Komisja Odwoławcza nie zgodziła się również z zarzutem Strony wskazującym, że zarzuty Zespołu Ekspertów w zakresie niejasnego określenia hipotez badawczych są niedopuszczalne, ponieważ podobne zarzuty nie pojawiały się w poprzednich ocenach merytorycznych omawianego wniosku. Rozpatrując ten zarzut zwrócono uwagę, że proces ponownej oceny wniosku realizowany na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. nie stanowi kontynuacji poprzednich postępowań w zakresie konkursowej oceny merytorycznej, ale nowe postępowanie administracyjne zakończone osobną decyzją Dyrektora NCN. Oznacza to, że wniosek kolejnych postępowaniach oceniany jest niezależnie przez Zespoły Ekspertów złożone z innych naukowców. Każdorazowo realizowany proces oceny wniosku dokonywany przez nowych ekspertów powoływanych w danym konkursie powoduje, że ich przygotowywane niezależnie od siebie opinie mogą różnić się i odbiegać od tych przedstawionych we wcześniejszych postępowaniach. Fakt, że we wcześniejszych postępowaniach dotyczących omawianego wniosku eksperci lub Zespoły Ekspertów nie zwracali uwagi na sposób sformułowania hipotez badawczych, nie może oznaczać, że w kolejnym postępowaniu eksperci nie będą mieli swobody oceny merytorycznej jego treści oraz możliwości zwrócenia uwagi na nowe aspekty merytoryczne, które uważają za istotne, zwłaszcza w kontekście innych ocenianych w danym konkursie wniosków.
Końcowo, Komisja Odwoławcza wskazała, że w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 139 k.p.a.
W rezultacie, Komisja stwierdziła, że przedmiotowy wniosek, realizując dyspozycję wyrażoną w wyroku WSA w Krakowie sygn. akt III SA/Kr 691/21 z 13 grudnia 2021 r. został oceniony prawidłowo i zgodnie z procedurą konkursową.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1) niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w zw. z art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 30.4.2010 r. o Narodowym Centrum Nauki, polegające na utrzymaniu w mocy przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 28.12.2023 r.,
2) naruszenie art. 15 w zw. z art. 139 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego prowadzące do pogorszenia sytuacji prawnej odwołującego się, gdyż organ odwoławczy zauważył braki uzasadnienia decyzji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 28.12.2023 r. i usiłował sanować je w uzasadnieniu decyzji odwoławczej. W ten sposób uniemożliwiono stronie odniesienie się w odwołaniu do argumentów przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji, ale nie ujawnionych w uzasadnieniu jego decyzji.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Narodowego Centrum Nauki z dnia 28.12.2023 r., nr DEC2020/37/B/HS5/01351/6 i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza NCN wniosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie,
lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zdaniem składu orzekającego Sądu w niniejszej sprawie sprawowana przez sąd administracyjny kontrola decyzji wydawanych w trybie art. 33 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Nauki (Dz. U. z 2026 r., poz. 101, zwanej dalej ustawą o NCN) rzeczywiście ograniczona jest wyłącznie do kryterium legalności. Nie oznacza to jednak, że poza tą kontrolą pozostaje zgodność działania organu Narodowego Centrum Nauki z przepisami materialnoprawnymi, determinującymi wydawane rozstrzygnięcia oraz zgodność dokonanej przez ekspertów oceny wniosku z przepisami określającymi jej przeprowadzenie.
W kwestii tej wypowiedział się jednoznacznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2827/16; LEX nr 2570947, stwierdzając, że sąd administracyjny nie może zastępować oceny ekspertów, co do liczby punktów przyznanych w danej kategorii, swoją oceną i punktacją. "Nie oznacza to jednak, że prawidłowość ich wystawienia przez ekspertów w ramach postępowania konkursowego oraz akceptacji tego dowodu przez organy NCN (dyrektora i Komisję Odwoławczą) pozostaje poza zakresem kognicji sądu administracyjnego. W odmiennym przypadku regulacja art. 33 ust. 4 (obecnie ust. 5) ustawy o NCN, że na decyzję Komisji Odwoławczej Rady przysługuje skarga do sądu administracyjnego, byłaby rozwiązaniem jedynie pozornie gwarantującym jednostce prawo do sądu, skoro kluczowy proces subsumpcji przez organ pozostawałby poza zakresem kontroli sądu, podobnie jak prawidłowość przeprowadzenia determinującego rozstrzygnięcie sprawy dowodu w postaci oceny wniosku przez powołanych ekspertów. Taka interpretacja prowadziłaby do niezgodności ww. przepisu z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji, zatem konieczne jest wyłożenie normy art. 33 ust. 4 (obecnie ust. 5) ustawy o NCN w sposób nienaruszający regulacji konstytucyjnych." Podobnie rzecz się ma z kwestią dotyczącą wykładni art. 33 ust. 2 ustawy o NCN, stanowiącym, że odwołanie do Komisji Odwoławczej przysługuje "w przypadku naruszenia procedury konkursowej lub innych naruszeń formalnych". Zdaniem NSA rozumienie pojęcia "procedury konkursowej" musi obejmować także zgodność oceny wniosku, w tym przeprowadzenia podstawowego dowodu w sprawie jakim jest ocena sporządzona przez ekspertów, z określonymi przez przepisy prawa kryteriami, zasadami i trybem jej przeprowadzania, gdyż w innym przypadku prawo zaskarżenia decyzji wydanej w pierwszej instancji, zagwarantowane w art. 78 Konstytucji i art. 15 k.p.a., byłoby iluzoryczne (por. A. Jakubowski, Decyzje w przedmiocie grantów naukowych, ZNSA 2015, nr 5, s. 92)." W tym więc względzie myli się Komisja Odwoławcza.
