2. Prowadząc ponownie postępowanie organ pozyskał do akt:
- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącej oraz jej sytuacji materialnej z 28.02.2025 r. wraz z załącznikami, w tym umowę z 23.05.2011 r. o ustanowieniu z mężem rozdzielności majątkowej, dokumentację medyczną z lat 2017-2018 oraz 2023-2024 r. (recepty, zaświadczenie lekarskie, wyniki badań, skierowanie do pracowni diagnostycznej), wezwania do zapłaty wystawione przez Burmistrza Miasta i Gminy Dobczyce z 2024 r.), faktury za gaz, prąd oraz wodę z 2024 r. (gdzie jako nabywca figuruje inna osoba – C. Ż.), a także decyzję z 13.11.2024 r. o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej na jej wniosek. W oświadczeniu skarżąca podała m.in., że nie pracuje zarobkowo i z uwagi na stan zdrowia nie ma perspektyw na pracę, jest na utrzymaniu rodziny – mąż prowadzi firmę, ale z uwagi na problemy i długi nosi się z zamiarem jej zamknięcia, a udokumentowane koszty utrzymania skarżącej ponoszone są przez mamę i siostrę. Wskazała także, że dług wobec ZUS powstał z uwagi na zatrudnianie przez skarżącą pracowników i nieuzyskiwane dochodów. Skarżąca wyjaśniła, że wszelkie koszty regulowała z pieniędzy otrzymanych od rodziców, ale obecnie ojciec nie żyje, a mama potrzebuje opieki. Dom i działki, które obecnie posiada, także otrzymała od rodziców. Skarżąca podała, że na stałe miesięczne wydatki składają się opłaty w kwocie 1 177,04 zł., opłaty eksploatacyjne – 2 745 zł, koszty związane z leczeniem - 406 zł oraz czesne na szkołę syna w kwocie 4 100 zł. Zaznaczyła także, iż obecnie nie posiada perspektyw na zatrudnienie z uwagi na oczekiwanie na operację kręgosłupa.
- informacje o zabezpieczeniach na majątku, o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, dokument o nazwie "wykaz czynności potwierdzających zawieszenie biegu terminu przedawnienia", dokument tabelarycznie przedstawiający stan należności skarżącej z tytułu składek z rozbiciem na poszczególne rodzaje należności (ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy), okresy zalegania, wysokość składki za poszczególne okresy oraz odsetki naliczone od nieopłaconych składek, jak też koszty egzekucyjne. Opisywany dokument zawiera także dane o braku zagrożonych przedawnieniem lub przedawnionych należności składkowych.
3. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - Prezes ZUS decyzją z 04.04.2025 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 7.12.2023 r. W uzasadnieniu powtórzył ustalenia dotyczące sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej wynikające ze złożonego przez nią oświadczenia. Dodatkowo wskazał, że na nazwisko skarżącej nie jest zarejestrowany żaden pojazd, a na nieruchomościach których skarżąca jest współwłaścicielką, ZUS dokonał wpisu hipoteki celem zabezpieczenia należności z tytułu składek. Kolejno organ podkreślił, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek opisanych w decyzji zawiesiło prowadzone postępowanie egzekucyjne i przedstawił tabelę zawierającą numer tytułu wykonawczego, okres za jaki należna była składka, okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz czynność ingerującą w bieg terminu przedawnienia.
Dalej (k. 34 i nast.) Prezes ZUS przedstawił informację o dokonaniu wpisu hipotek przymusowych w księgach wieczystych dwóch nieruchomości skarżącej podając: datę wpisu, numer decyzji, czasem też nr tytułu wykonawczego, okresy poszczególnych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz każdorazowo wpisaną sumę hipoteki.
Następnie organ odniósł się do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że żadna z tych przesłanek w sprawie nie zachodzi. Organ analizował także przesłanki umorzenia należności składkowych określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i wskazał, że również i te przesłanki nie występują. Zaakcentował m.in., że skarżąca nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy, jak też orzeczonym stopniem niepełnosprawności ani innym dokumentem świadczącym o całkowitym wykluczeniu jej z rynku pracy. Zwrócił uwagę, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Organ zaakcentował także, że skarżąca w złożonym oświadczeniu nie podała, jakie jej mąż uzyskuje dochody i w jakiej wysokości. W ocenie organu, sytuacja finansowa gospodarstwa domowego skarżącej jest niejednoznaczna – albowiem skarżąca z jednej strony wskazuje, że prowadzi 3-y osobowe gospodarstwo domowe (z synem i mężem), a jednocześnie podaje, że ona i syn są na utrzymaniu rodziny. Organ zwrócił również uwagę, że wybór szkoły dla syna z czesnym na poziomie 4100 zł miesięcznie jest świadomym wyborem skarżącej i nie stanowi podstawy do umorzenia należności publicznoprawnych. Zaakcentował przy tym, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Organ wskazał także, że obie nieruchomości skarżącej nie służą jednocześnie zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych skarżącej i jej rodziny.
