W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W ocenie Sądu przedwczesne jest oddalenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych zarzutu skarżącego.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Jak stanowi § 2 podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd nie jest w stanie zweryfikować, czy upomnienie zostało prawidłowo doręczone skarżącemu.
Wskazać należy, że w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek informacji na temat adresu zamieszkania skarżącego.
Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). Jak stanowi art. 43. k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.
Zgodnie z art. 44 § 1 w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) – w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 3). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).
Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2025 r., I GSK 917/24) domniemanie skuteczności doręczenia dokonywanego w trybie art. 44 k.p.a., zdeterminowane jest łącznym spełnieniem określonym nim przesłanek. Po pierwsze, niemożnością doręczenia pisma adresatowi pod prawidłowo oznaczonym adresem jego miejsca zamieszkania, jego dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy. Po drugie, pozostawieniem przesyłki dla adresata w oddawczym urzędzie pocztowym i dwukrotnego umieszczenia zawiadomienia o dacie i miejscu pozostawienia przesyłki w skrzynce na korespondencję lub w innych miejscach wskazanych w art. 44 § 2 k.p.a. Po trzecie, upływem czternastodniowego terminu przechowywania pisma w placówce pocztowej, oraz udokumentowaniem powyższego w materiale dowodowym sprawy, zwłaszcza zaś w tzw. zwrotnym potwierdzeniu odbioru dołączonym do doręczanej przesyłki.
W świetle zarzutów podniesionych przez skarżącego – braku doręczenia skarżącemu upomnienia - organ powinien dokonać analizy skuteczności doręczenia korespondencji skarżącemu.
W uzasadnieniu oddalenia zarzutu organ wskazał jedynie, że uznał doręczenie na adres zamieszkania ul. W. [...] w K. za skuteczne na podstawie art. 44 § 4 k.p.a. Tymczasem, z akt sprawy nie wynika, na jakiej podstawie organ przyjął, że jest to adres zamieszkania skarżącego. Brak jest tym samym możliwości weryfikacji skuteczności doręczenia skarżącemu upomnienia. Równocześnie, z akt sprawy wynika, że decyzja z 29 lutego 2024 r., która została wysłana na ten adres i wróciła z adnotacją "nie podjęto w terminie". Z W rezultacie, brak jest możliwości stwierdzenia skuteczności doręczenia skarżącemu decyzji o odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania zmarłego ojca. Z uwagi na te okoliczności, brak jest możliwości weryfikacji skuteczności doręczenia upomnienia skarżącemu.
Podnieść także należy, że zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 20 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. z 2020 r., poz. 2194), upomnienie powinno zawierać wskazanie: a) treści obowiązku, a w przypadku obowiązku zapłaty należności pieniężnej: określenie rodzaju i wysokości należności pieniężnej, którą należy zapłacić, oraz okresu, którego dotyczy ta należność, b) rodzaju i wysokości odsetek z tytułu niezapłacenia w terminie należności pieniężnej, naliczonych na dzień wystawienia upomnienia, o ile są wymagane, oraz stawki tych odsetek obowiązującej na dzień wystawienia upomnienia, według której należy obliczyć dalsze odsetki do dnia zapłaty, c) sposobu zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztów upomnienia, d) wysokości kosztów upomnienia.
Znajdujące się w aktach sprawy upomnienie – obejmuje kwotę 946,76 złotych, z kolei znajdujące się w aktach sprawy tytuły wykonawcze – znacznie te kwotę przekraczają.
W orzecznictwie wskazuje się, że celem upomnienia jest dobrowolna realizacja obowiązku przez zobowiązanego, a zatem w upomnieniu obowiązek ten powinien zostać wskazany. W rezultacie, aby można było następnie skutecznie prowadzić egzekucję co do całości obowiązku, co do całości tego obowiązku należało skierować do skarżącej upomnienie (por. wyrok NSA z 17 czerwca 2025 r., III FSK 299/24).
W zaskarżonym postanowieniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniósł się w ogóle do treści upomnienia.
Sąd nie jest również w stanie zweryfikować zawartych w postanowieniu stwierdzeń organu – że wbrew podniesionemu zarzutowi, należności dochodzone z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne nie uległy przedawnieniu.