Sąd podziela wobec tego w pełni wskazane stanowisko NSA. Tylko ocena wniosku dokonana z uwzględnieniem kryteriów wynikających z przepisów prawa materialnego - art. 30 ust. 1 ustawy o NCN - sporządzona w przepisanym trybie i przez odpowiedni skład (art. 20 ust. 2, art. 21 in fine, art. 22 ust. 1-2, art. 30 ust. 3, art. 32 ustawy o NCN) oraz poprzedzona dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, znajdującym swoje potwierdzenie w aktach administracyjnych, a więc w zgodzie z postanowieniami art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), może determinować wynik konkursu oraz decyzję Dyrektora NCN. Taka ocena wówczas nie może być skutecznie podważona w postępowaniu odwoławczym, a następnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Skoro sąd administracyjny, w świetle postanowień art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, a w tym wypadku przepisy ustawy o NCN, ani nie ustanawiają odmiennego kryterium kontroli, ani nie zawężają jej zakresu, to Sąd rozpoznając skargę na decyzję Komisji Odwoławczej zobowiązany jest do przeprowadzenia kontroli, czy ocena ekspertów wniosku była przeprowadzona zgodnie z wszystkimi określającymi ją przepisami prawa.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o NCN. przy ocenie wniosków składanych w konkursach na realizację projektów badawczych uwzględnia się: 1) poziom naukowy badań lub zadań przewidzianych do realizacji; 2) nowatorski charakter problemu naukowego, którego rozwiązanie jest proponowane; 3) osiągnięcia naukowe zespołu wykonawców; 4) zasadność planowanych kosztów w stosunku do przedmiotu i zakresu badań; 5) wpływ realizacji projektu badawczego na rozwój dyscypliny naukowej; 6) ocenę wykonania przez wnioskodawcę projektów badawczych uprzednio finansowanych ze środków finansowych na naukę.
Dokonując zatem kontroli decyzji organów NCN według kryterium zgodności z tym przepisem, sąd administracyjny rozpoznający skargę obowiązany jest rzetelnie zweryfikować, czy przy ocenie wniosku, którego dotyczy zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca:
1) ustalono, jak przedstawia się poziom naukowy badań lub zadań przewidzianych do realizacji we wniosku;
2) sprawdzono, w jakim stopniu charakter problemu naukowego, którego rozwiązanie jest proponowane, jest nowatorski;
3) uwzględniono wszystkie przedstawione osiągnięcia naukowe zespołu wykonawców;
4) rozważono zasadność planowanych kosztów zarówno w stosunku do przedmiotu, jak i zakresu badań;
5) określono, jaki może być wpływ realizacji projektu badawczego na rozwój dyscypliny naukowej;
6) uwzględniono ocenę wykonania przez wnioskodawcę projektów badawczych uprzednio finansowanych ze środków finansowych na naukę.
Powtórzyć zatem należy za NSA, że "wynik oceny wniosku przez eksperta, aby przyczyniał się do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak tego wymaga art. 7 k.p.a., nie może być arbitralny, lecz musi poddawać się weryfikacji, a tym samym powinien być przez oceniającego adekwatnie i w sposób zindywidualizowany uzasadniony w świetle danego kryterium, co sprzyja też realizacji art. 11 k.p.a. (por. A. Jakubowski, jw., s. 87-88)."
Ponadto, jak wskazał w przywołanym wyroku NSA, "...skoro Dyrektor NCN określa szczegółowy tryb sporządzania ocen wniosków przez Zespoły Ekspertów, (art. 30 ust. 3 ustawy o NCN), to sąd administracyjny powinien dokonać kontroli, czy oceny wniosku zostały sporządzone przez zespół ekspertów zgodnie z tą regulacją szczegółową określoną przez Dyrektora NCN. W związku z art. 30 ust. 3 ustawy o NCN określa ona bowiem przeprowadzenie dowodu w sprawie."
Biorąc pod uwagę wskazany powyżej wzorzec kontroli decyzji wydawanych w trybie art. 33 ustawy o NCN, Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie decyzje organów obydwu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów materialnoprawnych, determinującymi wydawane rozstrzygnięcia, jak i przepisów postępowania.
Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o NCN Dyrektor NCN, na wniosek Rady, powołuje Zespoły Ekspertów, dokonujące ocen wniosków złożonych w konkursach i przygotowujące na tej podstawie listy rankingowe oraz dokonujące ocen merytorycznych związanych z rozliczeniem przyznanych środków. Eksperci powoływani są spośród, jak wskazuje art. 18 pkt 7 ustawy o NCN, wybitnych naukowców polskich i zagranicznych. W myśl art. 24 ustawy o NCN organizację i obsługę prac Zespołu Ekspertów zapewnia Koordynator Dyscypliny. Z kolei tryb sporządzania ocen wniosków przez Zespoły Ekspertów określa Dyrektor NCN (art. 30 ust. 3 ustawy o NCN).
Trafnie więc zwraca uwagę A. Jakubowski w: Prawo nauki. Zagadnienia wybrane; LexisNexis 2014, że takie ukształtowanie pozycji ustrojowej Zespołów Ekspertów pozwala stwierdzić, iż stanowią one wyspecjalizowaną część aparatu NCN, stworzoną do dokonania merytorycznej oceny wniosków konkursowych. Zespoły te nie spełniają więc kryterium wyodrębnienia ustrojowego, niezbędnego dla zastosowania do jego opinii lub oceny art. 106 k.p.a., zawierającego procesową instytucję współdziałania. Nie mniej jednak zakres merytorycznej oceny wniosków dokonywanych przez Zespół Ekspertów wskazany został w art. 30 ustawy o NCN.
Biorąc pod uwagę treść wskazanego art. 22 ust. 1 ustawy o NCN, z którego wynika, że Zespoły Ekspertów, dokonują ocen wniosków złożonych w konkursach i przygotowują na tej podstawie listy rankingowe, należy przyjąć, iż Dyrektor NCN związany jest przy wydaniu decyzji oceną dokonaną przez Zespół. Konstrukcja związania Dyrektora tą oceną służy realizacji celu – m. in. przekazaniu środowisku naukowemu kompetencji w zakresie podejmowania decyzji w sprawie finansowania określonych badań.
W takim razie kryteria oceny wniosku, wynikające z art. 30 ustawy o NCN, winny znaleźć niewątpliwie swoje odzwierciedlenie w ocenie ekspertów, którzy wyniki tej oceny z uwzględnieniem wskazanych kryteriów powinni uzasadnić.