Organ podkreślił, że skarżąca jest zdolna do pracy, a do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało jej jeszcze 8 lat aktywności zawodowej. Wobec tej okoliczności organ stanął na stanowisku, że obecna sytuacja finansowa skarżącej jest przejściowa ponieważ nie istnieją obiektywne okoliczności, które pozbawiałaby jej możliwości uzyskiwania dochodów, w tym także na spłatę zaległości wobec ZUS.
4. W skardze na wyżej opisaną decyzję, skarżąca zarzuciła naruszenie:
a) art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przeprowadzenie postępowania dowodowego m.in. co do zakresu zaległości skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenie, w tym brak wyjaśnienia i brak przedstawienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych wykazujących brak przedawnienia płatności w/w należności, tj. niewykazanie w pełni z jakich uwarunkowań faktycznych i prawnych tej sprawy organ przyjmuje, że nie doszło do przedawnienia wszystkich bądź tylko niektórych przedmiotowych należności, a nadto brak wykazania i udokumentowania (potwierdzenia), że wszystkie decyzje i inne akty będące podstawą wpisów i obciążenia skarżącej zostały w prawidłowy sposób jej doręczone a ich odbiór przez nią podpisany co ma istotne znaczenie dla prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego a co za tym idzie jego ustaleń w tym zakresie, nie wysłuchanie skarżącej i jej małżonka co do obecnych możliwości finansowych i sytuacji życiowej;
b) art. 83 ust. 4 u.s.u.s. i art,28 ust, 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - poprzez ich błędną wykładnię i nieuzasadnione uznanie, ze nie doszło do okoliczności pozwalających na umorzenie należności składkowych pomimo, iż istnieją uzasadnione przyczyny dla których możliwe jest umorzenie jak choćby sytuacja zdrowotna czy sytuacja życiowa skarżącej, korzystającej z pomocy finansowej matki i siostry.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, względnie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i umorzenie należności składkowych w całości lub w części. Do skargi załączyła zestawienie do zaliczki za marzec 2025 r. na rozliczenie roczne dla męża skarżącej, z którego wynika, że za okres 01.01.2025 r.- 31.03.2025 r. mąż skarżącej osiągnął dochód 40.2570,90 zł (przychód 180 075,35 zł, koszty uzyskania przychodu 139 817,45 zł), a w ubiegłych latach poniósł stratę w wysokości 40 257,90 zł.
5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
6. Na rozprawie w dniu 16.10.2025 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
7. Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym pozbawienie jej mocy wiążącej.
8.1. Z uwagi na to, że kontrolowana decyzja została wydana po uchyleniu przez WSA w Krakowie wyrokiem z 12.09.2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 543/24) uprzednio wydanej w sprawie decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek (por. punkt 1 uzasadnienia) – wskazać należy, że stosownie do art. 153 ustawy z 30.08.2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że organy administracji publicznej, a także sąd są obowiązane do przyjęcia wykładni przepisów prawa wynikającej z rozważań zawartych w uzasadnieniu wyroku oraz do uzupełnienia postępowania zgodnie ze wskazówkami wyroku. Naruszenie natomiast przez organy administracyjne przepisu art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (por. J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). Zgodnie z poglądem NSA wyrażonym w wyroku z 21.03.2014 r. (sygn. akt l GSK 534/12) - art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.
8.2. Wobec związania organów administracji oraz Sądu wydanym wcześniej w sprawie wyrokiem przypomnieć należy, że uprzednio orzekający WSA w Krakowie sformułował ocenę, z której wynikały wskazania obejmujące uzupełnienie materiału dowodowego w koniecznym zakresie i wyjaśnienie wątpliwości co do istnienia i zakresu zabezpieczenia hipotecznego należności obciążających skarżącą, jak też przedstawienia analizy okoliczności faktycznych i prawnych wykazującej na brak przedawnienia tych należności.
