Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia o zgodności z prawem postanowienia organu w przedmiocie oddalenia wniesionej przez skarżącego skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunków bankowych.
Według skarżącego na skutek czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego A. Bank S.A. doszło do zajęcia środków pochodzących z dotacji oświatowych, które z mocy art. 49 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 754) nie podlegają egzekucji. Ponadto skarżący wskazał, że na zajętym koncie znajdowały się środki z dotacji żłobkowej oraz wypłaty z Rodzinnego Kapitału Opiekuńczego, które są zwracane rodzicom. Środki te zdaniem skarżącego są wyłączone spod egzekucji na podstawie art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zdaniem organu ww. zarzut skarżącego jest niezasadny albowiem nie doszło do egzekucji środków wyłączonych spod egzekucji.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji stwierdził, że nie naruszają one prawa w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia.
Zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r., poz. 132), dalej: "u.p.e.a." zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Jako czynność objętą skargą skarżący wskazał zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych.
Zgodnie z treścią art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: 1) przekazał zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1 (...).
Ustawa prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 8 określa przedmiotowy zakres wyłączeń spod egzekucji.
Wyłączenia takie zostały również wymienione w art. 10 § 4 u.p.e.a. Zgodnie z treścią tego przepisu w brzmieniu obowiązującym w momencie zarówno dokonywania czynności egzekucyjnej jak i wydawania postanowień organów obu instancji nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenie wychowawcze, jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2020 r. poz. 1329 oraz z 2022 r. poz. 2140), dodatek osłonowy, o którym mowa w ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 759), dodatek węglowy, o którym mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 141, 295 i 1234), dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła i dodatek dla niektórych podmiotów niebędących gospodarstwami domowymi z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła, o których mowa w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967, z późn. zm.), dodatek elektryczny, o którym mowa w ustawie z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 269, 295 i 1234), refundacja podatku VAT, o której mowa w art. 18 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 r. w związku z sytuacją na rynku gazu (Dz. U. poz. 2687 oraz z 2023 r. poz. 295, 556 i 1234), bon energetyczny, o którym mowa w ustawie z dnia 23 maja 2024 r. o bonie energetycznym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia cen energii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła systemowego (Dz. U. poz. 859), świadczenie wspierające, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 i 2760) oraz świadczenia "aktywny rodzic", o których mowa w ustawie z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" (Dz. U. poz. 858).
Ponadto zgodnie z treścią art. 49 ust. 1 i 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych dotacje, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-32, art. 40 i art. 41, nie podlegają egzekucji. Przepis ust. 1 nie dotyczy egzekucji prowadzonej w przypadku stwierdzenia, na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, obowiązku zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości (ust. 2).
W ocenie Sądu w sytuacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez organ egzekucyjny i podnoszonej przez stronę w skardze argumentacji, że zastosowany środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, ponieważ narusza ustawę z uwagi na wyłączenie spod egzekucji środków na podstawie art. 49 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych oraz art. 10 § 4 u.p.e.a. (w brzemieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie), obowiązkiem organu egzekucyjnego było wyjaśnienie w sposób niebudzący wątpliwości, czy zajęte środki podlegają wyłączeniu na podstawie art. 10 § 4 u.p.e.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie oraz art. 49 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych oraz czy doszło do ich wyegzekwowania.
W tym miejscu Sąd zauważa, że zgodnie z art. 36 § 1 u.p.e.a. w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego (...) organ egzekucyjny lub wierzyciel (...) może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych , a także innych podmiotów. Z kolei art. 36 § 1 c) u.p.e.a. jest nakierowany na możliwość żądania przez organ egzekucyjny informacji od banków. Informacje te banki są obowiązane im udzielić w zakresie: posiadanych rachunków bankowych, obrotów i stanów tych rachunków z podaniem wpływów, obciążeń i ich tytułów oraz odpowiednio ich nadawców i odbiorców.
W realiach niniejszej sprawy organ skierował do wszystkich banków, w których miały miejsce zakwestionowane w skardze zajęcia, zapytanie min. o to czy na zajętych rachunkach znajdują się środki wyłączone z egzekucji w tym środki pochodzące z dotacji oświatowych.
Sąd nadmienia, że co prawda organ I instancji zwrócił się o ww. zapytaniem do banków po wydaniu postanowienia 13 marca 2025 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną jednakże uzyskane informacje nie podważyły prawidłowości postanowienia organu I instancji, a organ odwoławczy w pełni uwzględnił je w swoim rozstrzygnięciu.