Podnieść w tym miejscu z całą stanowczością trzeba, że "uzasadnić", to przecież bezsprzecznie znaczy, jak podać, zawrzeć w swojej ocenie, wypowiedzi w tym zakresie, argumenty popierające dokonaną ocenę (zob., znaczenie słowa "uzasadnić w: Słownik języka polskiego PWN pod red. Mieczysława Szymczaka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, to, R-Z, s. 596).
Skoro taki jest wzorzec kontroli sądu administracyjnego, to zadaniem Sądu było odpowiedzieć na pytanie twierdząco bądź nie, czy eksperci w swej ocenie przedmiotowego wniosku uwzględnili wszystkie kryteria, o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o NCN, po drugie, czy dokonane z uwzględnieniem tych kryteriów oceny punktowe zostały uzasadnione, a więc, czy podali oni swoje racje, z jakich powodów przyznali w odniesieniu do określonego kryterium określoną liczbę punktów w przewidzianej skali.
W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że kryterium poziomu naukowego badań lub zadań przewidzianych do realizacji ( pkt 1 ust. 1 art. 30 ustawy o NCN) nie zostało przez obydwu Ekspertów uwzględnione. W odniesieniu do tego kryterium Ekspert 1 ocenił poziom naukowy badań lub zadań przewidzianych do realizacji na ocenę 3 pkt w skali od 0 do 5, tj. "Dobry, wyniki projektu mają szansę na publikację w wydawnictwach/czasopismach specjalistycznych w obiegu międzynarodowym.". W wypowiedzi Eksperta 1, mającej uzasadniać to stwierdzenie trudno jednakże dopatrzeć się argumentów za tym przemawiających. Stwierdził on jedynie, że: "Wniosek o 24-miesięczne finansowanie od odpowiednio wykwalifikowanego wnioskodawcy dotyczy projektu, który skoncentruje się na temacie migracji, który (...) staje się coraz bardziej drażliwy politycznie. Dalej wskazał co jest celem proponowanych badań. Brak jednakże zdaniem Sądu wskazania, z jakich powodów projekt ocenił on na "dobry" i mający szansę na publikację międzynarodową. Ekspert 2 natomiast ocenił poziom naukowy badań lub zadań przewidzianych do realizacji na ocenę 2 pkt w skali od 0 do 5, tj. "Przeciętny, wyniki projektu mają szansę na publikację jedynie w wydawnictwach /czasopismach o znikomej randze naukowej." W uzasadnieniu popierającym tą ocenę wskazał, że istnieją poważne przesłanki świadczące o niskim poziomie naukowym projektu. Po pierwsze, dotyczy to terminologii. Następuje zatarcie granicy między postawionymi pytaniami badawczymi. Po drugie, nie jest oczywiste, w jaki sposób próba ma odpowiadać na pytania badawcze. Po trzecie, nie jest oczywiste, w jaki sposób różne budowane modele odnoszą się do gromadzonych danych. Wskazał zatem, w ocenie Sądu, jakieś determinanty swojej oceny projektu z uwzględnieniem tego kryterium.
Jeśli chodzi o drugie kryterium – nowatorskiego charakteru projektu – Ekspert 1 przyznał ocenę 1 pkt w skali od 0 do 3, tj. "Projekt zawierający elementy nowatorskie. Na uzasadnienie oceny wskazał, że szczególny cel badań stanowi luka, a proponowane badania mają za zadanie gromadzić i przeanalizować różnorodne dane zebrane z pięciu krajów przez mały zespół. Można było jednak powiedzieć więcej na temat weryfikacji wyników, wraz ze strategią ich upowszechniania i wymiany wiedzy w ramach tego międzynarodowego projektu aby zapewnić akademicki i ogólny szerszy wpływ. Wnioskowano środki na publikacje dwóch artykułów w czasopismach otwartego dostępu, ale których? Wyniki będą interesujące nie tylko dla środowiska akademickiego (dobrze byłoby przedstawić więcej informacji na temat planów Etapu 4). W ocenie Sądu na próżno szukać w uzasadnieniu oceny Eksperta 1 wskazania cech projektu, które nie są jego zdaniem nowatorskie, a więc nie są unikalne w odróżnieniu od innych tego typu opracowań, a które o tym świadczą. Ekspert 2 w ocenie nowatorskiego charakteru projektu przyznał ocenę 0 pkt w skali od 0 do 3, tj. "Projekt pozbawiony elementów nowatorskich.". Uzasadniając taką ocenę Ekspert 2 wskazał, że: "Wniosek zwraca uwagę na marginalny aspekt dotyczący migracji, ale to nie czyni go innowacyjnym. Trudno stwierdzić na czym polega innowacyjność wniosku." Nie uzasadnił zdaniem Sądu Ekspert 2, z jakich powodów uważa, że aspekt migracji, poruszany w projekcie jest jego zdaniem marginalny i dlaczego.