8.3. Uzasadnienie obecnie kontrolowanej decyzji, jak też zawartość przekazanych Sądowi akt administracyjnych wskazują jednak, że organ administracji ponownie rozpatrując sprawę nie poświęcił zagadnieniom wskazanym w wydanym w sprawie wyroku - albo żadnej, albo należytej uwagi. Powyższe świadczy o naruszeniu art. 153 p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 77 par. 1 wz. z art. 107 par. 3 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
8.4. Jak już wyżej wskazano, Prezes ZUS w ponownie prowadzonym postępowaniu dołączył do akt jedynie wydruki z systemu informatycznego Zakładu obejmujące:
a) informację o zabezpieczeniach na majątku skarżącej (wpisy hipotek – k. 11-12),
b) informację o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym (k. 13),
c) dokument stanowiący "wykaz czynności potwierdzających zawieszenie biegu terminu przedawnienia" (k. 19-28), gdzie wskazano: nr TW, okres, termin płatności, kwotę, okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz czynność ingerującą w bieg terminu przedawnienia, tj. reguły numery różnych decyzji ustalających obowiązek opłacenia składek, daty doręczenia zawiadomień przeddecyzyjnych i daty uprawomocnienia decyzji,
d) dokument tabelarycznie przedstawiający stan należności skarżącej z tytułu składek z rozróżnieniem na poszczególne rodzaje należności (ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy), okresy zalegania, wysokość składki za poszczególne okresy oraz odsetki naliczone od nieopłaconych składek, jak też koszty egzekucyjne (k. 15-18).
Opisanym dokumentom nie towarzyszyło natomiast dołączenie do akt jakichkolwiek dokumentów źródłowych powoływanych przez organ w tabelach. W tym też aspekcie i w nawiązaniu do zaleceń Sądu sformułowanych w poprzednio wydanym wyroku dostrzec nadto trzeba, iż akta sprawy w dalszym ciągu nie zawierają dokumentu datowanego na dzień 31.10.2014 r. o skierowaniu do egzekucji należności obciążających skarżącą oraz dowodu jego doręczenia.
8.5. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ograniczył się jedynie do wskazania, że bieg terminu przedawnienia należności skarżącej z tytułu składek opisanych w decyzji zawiesiło prowadzone postępowanie egzekucyjne (przy jednoczesnym braku załączenia do akt dokumentu wszczynającego takie postępowanie), jak też do przedstawienia obszernej tabeli (k. 7-34 decyzji) przeniesionej ze znajdującego się w aktach wydruku z systemu informatycznego Zakładu, a zawierającej dane wskazane w punkcie 8.4.c) powyżej. W tabeli tej zawarto stwierdzenia, że czynnościami "ingerującymi w bieg terminu przedawnienia" były: upomnienie, różne decyzje ustalające obowiązek opłacania składek (podano ich numery i daty uprawomocnienia się), jak też postępowanie egzekucyjne. Dostrzec jednak należy, że uzasadnienie kontrolowanej decyzji w istocie nie prezentuje żadnej treści analitycznej odnoszącej się do danych zawartych w tabeli. Ciężko nawet mówić o wyrażeniu przez organ jakiegokolwiek stanowiska w kwestii przedawnienia należności, skoro sama tabela, agregująca różne dane i informacje - nie została opatrzona odpowiednimi i wyraźnymi wnioskami w formie opisowej. Powyższe czyni zaskarżoną decyzję niejasną i niezrozumiałą w zakresie odnoszącym się do kluczowej w sprawie kwestii tj. przedawnienia należności składkowych obciążających skarżącą. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, gdy dostrzeże się, że powoływanym przez organ w tabeli informacjom (danym) nie towarzyszyło dołączenie do akt żadnych dokumentów źródłowych. Z ocenianego fragmentu decyzji (tabeli) nie sposób więc jasno i kategorycznie zorientować się, czy konkretne składki, za konkretne okresy składkowe w istocie nie uległy przedawnieniu. Nadto, organ powołując się na wydawanie "zawiadomień przeddecyzyjnych" nie tylko nie sprecyzował o jakie zawiadomienie dokładnie chodzi ale też nie wskazał podstawy prawnej możliwości uznania doręczenia takiego dokumentu za początek zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
8.6. Przechodząc do kolejnej kwestii na którą Sąd zwrócił uwagę w poprzednim wyroku, tj. dokonania wpisu hipotek przymusowych na dwóch nieruchomościach skarżącej i pominięcia przez organ w decyzji kwestii, kiedy ten wpis został dokonany, jakie składki objął i jakie wywarł skutki dla przedawnienia - wskazać należy, że w kontrolowanej obecnie decyzji organ, co prawda przedstawił informację o dokonaniu wpisu hipotek przymusowych w księgach wieczystych dwóch nieruchomości stanowiącej własność (współwłasność) skarżącej, podając już datę wpisu, numer decyzji, okresy poszczególnych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz sumę hipotek, jednakże powyższe nie może zostać uznane za prawidłowe i zupełne wykonanie zaleceń Sądu zawartych w uprzednim wyroku. Stanowisko to wynika z następujących względów:
