenta Miasta Krakowa bardzo konkretnych czynności, a więc, zdaniem Sądu, zastrzeżenia zawarte w § 2 zaskarżonej uchwały, że "w przypadku zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości natury interpretacyjnej zapisy te należy rozumieć wyłącznie oraz jedynie jako wytyczną, zalecenie, sugestię, cel, priorytet czy też wskazówkę o charakterze ogólnym", nie sanowały naruszenia art. 18 ust. 2.pkt 2 u.s.g polegające na wykroczeniu poza dozwolony tym przepisem zakres kompetencji w ustalaniu kierunków działania organu wykonawczego gminy.
Powołany powyżej przepis stanowi, że do wyłącznej właściwości rady gminy należy: ustalanie wynagrodzenia wójta (tu: Prezydenta Miasta Krakowa z uwagi na wielkość jednostki samorządu terytorialnego), stanowienie o kierunkach jego działania oraz przyjmowanie sprawozdań z jego działalności.
Przywoływane przez obie strony sporu wyroki sądów administracyjnych obrazują przede wszystkim, że wobec bardzo ogólnego brzmienia ww. art. 18 ust. 2.pkt 2 u.s.g ocena, czy dane "kierunki działania" mieszczą się w dozwolonych granicach kompetencji do działania rady gminy, czy też wykraczają poza ten zakres – zależeć będzie od redakcji poszczególnych zapisów uchwały.
Jak bowiem uzasadniał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 września 2022 r. ,III OSK 2900/21: "Na przepis art. 18 ust. 2 pkt 2 u.s.g. w zakresie zwrotu «stanowienia o kierunkach działania» nie można więc spoglądać jako na źródło kompetencji rady miasta względem prezydenta, gdyż jest to raczej przepis zapewniający i stanowiący podstawę koordynacji działań obu organów gminy podejmowanych z inicjatywy rady" (...)art. 18 ust. 2 pkt 2 u.s.g. w zakresie zwrotu «stanowienia o kierunkach działania» wójta należy interpretować w ten sposób, iż uprawnia on radę gminy do ustalania wójtowi celów jego działania pozostających w zakresie właściwości działania gminy i obu organów. Nie może on zaś być podstawą do nakładania na wójta obowiązku realizacji oznaczonego zadania rozumianego jako obowiązek wykonania jednostkowego, skonkretyzowanego, szczegółowego działania, połączonego np. ze sposobem czy terminem jego realizacji".
W literaturze przedmiotu to właśnie na ten wyrok wskazuje się jako określający spójną koncepcję negatywnych elementów uchwały, co powoduje jej niedopuszczalność w rozumieniu ww. art. 18 ust. 2.pkt 2 u.s.g ,
Streszczając tego typu wywody, wskazuje się, że rada gminy nie może nakazywać ani polecać organowi wykonawczemu realizacji wyznaczonych czynności i zadań, stosowania konkretnych rozwiązań prawnych czy też narzucać skonkretyzowanego sposobu załatwienia indywidualnej sprawy w połączeniu z terminem realizacji. Uchwała kierunkowa nie może także kształtować przyznanego organowi wykonawczemu zakresu kompetencji.
Z kolei, zmierzając w stronę ujęcia pozytywnego zakresu kompetencji w podejmowaniu uchwał kierunkowych, przyznaje się takiej uchwale atrybut aktu o charakterze programowym i intencyjnym, który ma przede wszystkim wskazywać priorytety (w tym ich hierarchię) i podstawowe cele pozostające w zakresie właściwości działania gminy i jej organów. Programowy charakter uchwał ma determinować brak ich normatywnego waloru, tj. brak możliwości nałożenia w tym trybie obowiązków bądź zadań na organ wykonawczy (por. D. Sześciło, Uchwały kierunkowe jako wehikuł polityki publicznej nastawionej na rezultaty w samorządzie lokalnym, ST 2024, nr 11, s. 7-14).
W tym kontekście doktryna podkreśla, że powoływany również przez Rade Miasta wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego aprobujący uchwałę kierunkową zobowiązującą Prezydenta Miasta Krakowa do podjęcia " (...) wszelkich możliwych i prawnie dopuszczalnych działań, zmierzających do wypłacenia wynagrodzenia lub gratyfikacji za okres strajku w oświacie, wszystkim strajkującym nauczycielom i innym pracownikom oświaty" nie został odczytany jako zobowiązanie czy polecenie wypłaty nauczycielom wynagrodzeń za czas strajku. Zdaniem sądu: kasacyjnego "Czym innym jest bowiem zobowiązanie do podjęcia konkretnego działania w postaci nakazu wypłaty wynagrodzenia lub gratyfikacji, a czym innym poszukiwanie możliwych rozwiązań w tym zakresie, którego efektu końcowego nie można przewidzieć (a tym bardziej nakazać)". Powyższe uzasadnienie wskazywało zdaniem komentatorów, "(...) że rada w tym przypadku starannie i zręcznie uniknęła imperatywnej ingerencji w obszar kompetencji prezydenta miasta, formułując uchwałę jako swoisty dezyderat wzywający jedynie do podjęcia prób rozwiązania problemu w sposób pożądany przez radę" (Tamże).
Analizując w tym kontekście treść § 1 zaskarżonej uchwały to Sąd zauważa, że Rada Miasta zobowiązała Prezydenta Miasta Krakowa do:
- do utworzenia na terenie Miasta Krakowa dostępnego 24 godziny na dobę;
- punktu profilaktyki intymnej;
- zapewniającego dostęp do lekarzy bez klauzuli sumienia;
- w pełni dostępnego również dla osób z niepełnosprawnościami.
W ocenie orzekającego Sądu, zaskarżona uchwała wymieniła konkretne zobowiązanie (utworzenie punktu profilaktyki intymnej) wskazując dodatkowo bardzo konkretnie, sposób funkcjonowania takiego punktu (otwarty 24 godziny na dobę; zapewniający dostęp do lekarzy bez klauzuli sumienia; dostępny również dla osób niepełnosprawnych). Z tych to powodów Sad uznał, że zaskarżona uchwała nie postulowała kierunków działania i nie można w żaden sposób było jej uznać za wytyczną, wskazówkę, czy tez cel o charakterze ogólnym – zobowiązywała bowiem Prezydenta Miasta Krakowa do osiągnięcia wskazanego w § 1 rezultatu.
Sąd również podzielił argumenty Wojewody, że treść § 2 zaskarżonej uchwały nie wpływała na wykładnię § 1. Ogólne zastrzeżenie w tekście uchwały kierunkowej rady gminy czynione jako "wykładnia autentyczna" o traktowaniu ustalonego uchwałą kierunku działania organu wykonawczego jako wytycznej, zaleceniia, sugesti, wskazanego celu, priorytetu czy też wskazówkę o charakterze ogólnym – nie zobowiązuje sądu administracyjnego do przychylenia się do tego typu interpretacji.
Sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a" kontroluje akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Żaden przepis nie zobowiązuje sądu administracyjnego do podzielania stanowiska organu samorządu terytorialnego wyrażonego w kontrolowanym akcie jako "wykładnia autentyczna".
Niezależnie od zastrzeżeń Sądu co do prawnej formalnej możliwości sformułowania kierunków działania zobowiązującego Prezydenta Miasta Krakowa do wykonania działań określonych w ustawie, Sąd podkreśla, że sposób realizacji wybrany w uchwale spowodował uznanie skargi Wojewody za zasadną.
Wykroczenie przez Radę Miasta poza zakres kompetencji, o którym mowa w art. 18 ust. 2.pkt 2 u.s.g. stanowi o istotnym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 91, który przewiduje, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a.