W odniesieniu do trzeciego z kryteriów - osiągnięcia naukowe zespołu wykonawców – to spełnienie przez projekt tego kryterium oceniano przez pryzmat oceny dorobku naukowego kierownika projektu. Ekspert 1 ocenił dorobek naukowy kierownika projektu na ocenę 3 pkt w skali od 0-5, tj. "Dobre, kierownik jest rozpoznawany międzynarodowo w swojej dziedzinie". Na uzasadnienie tej oceny wskazał, że "Kierownik projektu uzyskał doktorat w 2002 r., a habilitację w 2014 r. Jest adiunktem i posiada wieloletnie znaczące doświadczenie w zakresie migracji poparte publikacjami w języku polskim i angielskim (np. rozdział w książce wydawnictwa Pelgrave Macmillan. Dalej wskazał, że nie wymieniono projektów finansowanych przez NCN ani innych projektów finansowanych ze środków zewnętrznych, ale wnioskodawca wymienia aktywność międzynarodową (np. uczestnictwo w konferencjach; wygłaszanie prezentacji) i jest członkiem odpowiednich komitetów/organizacji (w Polsce i za granicą. Są zatem dowody na tworzenie sieci kontaktów. Zdaniem Sądu, skoro Ekspert 1 przyznał w odniesieniu do tego kryterium jedynie 3 pkt przy możliwości maksymalnych 5 pkt, mając na względzie, że dorobek naukowy to udokumentowane wyniki oryginalnych badań lub prac rozwojowych, które wnoszą istotny wkład w rozwój określonej dyscypliny (np. recenzowane publikacje, artykuły, monografie), to brak jest wskazania argumentów z jakich powodów Ekspert 1 przyznał jedynie tyle pkt w sytuacji, gdy odwołuje się do uzyskanych tytułów naukowych kierownika projektu podkreślając przy tym, że jest on rozpoznawany międzynarodowo i podkreślając przy tym, że ma on dobry dorobek naukowy. Ekspert nr 2 ocenił zaś dorobek naukowy kierownika projektu na ocenę 2 pkt w skali od 0-5, tj. "Przeciętne, kierownik jest rozpoznawany w kraju w swojej dziedzinie." Na uzasadnienie tej oceny Ekspert 2 podał, że "dorobek publikacyjny obejmuje trzy publikacje w językach innych niż polski, jeden rozdział w książce w języku angielskim i dwa "artykuły" (jeden w języku angielskim, jeden w języku niemieckim). Brak publikacji w ważnych czasopismach międzynarodowych. Autor ma jednak na koncie habilitację, dwie książki i kilka artykułów w języku polskim. Brak jednak informacji na temat znaczenia (np. cytowani) publikacji w języku polskim. W ocenie więc Sądu w przeciwieństwie do Eksperta 1, Ekspert 2 w odniesieniu do tego kryterium wskazał w uzasadnieniu determinanty oceny 2 pkt.
Spełnienie czwartego kryterium - zasadności planowanych kosztów zarówno w stosunku do przedmiotu, jak i zakresu badań – Ekspert 1 stwierdził, że "Tak", podobnie, jak Ekspert 2, także stwierdził, że "Tak". Sąd stwierdził brak uzasadnienia oceny obydwu ekspertów.
W odniesieniu do piątego kryterium - wpływu realizacji projektu badawczego na rozwój dyscypliny naukowej – Ekspert 1 przyznał on ocenę 1 pkt w skali od 0 do 3 tj. "Projekt o umiarkowanym wpływie na rozwój dyscypliny naukowej." Ekspert 2 natomiast oceniając wpływ realizacji projektu badawczego na rozwój dyscypliny naukowej przyznał on ocenę 0 pkt w skali od 0 do 3, tj. "Projekt bez wpływu na rozwój dyscypliny naukowej.". Uzasadnienia ocen projektu z uwzględnieniem tego kryterium to uzasadnienie ocen projektu z uwzględnieniem kryterium – nowatorskiego charakteru projektu. Zdaniem Sądu brak zatem również i w tym wypadku uzasadnienia ocen ekspertów co do kryterium wpływu realizacji projektu badawczego na rozwój dyscypliny naukowej.
W odniesieniu do szóstego z kryteriów z ust. 1 art. 30 ustawy o NCN - oceny wykonania przez kierownika projektu innych projektów badawczych uprzednio finansowanych ze środków finansowych na naukę - Ekspert 1 przyznał ocenę 3 pkt w skali od 0-5 ,tj. "Efekty zakończonych projektów opublikowane w wydawnictwach/czasopismach specjalistycznych w obiegu międzynarodowym.". Ekspert 2 przyznał ocenę 2 pkt w skali od 0-5, tj. "Efekty zakończonych projektów opublikowane w wydawnictwach/czasopismach specjalistycznych.". Uzasadnienie tych ocen jest znowu tożsame z uzasadnieniem ocen obydwu ekspertów co do kryterium oceny dorobku naukowego kierownika projektu. Sąd jest zdania, że skoro są to odrębne kryteria wymienione w ust. 1 art. 30 ustawy o NCN, to do każdego z kryteriów z osobna Eksperci winni wskazać uzasadnienie swoich ocen do poszczególnych kryteriów z osobna. Brak jest zatem i w tym zakresie uzasadnienia ocen Ekspertów 1 i 2 wskazanego szóstego kryterium.
Zdaniem Sądu, co już zaznaczono, kryterium "uwzględnienia wszystkich przedstawionych osiągnięć naukowych zespołów wykonawców" sprowadzono natomiast do kwestii "oceny dorobku kierownika projektu." Kryterium to nie odpowiada więc stricte kryterium ustawowemu, wskazanemu w art. 30 ust. 1 ustawy o NCN.