- po pierwsze, prezentacja danych o hipotekach ujęta na k. 34-35 zaskarżonej decyzji również nie została opatrzona przez organ jakimkolwiek komentarzem, analizą i oceną odnoszącą się choćby do tego, czy zabezpieczeniem hipotecznym objęte zostały wszystkie należności figurujące na koncie skarżącej;
- po drugie, nawet przyjmując, że zaprezentowane w decyzji (k. 34-35) dane o wpisach hipotek w istocie dotyczą czasookresów, w których to skarżąca nie opłacała należnych składek – stwierdzić należy, iż:
a) w aktach administracyjnych dalej brak odpisów z ksiąg wieczystych nieruchomości, w których figurować mają oceniane wpisy hipotek;
b) Sąd w wydanym wcześniej w sprawie wyroku wskazywał, że z akt nie wynikało, czy wpisy hipotek dotyczą jedynie należności obciążających skarżącą, czy też jej męża, który również prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnienia pracowników. W tych warunkach, zadaniem organu było wyjaśnienie i udowodnienie powyższej kwestii, tj. tego, czy wpisy zabezpieczeń dokonane w księgach wieczystych odnoszą się jedynie do należności obciążających skarżącą. Stanowisko to było o tyle zasadne, gdy uwzględni się, że sporne wpisy do ksiąg wieczystych zaprezentowane nawet w kontrolowanej obecnie decyzji (k. 35) obejmują także zabezpieczenia należności składkowych za okresy, które w ogóle nie dotyczą tej sprawy, gdyż obejmują składki np. za lata 2010-2013 r. (k. 35), podczas gdy najstarsza ze składek objętych decyzją wydaną w tej sprawie dotyczy lipca 2014 r. Powyższe rodziło więc wątpliwości, czy w faktycznie prezentowane przez organ informacje o zabezpieczeniu hipotecznym składek skarżącej mogą być uznane za wiarygodne i mogą być miarodajne dla oceny braku przedawnienia tych należności, o które w tej sprawie chodziło. Zauważyć przy tym należy, iż w obecnie zaskarżonej decyzji, Prezes ZUS wskazywał, że dokonał wpisu hipotek przymusowych na podstawie różnych decyzji, których przywołał numery i daty wydania. Skoro więc w aktach sprawy brak jest tych decyzji, to powyższe powoduje, że w nie sposób jest stwierdzić, iż ZUS wypełnił zalecenie Sądu dotyczące jednoznacznego wykazania, iż ogół przywoływanych zabezpieczeń hipotecznych ujętych w księgach wieczystych stanowiącej własność (współwłasność) skarżącej, odnosi się wyłącznie do składek ją obciążających. W istocie bowiem nie wiadomo, czy wskazywane decyzje wydane zostały w sprawie składek skarżącej. Brak w aktach dokumentów (decyzji, tytułów wykonawczych), na które ZUS powołuje się na kartach 34-35 zaskarżonej decyzji powoduje, iż nie zostały zrealizowanie zalecenia sformułowane przez uprzednio orzekający Sąd, a to świadczy o naruszeniu art. 153 p.p.s.a.
9.1. Reasumując, w ocenie Sądu, Prezes ZUS nie wykonał należycie zaleceń i wskazań zawartych uzasadnieniu wyroku wydanego wcześniej w sprawie skarżącej, czym naruszył art. 153 p.p.s.a w zw. z art. 107 par. 3 k.p.a., w zw. z art. 7, art. 77 par. 1 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku.
9.2. O kosztach (pkt II sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 par. 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego. Wysokość tego wynagrodzenia ustalona została w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r., poz. 1935).
10. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji uwzględni przedstawioną ocenę i wypowie się w kwestiach sygnalizowanych powyżej oraz w wyroku wydanym uprzednio w tej sprawie (punkt 1 uzasadnienia), a które dotychczas pozostały poza zakresem jego uwagi. Organ uzupełni akta sprawy o dokumenty konieczne do rzetelnej oceny zagadnienia przedawnienia należności składkowych obciążających skarżącą. Dane rzutujące na kwestię przedawnienia organ zaprezentuje w sposób niebudzący wątpliwości i poddający się kontroli, jak też przedstawi ich pełną analizę i ocenę. W sytuacji natomiast, gdy organ ustali, że istnieją nieprzedawnione należności, które mogą być przedmiotem decyzji o umorzeniu, ma obowiązek wszechstronnie zbadać stan faktyczny i rozważyć wszystkie okoliczności istotne dla sprawy, a podjętą decyzję uzasadnić zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a.