- naruszenie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego nie uzasadniała umorzenia należności, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że została spełniona przesłanka ważnego interesu, uzasadniająca umorzenie należności w całości.
W uzasadnieniu uzupełnienia skargi wskazano min., że wykazana przez skarżącego dysproporcja pomiędzy osiąganymi dochodami a ponoszonymi wydatkami, a także jego hospitalizacja, pogarszający się stan zdrowia oraz ograniczona wartość posiadanego majątku przemawiały za uznaniem, że w sprawie zachodzi ważny interes zobowiązanego, uzasadniający umorzenie należności w całości. Ponadto o braku należytego rozpatrzenia materiału dowodowego świadczą też błędne ustalenia dotyczące majątku skarżącego. Podniesiono, że w zaskarżonej decyzji wskazano, że skarżący posiada samochód marki Honda z 2007 r., podczas gdy z przedłożonego oświadczenia majątkowego wynikało, że posiada samochód Opel Vectra z 1998 r. Rozbieżność ta ma znaczenie dla oceny wartości majątku skarżącego, a tym samym jego możliwości płatniczych. Zdaniem pełnomocnika skarżącego uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia w sposób dostateczny, z jakich przyczyn przedstawione przez skarżącego okoliczności zostały uznane za niewystarczające do przyjęcia, że w sprawie zachodzi ważny interes zobowiązanego, który uzasadniałby umorzenie należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143) dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna.
W przedmiotowej sprawie istotę sporu pomiędzy skarżącym a organem administracji stanowi odmowa umorzenia w części oraz rozłożenia na raty grzywny w wysokości 300 złotych nałożonej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji przypomnieć należy, że w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1530 ze m.) ustawodawca przewidział możliwość m.in. umarzania w całości albo w części lub rozłożenia na raty spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego (art. 64 w zw. z art. 60 pkt 6a u.f.p.).
W art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. wymienione zostały sytuacje, w których należności, o których mowa min. w art. 60 pkt 6a, mogą być umarzane na wniosek zobowiązanego w całości, tj. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.
Stosownie natomiast do treści art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego może umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.
Zauważyć należy, że organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności jak i rozłożenie należności na raty działa w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, w tym wypadku należność z nałożonej w drodze mandatu karnego grzywny, nie oznacza jednak dowolności. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją takiego stanowiska jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10, publ. baza orzeczeń CBOIS), czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie.
Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 50 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Powoduje to, że zapadła decyzja nosi znamiona dowolności. GITD przedwcześnie przyjął bowiem, że oświadczenie majątkowe skarżącego jest niewiarygodne, a skarżący nie wykazał aby był w stanie spłacić mandat w systemie ratalnym oraz że nie istniał ważny interes zobowiązanego, uzasadniający umorzenie należności w całości. Organ oparł się na założeniu, że skoro wydatki skarżącego przewyższają jego dochód, to oświadczenie to nie daje pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego i nie może być podstawą udzielenia ulgi. Twierdzenie to zdaniem Sądu nie zostało poprzedzone należytym wyjaśnieniem sytuacji majątkowej skarżącego.
Skarżący wskazał w oświadczeniu majątkowym, że jego dochodem za 2024 r. jest emerytura polska i amerykańska w łącznej kwocie 3160 zł miesięcznie. Jednocześnie zadeklarował w wydatkach min., że spłaca miesięcznie zobowiązanie kredytowe w wys. 1004 zł. Kwestia ta zdaniem Sądu wymagała wyjaśnienia przez organ, a nie przyjęcia braku wiarygodności oświadczenia majątkowego. Pożycza bowiem nie jest dochodem, więc skarżący nie ujął jej w rubryce dochodów, a jak wskazał na rozprawie, aby móc egzystować zaciąga pożyczki w kolejnych bankach by móc spłacać poprzednie zobowiązania. W tym stanie rzeczy zawsze wydatki skarżącego będą wyższe niż dochód, a oświadczenie majątkowe nie będzie niewiarygodne. Przedwczesna była wiec także konstatacja organu o braku względów społecznych do udzielenia wnioskowanej ulgi, gdyż skarżący nie wykazał aby w związku z uiszczeniem grzywny był zmuszony do zaciągania zobowiązań kredytowych, których spłata nie byłaby dla niego możliwa.
Ponadto Sąd zauważa, że rubryka dotycząca dochodu za okres ostatnich 3 miesięcy nie została przez skarżącego wypełniona, co wymagało wezwania skarżącego do uzupełnienia tych danych albowiem dochód z tego okresu obrazuje element najbardziej aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego.
Podkreślić w tym miejscu trzeba, że jakkolwiek w postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o rozłożenie należności z tytułu mandatu kredytowego na raty, czy umorzenie tej należności na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie, jednak nie zwalnia to organu z obowiązku prowadzenia postępowania w sposób zapewniający należyte ustalenie stanu faktycznego, z poszanowaniem zasady informowania (art. 9 k.p.a.), wyrażającej się w konieczności informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na realizację jej praw oraz czuwania nad tym, by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Wnioskowy charakter postępowania nie zwalnia też organu z obowiązku przestrzegania zasad ogólnych wymienionych w art. 6, art. 8, art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ nie może zatem z jednej strony zaniechać wezwania strony do wyjaśnienia wątpliwości dotyczących oświadczenia majątkowego, a z drugiej – czynić z tego argumentu przesądzającego na jej niekorzyść.
Ponadto ocena organu co do wykazania przez skarżącego istnienia podstaw do udzielenia wnioskowanych ulg powinna uwzględniać takie okoliczności jak wiek skarżącego (75 lat), przebywanie skarżącego na dzień sporządzenia oświadczenia na oddziale intensywnej terapii i brak możliwości samodzielnego poruszania się. Jest to tym bardziej znaczące, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i jak oświadczył na rozprawie, nie posiada dzieci. W tych okolicznościach organ powinien wezwać skarżącego do uzupełnienia oświadczenia, przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, czy dokumentów wyznaczając mu ku temu stosowny termin.
Organ nie dopełnił też obowiązku ciążącego na nim z mocy art. 79a k.p.a., który to znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie za pośrednictwem art. 67 ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z treścią art. 79a § 1 i § 2 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§2). Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy zwłaszcza w kontekście tego, że na moment składania oświadczenia majątkowego przez skarżącego był on w szpitalu, w stanie zdrowia uniemożliwiającym mu pełne skompletowanie dokumentacji na poparcie swojego wniosku.
W konsekwencji zdaniem Sądu kwestia istnienia ważnego interesu skarżącego będącego podstawą umorzenia w całości, jak też istnienia względów społecznych uzasadniających udzielenie ulgi w postaci rozłożenia na raty nie została przez organ należycie rozważona, a zatem zaskarżona decyzja podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego.
Słusznie też podnosi skarżący, że wydane rozstrzygnięcie opera się na błędnym ustaleniu faktycznym, że jest właścicielem samochodu marki Honda rok produkcji 2007, która to okoliczność ma znaczenie dla oceny jego sytuacji materialnej. Skarżący jest właścicielem samochodu marki Opel rok produkcji 1998 i okoliczność ta jednoznacznie wynika z akt sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.