W tym zakresie doszło zatem, zdaniem Sądu, do naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 30 ustawy o NCN) w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy poprzez nieustalenie, że przepis ten ma zastosowanie, nieprzeprowadzenie jego wykładni i niezastosowanie w sprawie. Brak ustalenia niektórych ze wskazanych kryteriów stanowi zarazem naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Nie jest stosowaniem tego przepisu w pełnym tego słowa znaczeniu jedynie stwierdzenie przez Komisję Odwoławczą NCN, że: "W ocenie Komisji eksperci dokonali oceny wniosku w kryteriach określonych w ustawie, przyznając pomocnicze oceny punktowe oraz uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie." Dalej dodała Komisja, że: "Opinie ekspertów odnosiły się do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz w precyzyjny sposób wyjaśniły przyczyny leżące u podstawy poszczególnych ocen" W którym fragmencie wypowiedzi Eksperta 1 co do cech nowatorskich projektu, wskazał on argumenty, które jego zdaniem przemawiają, że przedmiotowy projekt nie jest nowatorski. Gdzie, zdaniem Komisji znajduje się wypowiedz Eksperta 2 jakich powodów uważa on, że aspekt migracji, poruszany w projekcie jest jego zdaniem marginalny i dlaczego. Gdzie Komisja dostrzegła w wypowiedzi Eksperta 1 uzasadnienie jego oceny projektu i przyznaniu jedynie 3 na 5 pkt możliwych w odniesieniu do osiągnięć naukowych kierownika projektu. W jakim fragmencie wypowiedzi Ekspertów Komisja dostrzegła uzasadnienie dokonanych przez nich ocen projektu co do kryteriów: zasadności planowanych kosztów zarówno w stosunku do przedmiotu, jak i zakresu badań, wpływu realizacji projektu badawczego na rozwój dyscypliny naukowej, Komisja Odwoławcza NCN nie wskazała. Nie wskazała z jakich to względów doszła do kategorycznego stwierdzenia, że: "W ocenie Komisji eksperci dokonali oceny wniosku w kryteriach określonych w ustawie, przyznając pomocnicze oceny punktowe..." oraz co zaskakujące, "...uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie". Pewne fragmenty wypowiedzi Ekspertów co do przyznanej oceny punktowej można uznać za "podanie" argumentów za taką oceną, ale w przeważającej i wskazanej przez Sąd większości, brak jest wskazania takich argumentów. Od razu przy tym należy z całą stanowczością podkreślić, że nie jest ani przekonujące, ani przez to doniosłe stanowisko, że sąd administracyjny przedstawiając w taki sposób wypowiedzi Ekspertów wnika w ich merytoryczne kompetencje. Otóż nie, gdyż zarzut taki mógłby być skuteczny jedynie w przypadku, gdyby stanowisko Sądu sprowadzało się do stwierdzenia np. że Ekspert 1 w odniesieniu do spełnienia przez projekt nowatorskiego charakteru nie ma racji, bo za tym przemawia to a to, gdy tymczasem Sąd jedynie uwypukla poprzez odnalezienie takich fragmentów wypowiedzi poszczególnych ekspertów co do uzasadnienia ocen określonych ustawowych kryteriów, w których zawarte są, bądź nie, argumenty poszczególnych ekspertów co do dokonanych przez nich ocen. Czym innym jest przytoczenie fragmentu wypowiedzi w tym względzie, a czym innym jest zasadność, czy też niezasadność tej wypowiedzi eksperta.
Zgodzić się wobec tego należy ze stanowiskiem, że ewaluacja nie może być nieskonkretyzowana i pozbawiona merytorycznego uzasadnienia. Jednostkowe, zdawkowe, czy też jednozdaniowe oceny zachowania określonych, branych pod uwagę przez ekspertów kryteriów, bez odniesienia ich do merytorycznych kwestii nie spełniają wymogu rzetelnego uzasadnienia podjętej oceny eksperckiej. W ocenie Sądu tak jest też i w tym przypadku, także w tych fragmentach wypowiedzi ekspertów, gdzie wskazano jakieś determinanty ich ocen.
Za kuriozalne należy ocenić stwierdzenie Komisji, że "Uzasadnienia poszczególnych opinii eksperckich korespondują z przyznaną przez ekspertów oceną punktową oraz wyjaśniają dlaczego eksperci przyznali takie oceny".
Zdaniem Sądu analiza art. 18 pkt. 7 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy o NCN nie daje podstaw do takich twierdzeń i takiego podziału ocen wniosku konkursowego na część "niemerytoryczną" i "merytoryczną", z uwagi na zakres dokonywanej w tych etapach kontroli wniosku. Kryteria wskazane w art. 30 ustawy o NCN muszą być brane pod uwagę na każdym etapie, a nie tylko na drugim etapie, a to wobec zawartego w art. 18 pkt 7 zdanie końcowe sformułowania "odpowiedzialnych za ocenę merytoryczną związaną z rozliczeniem przyznanych środków". Przyjęcie odmiennego stanowiska przeczyłoby nie tylko postanowieniom art. 22 ust. 1 w zw. z art. 18 pkt 7 ustawy o NCN, z którego wprost wynika, że Dyrektor, na wniosek Rady, powołuje Zespoły Ekspertów, o których mowa w art. 18 pkt 7, w celu dokonywania ocen wniosków złożonych w konkursach i przygotowania na tej podstawie list rankingowych oraz dokonywania ocen merytorycznych związanych z rozliczeniem przyznanych środków, ale przede wszystkim podważałoby sens regulacji art. 34 ust. 4 ustawy o NCN. W świetle tego ostatniego przepisu "Dyrektor dokonuje rozliczenia umowy o realizację i finansowanie projektu badawczego finansowanego przez Centrum po przyjęciu sprawozdania finansowego przedłożonego przez podmiot, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt 1-7 i 9, oraz po uzyskaniu pozytywnej oceny merytorycznej projektu dokonanej przez Zespół Ekspertów oraz Radę." Najpierw zatem właściwy Zespół Ekspertów musi ocenić wniosek konkursowy przy uwzględnieniu kryteriów wskazanych w art. 30 ustawy o NCN, czego efektem powinna być merytoryczna ocena wniosku, a następnie jeszcze na tej podstawie powinien przygotować listę rankingową.
Nie można nadać sformułowaniu zawartemu w art. 18 pkt 7 ustawy o NCN - "odpowiedzialnych za ocenę merytoryczną związaną z rozliczeniem przyznanych środków" - innego normatywnego znaczenia, jak tylko takie, że sformułowanie to stanowi część treści normy zadaniowej Rady NCN wyboru tego rodzaju Zespołu Ekspertów. Z treści zaś art. 22 ust. 1 oraz art. 34 ust. 4 ustawy o NCN wynika norma zadaniowa i kompetencyjna Dyrektora do powołania określonych rodzajów Zespołów Ekspertów i rozliczenia umowy o realizację i finansowanie projektu badawczego. Ze wskazanych przepisów wynika, że Zespół Ekspertów odpowiedzialnych za ocenę merytoryczną, związaną z rozliczeniem przyznanych środków sporządza właśnie opinię (merytoryczną) po zawarciu umowy o realizację i finansowanie tego projektu z konkretnym podmiotem, w ramach nadzoru nad realizacją projektu badawczego, sprawowanego przez Dyrektora, jak to stanowi art. 34 ust. 3 i 4 ustawy o NCN - w zakresie związanym z rozliczeniem przyznanych środków finansowych. Do tego to zadania Zespół ten winien być więc powołany.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, zarówno poszczególni eksperci, jak i Zespół Ekspertów muszą dokonać oceny wniosku, zgodnie z kryteriami wskazanymi w art. 30 ust. 1 ustawy o NCN.
