Podsumowując zdaniem organu egzekucyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazuje przesłanek do stwierdzenia, że w przypadku zobowiązanego zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Nie zaistniała przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. W ocenie organu uregulowanie przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych (np. w formie ratalnej) nie spowoduje zagrożenia niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie kosztów egzekucyjnych. Za umorzeniem należności nie przemawia ważny interes zobowiązanego ani interes publiczny.
Zobowiązany złożył zażalenie na to postanowienie podnosząc, że zapłacenie przez niego jednorazowo kwoty 4856,79 zł kosztów egzekucyjnych nie jest możliwe gdyż jego miesięczne wynagrodzenie netto wynosi 5836,60 zł przy czym z uwagi na zajęcia sądowe otrzymuje tylko połowę tej kwoty tj 2918,33 zł w związku z czym egzekucja tych kosztów egzekucyjnych spowoduje powstanie dodatkowych kosztów egzekucyjnych a zatem pogorszenie jego sytuacji finansowej.
Organ odwoławczy nie uwzględnił zażalenia i postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2025 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 oraz 64e u.p.e.a utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
Uzasadniając to postanowienie organ II instancji podał, że weryfikacja przesłanek odnoszących się do umorzenia kosztów egzekucyjnych została dokonana przez organ I instancji w sposób prawidłowy. Świadczy o tym zakres i rodzaj materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, oraz sporządzona analiza zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Zdaniem organu odwoławczego organ egzekucyjny wziął pod uwagę całokształt materiału dowodowego oraz złożone przez zobowiązanego dokumenty i nie stwierdził zaistnienia ważnego interesu zobowiązanego ani tym bardziej interesu publicznego (art. 64e § 2 pkt 1 lit. a), które mogłyby przemawiać za udzieleniem wnioskowanej ulgi.
Zobowiązany złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej i zdrowotnej, z którego wynika, że pracuje, jest osobą aktywną zawodowo i otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę. Dochód zobowiązanego pomimo dokonywanych potrąceń komorniczych jest wyższy od minimum socjalnego. Wynika z tego, że zobowiązany posiada majątek pozwalający w przyszłości uregulować całości zadłużenia łącznie z kosztami egzekucyjnymi. Wskazał, że koszty egzekucyjne wynoszą 4.856,79 zł i stanowią zaledwie znikomy procent ogółu zaległości z tytułu składek ZUS, które wynoszą ogółem 96.708,69 zł. Oznacza to, że odmowa umorzenia samych kosztów egzekucyjnych i w konsekwencji konieczności ich poniesienia, będzie miała niewielki wpływ na sytuację zobowiązanego w świetle obowiązku zapłacenia znacznie wyższej kwoty należności głównej i odsetek za zwłokę. Organ I instancji nie stwierdził przesłanek wskazujących na ważny interes zobowiązanego.
Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji podjął rozstrzygnięcie mieszczące się w ramach uznania administracyjnego. W ocenie organu odwoławczego weryfikacja przesłanek odnoszących się do umorzenia kosztów egzekucyjnych została dokonana przez organ I instancji w sposób prawidłowy. Świadczy o tym zakres i rodzaj materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz sporządzona analiza zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, mając na uwadze powyższe ustalenia, nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowił jak na wstępie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowa skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu II instancji nie formułując jednak konkretnych zarzutów.
Uzasadniając skargę podniósł, że organ odwoławczy pisząc, że koszty egzekucyjne wynoszące 4 856,79 stanowią znikomy procent ogółu zadłużenia, nie dostrzegł, że skarżącemu pozostaje na życie, wyżywienie, ubranie i inne wydatki jedynie 130 zł w związku z czym umorzenie tych kosztów egzekucyjnych jest poważnym odciążeniem. Uwypuklił również, że biorąc pod uwagę także chorobę nowotworową zobowiązanego jest to tzw. zdarzenie zdrowotne, przez które spłata kosztów powoduje nadmierne obciążenie finansowe oraz ciężkie skutki dla zobowiązanego.
W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:
Sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym albowiem w myśl art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.). Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przechodząc do sedna zacząć wypada od tego, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w sprawie niniejszej stanowił art. 64e u.p.e.a. Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, a zatem przyznaje organowi kompetencję o charakterze uznaniowym. W konsekwencji kontrola legalności tych rozstrzygnięć jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie i generalnie polega ona na zbadaniu, czy organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego a nie innego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność takiego aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14).
