Organ wyjaśnił następnie, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi; nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie prowadzi w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, w ramach, którego dokonał zajęcia jego rachunków bankowych; postępowanie to nadal trwa i nie zostało zakończone jako bezskuteczne.
W konsekwencji powyższego Prezes ZUS wskazał, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Ponieważ wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ wyjaśnił jednak, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dokonując w niniejszej sprawie ustalenia wystąpienia przesłanek umorzenia określonych w ww. rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ wskazał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi on działalności gospodarczej. Organ wskazał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.
Z kolei, jak podkreśli organ, wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W toku postępowania skarżący poinformował, że jego sytuacja zdrowotna wymaga stałego przyjmowania leków. Przedłożył w toku postępowania receptę na lek M. - jest to lek stosowany w leczeniu depresji. Nie powołał się on na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny.
Prezes ZUS wyjaśnił, że podchodzi on ze zrozumieniem do sytuacji zdrowotnej skarżącego, jednak skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji stanowiącej o jego całkowitym wykluczeniu z rynku pracy. W związku z powyższym w sprawie brak jest podstaw, by uznać zaistnienie niniejszej przesłanki.
Ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane, zdaniem organu, za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika
o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza
obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi
zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych,
z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu
samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe
i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia. Jednak z uwagi na brak raportów rozliczeniowych za skarżącego, organ nie posiada informacji o wysokości podstaw wymiaru składek za okres od lipca 2024 r. z tytułu wykonywania umowy zlecenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący oświadczył, że posiada okazjonalny dochód z tytułu pracy dorywczej w wysokości około 100,00 zł -900,00 zł. Posiada również dochód z tytułu zleceń w wysokości około 10,00 zł -90,00 zł. Poinformował, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie wynosi 4.071,17 zł, co zostało udokumentowane przedłożonymi wyciągami z konta oraz fakturami. Skarżący wykazał również, że posiada zobowiązania finansowe w łącznej kwocie 145.595,87 zł - egzekwowane są przez Komornika Sądowego oraz Urząd Skarbowy i ZUS.
Prezes ZUS podkreślił, że nie widzi w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Organ wskazał, że skarżący wykazuje uzyskiwanie stosunkowo niewielkich dochodów na poziomie około tysiąca złotych miesięcznie. Jednocześnie przedstawia dokumenty, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem i koszty leczenia rzędu 4.071,17 zł.
Zakład zaznaczył, że skarżący ma 47 lat, zatem do uzyskania wieku emerytalnego pozostało mu jeszcze kilkanaście lat. Zadłużenie składkowe skarżącego nie jest na tyle wysokie, aby uznać je za nieściągalne w świetle jego możliwej przyszłej kariery zawodowej. Ponadto, skarżący dysponuje dużym kapitałem niematerialnym w postaci uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w ocenie Zakładu pozytywnie rokuje i umożliwia mu osiąganie w przyszłości dochodu i uregulowanie zadłużenia względem ZUS, choćby w drodze układu ratalnego. Obecnie uzyskuje on dochód z prac dorywczych, wielokrotnie podkreślał on, że uzyskiwany dochód jest niższy od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Organ zauważył, że skoro skarżący nie jest w stanie pozyskać sam tylu zleceń, by uzyskać satysfakcjonujące wynagrodzenie, to nic nie stoi na przeszkodzie, by podjął on pracę na podstawie umowy o pracę. Wykształcenie i doświadczenie zawodowe daje mu realne szansę na zatrudnienie w dziale prawnym firm prywatnych, czy urzędów publicznych. Opierając się na doświadczeniu życiowym bez wątpienia można założyć, że skarżący uzyskałby wtedy wynagrodzenie wyższe od kwoty minimum socjalnego. Szansę na znalezienie intratnego zatrudnienia zwiększa również fakt, że mieszka on w Krakowie - jest to miasto o szerokim rynku pracy i wielu możliwościach dla wykształconych ludzi.
W konsekwencji powyższego Prezes ZUS wskazał, że w sprawie zgromadzono materiał dowodowy, a następnie dokonano oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą określoną w art. 80 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.