W tym zakresie można znaleźć fragment uzasadnienia decyzji Komisji Odwoławczej NCN, z którego wynika, że: "..Zespół Ekspertów uzgodnił we wszystkich kryteriach średnią z indywidualnych ocen ekspertów. Poziom naukowy badań lub zadań przewidzianych do realizacji oceniono na ocenę 2,5 pkt. W ocenie nowatorskiego charakteru projektu przyznano ocenę 0,5 pkt. Oceniając wpływ realizacji projektu badawczego na rozwój dyscypliny naukowej Zespół Ekspertów przyznał ocenę 0,5 pkt. Dorobek naukowy Kierownika projektu uzgodniono na ocenę 2,5 pkt. W odniesieniu do oceny wykonania przez kierownika projektu innych projektów badawczych uprzednio finansowanych ze środków finansowych na naukę uzgodniono ocenę 2,5 pkt. Możliwości wykonania projektu oceniono na 2 pkt. Tym samym potwierdzono, że Zespół Ekspertów uzgodnił we wszystkich kryteriach średnią z indywidualnych ocen ekspertów, co przełożyło się na pomocniczą ocenę punktową wniosku 45,83 pkt. Tym samym stwierdzenie wskazujące na uzgodnienie przez Zespół Ekspertów we wszystkich kryteriach średniej arytmetycznej z indywidualnych ocen ekspertów jest prawdziwe i znajduje potwierdzenie w dokumentacji sprawy. Nie wiadomo co oznacza owo "uzgodnienie przez Zespół Ekspertów we wszystkich kryteriach..." Nie ma natomiast stwierdzenia, czy po pierwsze, Zespół Ekspertów ustalił spełnienie przez projekt wszystkich i to ustawowych, a więc z ust. 1 art. 30 ustawy o NCN, a nie regulaminowych kryteriów. Tych kwestii nie można się domyślać, ani tym bardziej domniemywać, że to nastąpiło skoro wymieniono te kryteria.
Dalej Komisja Odwoławcza NCN stwierdziła, że: "...Zespół Ekspertów uzgodnił we wszystkich kryteriach średnią z indywidualnych ocen ekspertów, co przełożyło się na pomocniczą ocenę punktową wniosku 45,83 pkt. Tym samym stwierdzenie wskazujące na uzgodnienie przez Zespół Ekspertów we wszystkich kryteriach średniej arytmetycznej z indywidualnych ocen ekspertów jest prawdziwe i znajduje potwierdzenie w dokumentacji sprawy." Oraz, że "...brak podania cząstkowych ocen punktowych przyznanych przez ekspertów stanowi ułomność uzasadnienia decyzji Dyrektora NCN." Jednak, jak dalej stwierdziła Komisja Odwoławcza "... wobec prawdziwości przywołanego stwierdzeń ze stanem faktycznym, należy przyjąć, że nie powoduje to wadliwości decyzji Dyrektora NCN uzasadniającej jej zmianę. "Uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownej oceny z uwagi na tę ułomność stanowiłoby w ocenie Komisji Odwoławczej naruszenie zasady sprawności postępowania wynikającej z art. 12 § 1 k.p.a." z jakiego powodu doszła Komisja do takiej konstatacji - nie wiadomo.
Trafnie zatem, zdaniem Sądu, stwierdziła strona skarżąca w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 619/21, wskazano na obowiązek organów, które w dalszym postępowaniu miały uwzględnić zawartą w tym wyroku ocenę prawną oraz, co istotne - miały dokonać oceny opinii Zespołu Ekspertów pod kątem kryteriów określonych w ustawie o NCN.
Nadto, Sąd w wiążącym w sprawie wyroku stwierdził, że: "...Nie zostało bowiem uzasadnione dlaczego ocena końcowa zarówno na pierwszym, jak i drugim etapie oceny wniosku odbiega od średniej ocen przyznanych przez ekspertów i recenzentów. Wskazać należy, że z treści ocen w żaden sposób nie wynika aby, jak wskazała Komisja Odwoławcza w zaskarżonej decyzji, ocena projektu była wypadkową ocen indywidualnych oraz poziomu merytorycznego innych zgłoszonych wniosków".
Stwierdzenie przez Komisję w tym zakresie, że, ponownie zacytować należy: "...Zespól Ekspertów ustalił oceny końcowe w poszczególnych kryteriach jako średnie z opinii indywidualnych". Nic nie wnosi i nie wyjaśnia tego, czego domagał się Sąd w uprzednio wydanym wyroku. Takie stwierdzenia, to jedynie posługiwanie się ogólnikami i powtarzanie tego samego.
Wytyczne z wyroku z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 619/21, nie zostały w ocenie Sądu zatem wykonane.
Zasadnie więc stwierdza strona skarżąca, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Komisji Odwoławczej NCN wspomniano tylko, że właściwy Koordynator Dyscyplin, zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami stwierdził, że "...opinie ekspertów zawierały omówienie wniosku w każdym z kryteriów przewidzianych w regulaminie/warunkach właściwego konkursu oraz zostały sporządzone zgodnie z wytycznymi."
Wiąże się z tym również i inny aspekt. Mianowicie, zdaniem Sądu, uchwała nr 49/2020 Rady NCN z dnia 29 kwietnia 2020 r., zwana Regulaminem" konkursu, a także Zarządzenie Dyrektora NCN nr 15/2020 z dnia 21 maja 2020, nie mogą stanowić samodzielnej podstawy rozstrzygnięć konkursowych. Na kwestię tę zwrócił uwagę NSA w przywołanym już wyroku z dnia 4 września 2018 r. ( sygn. akt I OSK 2827/16; LEX nr 2570947) odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2011 r. (sygn. akt P 1/11, OTK ZU 2011, seria A, Nr 10, poz. 115). Co prawda wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył przepisów ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. nr 84, poz. 712 ze zm.), ale problem w nim poruszony jest analogiczny na gruncie ustawy o NCN, co trafnie zaakcentował NSA. Trybunał w wyroku tym podkreślił, że "akty powszechnie obowiązujące to akty, do stanowienia których prawodawca musi się legitymować kompetencją udzieloną mu przez Konstytucję (lub-w wypadku rozporządzeń - przez przepis ustawy spełniający wymagania wskazane w art. 92 ust. 1 Konstytucji), mające formę przewidzianą w ustawie zasadniczej, ustanowione w procedurze określonej w Konstytucji lub ustawie i takie, których normy mogą być adresowane do każdego podmiotu: osób fizycznych, organów władzy publicznej, organizacji publicznych i prywatnych oraz mogą wyznaczać im prawa i obowiązki. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że dla działalności prawotwórczej wynika z tego bezwzględnie wiążący wniosek: jeżeli prawodawca zamierza unormować sytuację prawną wskazanych wyżej podmiotów, musi legitymować się kompetencją udzieloną przez Konstytucję i uczynić to w formie aktu normatywnego wskazanego w Konstytucji (np. w ustawie, rozporządzeniu z mocą ustawy, rozporządzeniu, akcie prawa miejscowego), a ponadto-należycie go ogłosić (por. art. 88 Konstytucji)."