W kolejności wskazać należy, że postępowanie w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych stanowi niejako postępowanie wpadkowe w postępowaniu egzekucyjnym, jest więc w pewnym sensie częścią tego postępowania. Jednakże jego cele różnią się zasadniczo od celów samej egzekucji. O ile bowiem specyfika postępowania egzekucyjnego polega przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków, o tyle postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych zmierza do ewentualnego zastosowania względem zobowiązanego swoistej ulgi, a nie do szybkiego i skutecznego zaspokojenia wierzyciela poprzez wyegzekwowanie od dłużnika wierzytelności, której istnienie i wymagalność zostały uprzednio ustalone w stosownych procedurach postępowania orzekającego.
W związku z powyższym należy wskazać na przepis art. 18 u.p.e.a. stosownie do którego, "jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego".
Odpowiednie stosowanie przepisów innej ustawy oznacza, że w zależności od specyfiki konkretnej sytuacji, przedmiotu uregulowania i obszaru ewentualnego zastosowania, może wchodzić w rachubę stosowanie pełne, stosowanie z odpowiednimi modyfikacjami, bądź niestosowanie w ogóle określonych przepisów, do których odpowiedniego zastosowania odesłano.
Omawiając zakres stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego należy zwrócić uwagę na zakres stosowania zasad ogólnych postępowania w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Doktryna i orzecznictwo przyjmują, że z uwagi na wyżej wskazaną specyfikę egzekucji (tj. szybkość i skuteczność wykonania określonych prawem obowiązków) nie wszystkie zasady ogólne znajdą zastosowanie, że względu na cel tego postępowania. Postępowanie egzekucyjne toczy się bowiem w celu realizacji stwierdzonego już obowiązku i musi zmierzać do jak najszybszego zaspokojenia wierzyciela. Stąd uznaje się, że tak postawione postępowaniu egzekucyjnemu cele determinują zakres inkorporacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.), w tym też zasady czynnego udziału stron w postępowaniu przewidzianej w art. 10 k.p.a. do podstępowania egzekucyjnego. W praktyce oznacza to, że treść cytowanego powyżej art. 18 u.p.e.a., należy rozumieć w ten sposób, że tylko niektóre zasady postępowania administracyjnego można przenieść na grunt postępowania egzekucyjnego nie zmieniając ich brzmienia, inne należy stosować odpowiednio, jeszcze innych nie stosuje się w ogóle. W oparciu o powyższe podnosi się więc, że w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio następujące zasady: wynikającą z art. 6 k.p.a. zasadę praworządności, wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, określoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania, zasadę udzielania informacji (art. 9 k.p.a.), zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.), zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12. k.p.a.) oraz zasadę pisemnego załatwienia sprawy (art. 14 § 1 k.p.a.). W postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie znajduje natomiast zastosowania określona w art. 10 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (por.: D. Jankowiak w Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Oficyna Wydawnicza "Unimex", Wrocław 2005, s. 184-185, M. Szubiakowski, Zasady ogólne administracyjnego postępowania egzekucyjnego, (System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2004, s. 119 i nast.), R. Hauser, A. Skoczylas, Odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2004, s. 204 i nast.), wyrok NSA z dnia 13 października 2005 r.; sygn. akt I FSK 157/05, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2005 r.; sygn. akt III SA 3483/03).
Jak to jednak wyżej wykazano, postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, choć związane z postępowaniem egzekucyjnym, niesie ze sobą zupełnie inne cele. Chodzi w nim o zbadanie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych i ewentualne zastosowanie względem zobowiązanego ulgi, dlatego w tym postępowaniu znajdzie zastosowanie również zasada określona w art. 10 k.p.a., której zastosowanie dotyczy również organu II instancji.
Tyle tytułem wstępu. Jak wskazano powyżej, podstawą prawną kontrolowanych rozstrzygnięć są przepisy art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a., zatem podstawę faktyczną do podjęcia tych rozstrzygnięć stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłankami umorzenia wynikającymi z tych przepisów. Aby podjąć skutecznie takie rozstrzygniecie niezbędne jest przeprowadzenie stosownego postępowania co do ustalenia istnienia przesłanek a w związku z tym w niniejszej sprawie znajdą zastosowanie przepisy k.p.a. dotyczące między innymi postępowania dowodowego. Na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest więc obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.: po pierwsze opierać się na materiale dowodowym. Po drugie - ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Po trzecie organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości poszczególnych dowodów dla toczącej się sprawy. Po czwarte wyciągnięte wnioski muszą mieć uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i po piąte dokonana ocena musi mieścić się w ustawowych granicach. W przypadku postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych powyższe przekłada się na prawidłową interpretację przez organy pojęć niezdefiniowanych (niedookreślonych) na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie.