W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zawarte w postanowieniu twierdzenia. Organ przytoczył przepisy u.s.u.s. regulujące kwestie przedawnienia i wymienił okresy, zawieszające bieg przedawnienia dla należności za okres od 072015 r. do 09.2015 r. na FUS, od 04.2015 r. do 09.2016 r. na FUZ oraz od 09.2016 r. do 09.2016 r. na FP; za okres od 10.2016 r. do 12.2016 r. na FUS; od 10.202016 r. do 12.2016 r. oraz od 04.2017 r. do 10.2017 r. na FUZ, od 10.2016 r. do 11.2016 r. na FP; za okres od 04.2017 r. do 05.2017 r. oraz 07.2017 r. do 11.2018 r. na FUS i FP oraz od 08.2018 r. do 11.2018 r. na FUZ; za okres od 11.2017 r. do 04.2018 r. na FUZ; od 05.018 r. do 07.2018 r. na FUZ; za okres od 12.2018 r.na FUS, FUZ i FP oraz 01.2019 r. do 03.2019 r. na FUS i FUZ; za okres od 04.2019 r. do 06.019 r. na FUS i FUZ; za okres od 07.2019 r. do 10.2019 r. na FUS i FUZ; za kres od 11.2019 r. do 02.2021 r. na FUS i FUZ; za okres 03.2021 r. do 10.2021 r. na FUS i FUZ; za okres od 11.2021 r. do 01.2022 r. na FUS i FUZ oraz za 01.2022 r na FP.
Z uwagi na braki w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a także braki zebranego materiału dowodowego - Sąd nie mógł ustalić na jakiej podstawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że należności skarżącego nie uległy przedawnieniu. Ponadto, organ w żaden sposób nie udokumentował okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia należności – treść postanowienia nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, Sąd nie jest w stanie zweryfikować okoliczności podniesionych w uzasadnieniu postanowienia, a sam organ w sposób lakoniczny wyjaśnił kwestię przerwania biegu przedawnienia.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (ust. 5). Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (ust. 5a). Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (ust. 5b). Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (ust. 5c). Jeżeli ogłoszenie upadłości, o którym mowa w ust. 5c, nastąpiło przed rozpoczęciem biegu terminu przedawnienia, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego (ust. 5ca). Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (ust. 5d). Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata (ust. 5e). Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (ust. 5f). (...) Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy (ust. 6).
W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie poddaje się kontroli w zakresie ustaleń dotyczących braku przedawnienia należności skarżącego. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na zaistnienie przesłanek z art. 24 u.s.u.s. skutkująca zawieszaniem biegu przedawnienia należności z tytułu zaległych składek winien tą przesłankę wykazać stosownym dowodem dołączając go do akt sprawy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1282/20), a nie jedynie wskazać okresy zawieszenia bez ich odniesienia do jakichkolwiek dokumentów, czy okoliczności sprawy.
Stosownie do art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 124 §2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego. Uzasadnienie faktyczne obejmuje w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 124 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a.). Organ zobowiązany był do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności niezbędnych dla załatwienia sprawy, tj. zebrania wszystkich dostępnych dowodów i rozpatrzenia ich w sposób wyczerpujący. Następnie powinien je ocenić zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.) (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 29 października 2024 r., I SA/Bd 568/24).
Tymczasem, w zaskarżonym postanowieniu Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący, ani podstawy faktycznej, ani prawnej zaskarżonego postanowienia- nie wskazano bowiem na jakiej podstawie organ ustalił, że należności z tytułu składek, do których zapłaty zobowiązany jest skarżący nie uległy przedawnieniu, nie wyjaśnił bowiem szczegółowo przepisów znających zastosowanie w sprawie, ani podstawy faktycznej, czyli okoliczności powodujących przerwanie biegu przedawnienia. Podkreślić należy, że uzasadnienie musi spełniać wymogi określone w k.p.a., nie może być sformułowane ogólnikowo i lakonicznie, jak to miało miejsce w kontrolowanej sprawie. Sądowa kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia organu obejmuje badanie zarówno poprawności interpretacji i zastosowania norm prawnych, jak i poprawności przeprowadzonych czynności procesowych oraz dokonanej przez organ oceny zebranego materiału dowodowego, która winna znaleźć właściwe odzwierciedlenie w jego właściwym uzasadnieniu. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem własnych ustaleń w sprawie, ale poddaje ocenie poprawność ustaleń poczynionych przez Prezesa ZUS jako wierzyciela. To zaś sprawia, że treść rozstrzygnięcia bez kompletnego uzasadnienia nie poddaje się kontroli Sądu pod względem jego zgodności z przepisami prawa (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2024 r., III SA/Wr 341/23).
Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustali i wykaże skuteczność doręczenia upomnienia skarżącemu oraz szczegółowo odniesienie się do podniesionego zarzutu przedawnienia, dołączając do akt sprawy dokumenty będące podstawą ustaleń w tym przedmiocie.
Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.