Zdaniem składu orzekającego Sądu wydane przez organy NCN, choć na podstawie upoważnienia ustawowego, akty (uchwała zawierająca regulamin i warunki konkursu oraz zarządzenie Dyrektora NCN) nie są aktami wewnętrznymi. Nie zostały wydane przez wskazane w Konstytucji podmioty i nie należą do tych rodzajów aktów w niej wskazanych. Nie mieszczą się zatem w konstytucyjnym katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego. "Normy kompetencji prawodawczej nie można wywodzić z pozycji ustrojowej, zadań bądź funkcji danego organu, nie można także poddawać jej wykładni rozszerzającej, domniemając uprawnienia do stanowienia prawa (zob. TK – K 25/99, U 5/06)." (por. P. Radziewicz w Tuleja P.(red.) Czarny P., Florczak-Wątor M., Naleziński B. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. WKP 2019; komentarz do art. 87 w LEX).
Działanie w ramach upoważnienia ustawowego nic w tej materii nie mogło więc zmienić. NSA w ww. wyroku wyraźnie podkreślił, że "...art. 21, czy art. 30 ust. 2 ustawy o NCN nie mogą być wykładane w taki sposób, który prowadziłby do ich niezgodności z art. 87 Konstytucji, tj. że przepisy ustawowe mogą rozszerzać katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego względem określonego w Konstytucji."
Sąd nie jest wobec tego, w myśl art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, związany w tej sprawie postanowieniami wskazanej uchwały. Nie jest również rzecz jasna związany ani wskazanym Regulaminem, ani Zarządzeniem Dyrektora NCN nr 42/2019 z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie określenia szczegółowego trybu sporządzania ocen wniosków przez Zespoły Ekspertów, skoro także i te regulacje zostały utworzone przez te same podmioty (Radę i Dyrektora NCN) niewskazane w Konstytucji, a przez to niemające kompetencji prawotwórczych. Nic w tej materii nie może zmienić stanowisko, że postanowienia Regulaminu są przez uczestników konkursu akceptowane. Sąd administracyjny ocenia przecież legalność podjętych rozstrzygnięć w sprawie, a więc także, czy kompetentne i właściwe do tego organy działały na podstawie prawa, tj. na podstawie powszechnie obowiązujących źródeł prawa.
W konsekwencji, skoro podjęte w niniejszej sprawie decyzje, zaskarżona i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, były wynikiem stosowania wskazanej uchwały, regulaminu, jak i również wskazanego zarządzenia, to Sąd nie mógł uznać je za decyzje administracyjne wydane na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Argument Komisji Odwoławczej Rady NCN, że została w tym przypadku zachowana procedura oceny wniosku, jest niezasadny.
W tym aspekcie doszło również do obrazy przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy. Sąd nie może jednak oceniać prawidłowości przeprowadzenia samej oceny dokonanej przez Zespół Ekspertów. Pozostaje to poza kognicją sądu administracyjnego w tego rodzaju sprawach. Oceniając zgodność decyzji z prawem, sąd powinien zbadać, czy organy ustaliły uwzględnienie przez ekspertów kryteriów wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy o NCN.
Ponadto, przy wydawaniu kontrolowanych decyzji doszło w ocenie Sądu także do naruszenia przepisów postępowania.
Związanie Dyrektora NCN oceną Zespołu Ekspertów oznacza, że organ ten wydając decyzję w pierwszej instancji, powinien należycie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie. Nie jest prawidłowe stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, że odmowa przyznania środków finansowych nastąpiła w związku z negatywną oceną zespołu ekspertów – niezakwalifikowaniem wniosku do finansowania. Sąd stoi na stanowisku, że nawet wyłączenie w art. 33 ust 4 ustawy o NCN stosowania w tego rodzaju postępowaniach art. 77 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), nie zwalnia i nie może zwalniać ani Dyrektora, ani Komisji Odwoławczej, od obowiązku sporządzenia rzetelnego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie każdej decyzji powinno zawierać przedstawienie pełnego, jasnego, logicznego i spójnego wnioskowania, które doprowadziło organ do podjęcia rozstrzygnięcia. W przeciwnym razie decyzje organów konkursowych nie byłyby weryfikowalne. Organ pierwszej instancji powinien więc przedstawić ocenę wraz z jej szczegółowymi motywami, zawierającymi wyjaśnienie wszystkich kryteriów wymienionych w art. 30 ustawy o NCN w odniesieniu do wniosku.