Skarżący nie zgodził się z ww. rozstrzygnięciem ZUS i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Zdaniem skarżącego organ nie ma racji, iż nie zostały spełnione ustawowe i rozporządzeniowe przesłanki umorzenia składek ZUS. Zgodnie z art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt. 3 i pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych: Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności,5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sadowy stwierdzi! brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zdaniem skarżącego zaszły przesłanki umorzenia gdyż: całkowitej nieściągalności składek - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przez Stronę, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, 2) stwierdzenia orzeczeniami przez komorników sadowych brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 3) ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, strona nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Nietrafne są nadto, w ocenie skarżącego, zarzuty ZUS jakoby mógł on bez problemu podjąć pracę w ramach stosunku pracy, gdyż byłoby to niezgodne z prawem - ustawą o radcach prawnych. Fakt pełnienia funkcji obrońcy w przygotowawczych postępowaniach oraz sądowych postępowaniach karnych z urzędu i z wyboru przez skarżącego radcę prawnego, powoduje, że nie może on pozostawać w stosunku pracy - art. 8 ust. 6 ustawy o radcach prawnych - Pomoc prawna polegająca na występowaniu przez radcę prawnego w charakterze obrońcy w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe może być świadczona w ramach wykonywania przez niego zawodu na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce, o której mowa w ust. 1 pod warunkiem że radca prawny nie pozostaje w stosunku pracy.
Skarżący wskazał, że podtrzymuję zarzuty podniesione w skardze zarejestrowanej w tut. Sądzie pod sygn. akt III SA Kr 212/25 i w piśmie procesowym zatytułowanym "1. wniosek o uzupełnienie materiału dowodowego sprawy (...)", wnosząc o jego dołączenie do przedmiotowej sprawy z akt sprawy sygn. akt III SA Kr 212/25.
Ponadto skarżący zarzucił organowi naruszenie:
-art. 7a k.p.a. - organ postąpił sprzecznie z nakazem aby wątpliwości co do norm prawnych winny być rozstrzygane na korzyść strony i zamiast tego rozstrzygnął je na niekorzyść strony, orzecznictwo przytoczono jedynie "pasujące" na niekorzyść strony, z pominięciem orzecznictwa na korzyść strony,
art. 8 k.p.a. naruszenie zasady równego traktowania,
art. 70 k.p.a. , 67 k.p.a. - zaniechał przesłuchania bezpośredniego strony i świadka
i nie przeprowadził tych dowodów wciągając do protokołu zeznań,
art. 75 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka
L. A. , wielokrotnie wnioskowanego o przesłuchanie przez stronę,
art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie orzekania na podstawie całokształtu materiału
dowodowego a w zamian za to wybiórczo i stronniczo, pominięcie przez organ
dowodów zawnioskowanych i wskazanych przez stronę a przemawiających na jej
korzyść,
art. 77 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie wydania w trakcie
postępowania postanowień dowodowych, rozstrzygających wnioski dowodowe
strony,
art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. zaniechanie przeprowadzenia i oparcia się
przy orzekaniu na dowodach mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy
orzeczeniem,
art. 79 a § 1 k.p.a. - nie wskazanie i pominięcie przesłanek zależnych od strony,
art. 81 a § 1 k.p.a. naruszenie zasady In dubio pro Reo,
art. 86 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy
poprzez pominięcie dowodów z zeznań strony i świadka L. A.,
art. 89 k.p.a. zaniechanie przeprowadzenia , wnioskowanego przez stronę rozprawy
administracyjnej i wyjaśnienia sprawy przy udziale strony i zeznań świadka.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2025 r. skarżący wniósł
o dopuszczenie dowodu z dokumentu, tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia 27
listopada 2025 r., na okoliczność spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww.
rozporządzenia.
Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2025 r. skarżący podtrzymał skargę
i podkreśl, że ZUS skupił się jedynie na negatywnych przesłankach. Wskazał, że
z ustawy będąc obrońcą karnym nie może uzyskiwać dochodów z umowy o pracę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.
Jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350) - zwanej dalej u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości
niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił
przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza
kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest
następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na
osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie
upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28
lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz.
825, 1723, 1843 i 1860);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku
majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych,
możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu
likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu
upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego
2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego
rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego
nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek
mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad
przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości
uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.
Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji
0 charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008
r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego
takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie
podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została
podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego,
a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał
dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą
swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja
uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została
wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które
miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby
organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę,
pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew
zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni
występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności
składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne
rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być
przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby
nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie
rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks
postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., zwanej dalej
k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80
k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu
materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie
i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ
jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia
należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu
widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Z uwagi na to, że składki, o umorzenie których skarżący wnosił, dotyczyły okresu od września 2016 r. do grudnia 2017 r. w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii ich wymagalności. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustaleń tych dokonuje się niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje.