W sprawie niniejszej organy powyższym wymaganiom nie sprostały. Z akt sprawy wynika, że Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, przy czym w zażaleniu jednoznacznie wskazał, że z uwagi na zajęcia sądowe faktycznie otrzymuje jedynie połowę wynagrodzenia, tj. 2.918,33 zł miesięcznie. Okoliczność ta miała zasadnicze znaczenie dla oceny, czy obciążenie kosztami egzekucyjnymi nie spowoduje nadmiernego uszczerbku po stronie zobowiązanego. Tymczasem organy poprzestały na odwołaniu się do wysokości dochodu ujmowanego w sposób abstrakcyjny, nie wyjaśniając w przekonujący sposób, jaka kwota realnie pozostaje skarżącemu do dyspozycji po dokonaniu potrąceń oraz po pokryciu niezbędnych kosztów utrzymania. Nie można również podzielić stanowiska organów co do irrelewantności sytuacji zdrowotnej Skarżącego. W sprawie bezsporne jest, że do akt została dołączona dokumentacja medyczna, zaś skarżący powoływał się na chorobę nowotworową. Organy ograniczyły się jednak do stwierdzenia, że choroba nie pozbawia skarżącego zdolności do pracy, skoro pozostaje on aktywny zawodowo. Taka argumentacja nie wyczerpuje ustawowego obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Dla oceny przesłanki ważnego interesu zobowiązanego znaczenie ma bowiem nie tylko formalna zdolność do uzyskiwania dochodu, ale także wpływ choroby na poziom i stabilność dochodu, konieczne wydatki oraz ogólną możliwość poniesienia dodatkowego ciężaru finansowego. Za nieprawidłowe uznać należy także stanowisko organu odwoławczego, wedle którego koszty egzekucyjne w kwocie 4.856,79 zł stanowią "znikomy procent" całego zadłużenia wobec ZUS. Tego rodzaju argument nie wynika z treści art. 64e u.p.e.a. i nie może zastępować oceny, czy w indywidualnej sytuacji skarżącego zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Relacja kwoty kosztów do całości zadłużenia nie rozstrzyga bowiem o tym, czy ich poniesienie jest dla strony realnie wykonalne bez nadmiernego pogorszenia jej sytuacji życiowej.
Na tym nie koniec. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 65a §1 u.p.e.a. obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych przedawnia się z upływem 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wygasł egzekwowany obowiązek. Innymi słowy organ może orzekać w sprawie kosztów, które są wymagalne. Co za tym idzie organy powinny były rozpoznać tę kwestię i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniach postanowień. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem w sprawie umorzenia kosztów, które wygasły na skutek przedawnienia. Tymczasem w rozstrzygnięciach organów brak szerszych rozważań w tym zakresie poza lakoniczną wzmianką, że koszty egzekucyjne będące przedmiotem wniosku są związane z dochodzeniem należności z tytułu składek i że w toku postępowania ustalono, że zadłużenie jest wymagalne i nie uległo przedawnieniu.
Stwierdzone uchybienia nie uprawniają Sądu do przesądzenia, że koszty egzekucyjne powinny zostać umorzone, gdyż jak była o tym mowa wcześniej rozstrzygnięcie w tym przedmiocie należy do organu działającego w granicach uznania administracyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę organy przeprowadzą jednak postępowanie zgodnie z regułami zawartymi w k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Przeanalizują kwestię przedawnienia kosztów egzekucyjnych a po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione koszty egzekucyjne, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego ocenią, czy istnieją przesłanki umorzenia wymienione w art. 64e § 2 u.p.e.a. odnosząc się w sposób konkretny do twierdzeń strony, iż egzekwowanie dalszych kosztów będzie prowadziło do dalszego pogarszania jej sytuacji finansowej oraz rozważą, czy w świetle całokształtu ustalonych okoliczności brak jest podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości albo w części a ocenę tę przedstawią w uzasadnieniach odpowiadających wymogom art. 107 §3 k.p.a.
Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.