Na wezwanie organu banki udzieliły następujących informacji:
P. BP S.A. poinformował, że egzekucją zostały objęte trzy rachunki zobowiązanego. Dwa rachunki zostały zamknięte 25.02.2025 r. gdyż rachunki te nie wykazywały obrotów. Trzeci rachunek nie wykazuje obrotów od 13.06.2011 r. Ponadto bank poinformował, że na zajętych rachunkach nie odnotowano wpływu środków nie podlegających egzekucji, w szczególności środków z dotacji oświatowych;
B. Bank Polska S.A. poinformował, że na rachunku nie odnotowano wpływu tytułem dotacji oświatowej. Na rachunku brak środków na realizację zajęcia i nie zostały przekazane środki na rzecz spłaty zajęcia;
N. Bank S.A. poinformował, że na rachunek bankowy zobowiązanego od momentu dokonania zajęć egzekucyjnych nie wpływały i nie wpływają środki, które nie podlegają egzekucji, w szczególności środki z dotacji oświatowych. Ponadto bank poinformował, że na rachunku wystąpił zbieg egzekucji, że jest brak środków na rachunku, a w okresie ostatnich 6 m-cy brak jest obrotu na rachunku;
B. S.A. - umowa o prowadzenie rachunku została rozwiązana w dniu 25.02.2025 r.;
C. Bank Polska S.A. - rachunek zamknięty w dniu 26.02.2025 r., a w historii rachunku z ostatnich 6-mcy brak jest wpływu szczególności środków z dotacji oświatowych;
A. Bank S.A. - na rachunku wystąpił zbieg egzekucji. Egzekucję łączną prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków - Krowodrza. Bank poinformował ponadto, że wpływy z tytułu dotacji były zwalniane przez bank na podstawie otrzymanego dokumentu ograniczenia zajęcia wystawionego przez organ właściwy do prowadzenia egzekucji. Ponadto podkreślił, że bank nie przekazywał środków na poczet realizacji zajęcia nr [...] dokonanego przez ZUS.
Z powyższego wynika, że jedynie w A. Bank S.A. odnotowano wpływy z tytułu dotacji, które to jednak były zwalniane przez bank na podstawie otrzymanego dokumentu ograniczenia zajęcia wystawionego przez organ właściwy do prowadzenia egzekucji tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków – Krowodrza. W konsekwencji przeprowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające potwierdziło, że kwestionowane czynności egzekucyjne nie naruszają przepisów w zakresie ochrony środków wyłączonych spod egzekucji. Skarżący w złożonej skardze nie przedstawił też żadnej argumentacji, ani też dowodów wskazujących, że środki te nie były zwalniane przez bank. Sąd zauważa przy tym, że zarówno treść art. 49 ustawy o finansowaniu zadań oświaty jak i treść art. 10 § 4 u.p.e.a. nie wyłącza możliwości zajęcia rachunku bankowego, tylko egzekucję środków określonego rodzaju.
Odnośnie natomiast zarzutu skargi, że organ nie ustaliły, czy na zajętych rachunkach znajdowały się środki pochodzące z dotacji żłobkowej i rodzinnego kapitału opiekuńczego Sąd wskazuje, że na dzień dokonywania czynności objętej skargą (8 stycznia 2025 r.) oraz wydania rozstrzygnięć organów obu instancji, przywołane przez skarżącego brzmienie art. 10 ust. 4 u.p.e.a., tj. "nie podlegają egzekucji rodzinny kapitał opiekuńczy, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2023 r. poz. 883), dofinansowanie obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2023 r. poz. 204)" – nie obowiązywało.
Zmiana treści art. 10 § 4 u.p.e.a. w tym zakresie została dokonana na mocy art. 58 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz z wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2024 r. poz. 858). Na mocy art. 68 pkt 22 ww. ustawy, uchylono rozdział 8a ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 regulujący kwestię dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, a na mocy art. 87 ww. ustawy z 15 maja 2024 r., ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2023 r. poz. 883) straciła moc. W konsekwencji, przewidziane dotychczas w art. 10 § 4 u.p.e.a. wyłącznie z egzekucji środków rodzinnego kapitału opiekuńczego oraz dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 - zostało wyeliminowane.
Skoro zatem brak było podstawy prawnej do wyłączenia ww. środków spod egzekucji nie mógł być uznany za skuteczny zarzut skargi jakoby organ nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń. Ponadto w skierowanym do banków wezwaniu o udzielenie informacji organ zwracał się min. o źródło pochodzenia środków podlegających zajęciu, tj. "czy nie pochodziły one ze środków wyłączonych spod egzekucji w tym dotacji oświatowych". W ocenie Sądu tak generalnie sformułowane zapytanie obejmowało swoim zakresem wszelkie przewidziane przez prawo wyłączenia. Oprócz zwalnianych środków dotacyjnych na rachunku A. Bank S.A. żaden z banków nie wskazał na istnienie na rachunkach bankowych skarżącego środków pieniężnych podlegających wyłączeniu spod egzekucji.
Kontrolując sprawę w granicach określonych w art. 134 p.p.s.a. Sąd nie dopatrzył się zasadności podniesionego w skardze (z art. 54 u.p.e.a.) zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano przedmiotowej czynności egzekucyjnej. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko organów wyrażone w zapadłych postanowieniach (przytoczone w części faktycznej uzasadnienia). W ocenie Sądu wybrany przez organ środek egzekucyjny odpowiada zasadzie celowości wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.a. Zarzut ten nie był już podtrzymywany przez skarżącego na etapie skargi do sądu administracyjnego.
Zasadnie też organy uznały, że nie zaistniały żadne nieprawidłowości w zakresie zastosowania przepisów dotyczących zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (art. 80 u.p.e.a.). Zawiadomienia o zajęciu zostały sporządzone na prawidłowym formularzu. W zawiadomieniach oznaczono strony postępowania oraz wskazano organ egzekucyjny, podano numery tytułów wykonawczych, określono wysokość dochodzonej należności, a także zawarto pouczenia dla zobowiązanego i banku. Okoliczności te nie były kwestionowane przez skarżącego ani na etapie postępowania przed organami, ani przed sądem.
Uwzględniając powyższe wywody Sąd nie podziela także zarzutu naruszenia art. 144 w zw. z art. 140 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. W ocenie Sądu organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i prawidłowo zastosował przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.