W ocenie Sądu, przedmiotowe należności objęte wnioskiem skarżącego
o umorzenie nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Jak wynika bowiem
z informacji organu, nieopłacone należności z tytułu składek za ww. okres Zakład
Ubezpieczeń Społecznych 17 marca 2022 r. skierował do przymusowego
dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzi Dyrektor Oddziału Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie. Wdrożenie egzekucji poprzedzone było
prowadzonym postępowaniem w zakresie ustalenia zaległości skarżącego.
Wszczęcie postępowania nastąpiło 20 lipca 2021 r., a decyzja określająca okres
i wysokość zaległości uprawomocniła się 28 lutego 2022 r.
W konsekwencji powyższego, organ był więc uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek.
Zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu swojej decyzji organ skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela.
Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., tj. śmierć skarżącego. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Brak jest bowiem w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn,
o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe. Bez
wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.
Skarżący co prawda zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jednak nie
wystąpiła przesłanka braku następców prawnych. Brak jest również dokumentów
wskazujących, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym
postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie
ogłoszono też upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo
upadłościowe. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b
i 4c u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma
zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość
nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę
kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Słuszna jest również ocena, że
nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5
i 6 u.s.u.s. Zauważyć należy, że owszem postanowieniami z dnia 6 września 2023 r.,
14 listopada 2024 r. oraz 22 listopada 2024 r. umorzono wobec skarżącego
postępowania egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji, jednakże
okoliczność ta nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, bowiem egzekucje te
prowadzone były na rzecz innych wierzycieli. Z kolei, co istotne, postępowanie
egzekucyjne prowadzone w zakresie przedmiotowych należności nie zostało
zakończone jako bezskuteczne, w jego toku dokonano zajęcia rachunków
bankowych skarżącego.
Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił również, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia z uwagi na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia). Jak to już bowiem wyżej wskazano, skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej.
Organ prawidłowo też wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie została wykazana przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Wyjaśnić należy, że okoliczności wymienione w tym przepisie muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć należy, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.
Sąd zaznacza, że nie kwestionuje zgłaszanych przez skarżącego problemów zdrowotnych, jednakże, w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji stanowiącej o całkowitym wykluczeniu z rynku pracy. Skarżący nie legitymuje się przy tym ani orzeczeniem o niezdolności do pracy ani o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Sądu, w sprawie nie zaszła też przesłanka umorzenia w postaci pozbawienia skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Jak wynika z akt, skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący oświadczył, że posiada okazjonalny dochód z tytułu pracy dorywczej w wysokości około 100,00 zł - 900,00 zł. Posiada również dochód z tytułu zleceń w wysokości około 10,00 zł - 90,00 zł. Poinformował, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie wynosi 4.071,17 zł. Ponadto wykazał również, że posiada zobowiązania finansowe w łącznej kwocie 145.595,87 zł - egzekwowane są przez Komornika Sądowego oraz Urząd Skarbowy i ZUS.
Wobec powyższego, uwagę Sądu zwraca okoliczność, że pomimo wskazywanych niewielkich dochodów, skarżący ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem i koszty leczenia w wysokości 4 071,17 zł, nie korzystając przy tym z żadnych form pomocy społecznej. Ponadto, jak trafnie wskazał organ, skarżący ma dopiero 47 lat, zatem do uzyskania wieku emerytalnego pozostało mu jeszcze kilkanaście lat. W świetle zatem potencjalnych możliwości zawodowych skarżącego nie można uznać, aby jego zadłużenie składkowe było na tyle wysokie, aby uznać je za nieściągalne. Dodać przy tym wypada również, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli niż ZUS nie jest przesłanką uzasadniającą umorzenie przedmiotowych zaległości.
Zdaniem Sądu zatem, trudna sytuacja skarżącego nie ma zatem charakteru trwałego i nieodwracalnego, a przy odpowiednim własnym zaangażowaniu, a także woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej, może ona jak najbardziej ulec zmianie na lepsze. Ponadto podkreślić należy, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżący mógł zawrzeć z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę o rozłożenie spłaty zadłużenia na raty dostosowane do jego możliwości płatniczych.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku
o umorzenie zaległości wobec ZUS.
Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia przepisów postępowania. Organ zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył
i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia
o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą
rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy
w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło
wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W tej sytuacji Sąd uznał, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdyż nie były one zasadne. Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).
W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.