Pod tym względem uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji w ogóle nie zawiera przedstawienia w sposób wymagany przepisami motywów podjętego rozstrzygnięcia. W żaden sposób nie można uznać, że uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji zawierało wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 1 k.p.a., w tym uzasadnienie prawne oraz wskazanie dowodów, w sytuacji, gdy w uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, "Przy ponownej ocenie wniosku zastosowane zostały ujęte w Regulaminie przyznawania środków na realizację zadań finansowych przez Narodowe Centrum Nauki w zakresie projektów badawczych w brzmieniu mającym zastosowanie do konkursu OPUS 19". oraz "...którego tekst jednolity stanowi załącznik do uchwały Rady Narodowego Centrum Nauki nr 49/2020 z dnia 29 kwietnia 2020 r. Członkowie Zespołu Ekspertów dokonali oceny wniosku na podstawie indywidualnych ocen ekspertów. Zespół Ekspertów ustalił oceny końcowe w poszczególnych kryteriach jako średnie z opinii indywidualnych. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Zespół Ekspertów, wydał opinię w sprawie zasadności finansowania ocenianego wniosku, uwzględniając poziom wniosków ocenianych uprzednio w konkursie. Zespół Ekspertów, zdecydował, że wniosek nie zostanie skierowany do drugiego etapu oceny merytorycznej." Trudno to nazwać motywami podjętego rozstrzygnięcia, skoro nawet nie odwołują się one do ustawowych kryteriów oceny projektu.
Uzasadnienie decyzji Komisji Odwoławczej także powinno, oprócz odniesienia się do postawionych zarzutów odwołania, zawierać przede wszystkim przedstawienie procesu ponownego rozpoznania i rozpatrzenia sprawy. Decyzja organu odwoławczego nie polega bowiem tylko na kontroli prawidłowości działań organu pierwszej instancji, ale w świetle zasady dwuinstancyjności, na ponownym rozpoznaniu i rozpatrzeniu sprawy tak, by zapadły dwa rozstrzygnięcia - każde w danej instancji. Organy NCN są związane oceną ekspertów - podstawowego dowodu w tego rodzaju sprawach. Konstrukcja merytorycznej oceny wniosku konkursowego stanowi bowiem odstępstwo od obowiązującej na gruncie postępowania administracyjnego koncepcji swobodnej oceny dowodów na rzecz legalnej teorii dowodowej (tj. nakazującej podporządkowanie się ustalonym w ustawie regułom oceny dowodów; por. A. Jakubowski w Prawo nauki. Zagadnienia wybrane LexisNexis 2014). Brak merytorycznego ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji Komisji Odwoławczej do prawidłowości przeprowadzonej przez ekspertów oceny wniosku z punktu widzenia spełnienia wymogu wyjaśnienia wszystkich kryteriów wskazanych w art. 30 ustawy o NCN (własne stanowisko), brak wskazania powodów uznania za prawidłowego stanowiska organu pierwszej instancji w tym zakresie (ocena stanowiska organu pierwszej instancji), czyni tę decyzję nie tylko za naruszającą zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), ale i naruszającą postanowienia art. 7 k.p.a. i 138 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy. Nabiera bowiem szczególnego znaczenia przedstawienie w decyzji Komisji Odwoławczej starannego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia odwoławczego w sytuacji, gdy decyzja dotyczy kwestii przydzielenia środków finansowych na badania jednemu spośród konkurujących ze sobą podmiotów. W tym Komisja daje wyraz prymatowi indywidualnego interesu określonego podmiotu nad interesem publicznym. W tym zakresie doszło więc do obrazy przepisów postępowania, w stopniu skutkującym uchyleniem kontrolowanych decyzji.
Ostatni aspekt związany z zawartymi w uzasadnieniu decyzji Komisji Odwoławczej fragmentami w języku angielskim.
W tym kontekście wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I GSK 164/11; LEX nr 1218806, wskazał, że z konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 27 Konstytucji RP, której odzwierciedleniem są przepisy ustawy o języku polskim, nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek dokonywania wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, nie można wprawdzie wywodzić bezwzględnego zakazu dopuszczenia nieprzetłumaczonego dokumentu obcojęzycznego, jako dowodu w postępowaniu przed organami administracji. Dopuszczenie takiego dowodu nie jest sprzeczne z prawem. Zauważył jednak NSA, że czym innym jest dopuszczenie obcojęzycznego środka dowodowego, jako dowodu w postępowaniu, a czym innym wynikający z Konstytucji RP i ustawy o języku polskim wymóg dokonywania czynności urzędowych przez organy administracji publicznej w języku polskim. Wymóg ten jest realizowany w ten sposób, że czynność urzędowa organu polegająca na badaniu treści dokumentu obcojęzycznego wymaga dokonania tłumaczenia dokumentu. W uchwale z dnia 14 maja 1997 r. (sygn. akt W 7/96, OTK z 1997 r. Nr 2, poz. 27), Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, zachowujący aktualność na gruncie obecnego stanu prawnego, że czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji, chyba że z istoty tych czynności wynika konieczność posłużenia się językiem obcym.
Wprawdzie organy NCN nie są organami stricte administracji publicznej, ale w znaczeniu funkcjonalnym pełnią taką rolę, zatem powyższe wymogi również ich dotyczą. Skoro organy NCN związane są ocenami ekspertów, jako podstawowego dowodu w sprawach o przyznanie środków finansowych na projekty badawcze, to tym bardziej w uzasadnieniach decyzji winna się znaleźć treść tych ocen wraz z uzasadnieniem w języku polskim. Wymogi te nie zostały dochowane także w niniejszej sprawie. Dopiero na wezwanie Sądu zostało przedłożone do akt niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego, za pismem z dnia 4 grudnia 2024 r. przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego fragmenty dokumentów z akt sprawy z języka angielskiego na język polski.
W ocenie Sądu, powyższe obrazuje w dostateczny sposób, że przy wydaniu kontrolowanych decyzji Dyrektor NCN i Komisja Odwoławcza naruszyli nie tylko prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez nieustalenie zastosowania art. 30 ustawy o NCN, ale również i przepisy postępowania – art. 7 i 138 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Art. 7 k.p.a. nakłada obowiązek uwzględnienia interesu strony. Zasada ta dotyczy więc nie tylko zakresu ale i wnikliwości postępowania wyjaśniającego (dowodowego). Odzwierciedla bowiem, w treści rozstrzygnięcia zastosowane prawo materialne. Komisja Odwoławcza nie miała wobec tego podstaw do skorzystania z kompetencji wskazanych w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Wobec powyższego skarga musiała odnieść zamierzony skutek.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składały się: opłata za czynności radcy prawnego – 480 zł, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) oraz wpis od skargi w wysokości 200 zł, razem 680 zł