Wyrok WSA z dnia 16 września 2026, sygn. III SA/Kr 968/26

Sygnatura: III SA/Kr 968/26
Data orzeczenia: 16 września 2026
Sąd: Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA)
Status: Nieprawomocne
Podatnik: przedsiębiorca (JDG)

Streszczenie

Skarżący A.Z. prowadził działalność gospodarczą i był płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne. W dniu 30 września 2024 r. wystąpił o umorzenie należności za okres 9/2019-12/2022, 3/2023-12/2023 i 3/2024-8/2024 w łącznej kwocie 26.499,26 zł, w tym 20.312,26 zł składek i 6.187 zł odsetek na 30 września 2024 r. Powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. ZUS decyzją z 10 stycznia 2025 r. nr 41/2025 odmówił umorzenia, a po wniosku o ponowne rozpoznanie Prezes ZUS decyzją z 27 maja 2026 r. uchylił tę decyzję i ponownie odmówił umorzenia. Skarżący podnosił, że jego dochody z działalności wynosiły 97-344 zł miesięcznie, nie dostał pomocy de minimis, a za okres od lutego 2023 r. do lutego 2024 r. dochody nie przekraczały minimalnego wynagrodzenia i składka zdrowotna była zerowa. Ustalono, że za styczeń-luty 2023 r. i…

styczeń-luty 2024 r. spełniał warunki zwolnienia z obowiązku opłacania składki zdrowotnej. Skarżący jest żonaty, pobiera emeryturę ok. 4.591,44 zł netto, utrzymuje bezrobotnego 41-letniego syna, ma samochód Dacia Sandero z 2019 r. i wskazywał wydatki na eksploatację, leczenie oraz ogrzewanie mieszkania. Skarżący domagał się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, twierdząc, że jego trudna sytuacja finansowa, zdrowotna i rodzinna uniemożliwia ich opłacenie. W skardze do WSA zarzucił naruszenie rozporządzeń unijnych dotyczących pomocy de minimis, art. 5 k.c. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. Podniósł, że zakończył działalność gospodarczą, ma na utrzymaniu bezrobotnego syna, żona przebywa u córki i pomaga w opiece nad niepełnosprawnym wnukiem, a w maju 2026 r. dosłał dokumenty o wydatkach na ogrzewanie w 2026 r. w kwocie 10.820 zł. Wskazywał też, że ZUS nie uwzględnił prawa unijnego i orzeczenia TSUE z 19 lipca 2021 r. oraz kwestionował wysokość zadłużenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił skargę i uchylił zarówno decyzję Prezesa ZUS z 27 maja 2026 r., jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd nie badał sprawy pod kątem słuszności, lecz legalności. Uznał, że organ najpierw powinien ustalić wymagalność i przedawnienie każdej należności, ponieważ umorzeniu mogą podlegać tylko należności istniejące. Prezes ZUS ograniczył się do powielenia twierdzeń z wcześniejszej decyzji, a w aktach brakowało pisma o wszczęciu postępowania i dowodu doręczenia, co czyniło wątpliwym zawieszenie biegu przedawnienia; najstarsza zaległość z września 2019 r. mogła być przedawniona. Sąd zarzucił też organowi niewnikliwą ocenę sytuacji materialnej: pominięcie kosztów ogrzewania, nie wyjaśnienie składu gospodarstwa domowego i wykorzystanie wątpliwości na niekorzyść skarżącego. Naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego decyzje uchylono.

jeszcze 276 słów

Pełne streszczenie po zalogowaniu

Streszczenie AI to nasza wartość dodana — zaloguj się lub załóż konto, aby zobaczyć pełną analizę.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2026 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 2026 r., nr UP-391/2026 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 27 maja 2026 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku A. Z. (dalej skarżący) o ponowne rozpoznanie sprawy, uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 stycznia 2025 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek za okres 9/2019-12/2022, 3/2023-12/2023; 3/2024-8/2024 w łącznej kwocie 26.499,26 zł, w tym z tytułu: składek – w wys. 20.312,26 zł i odsetek liczonych na dzień 30 września 2024 r. – w wys. 6.187 zł.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 30 września 2024 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuację finansowej i zdrowotnej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 10 stycznia 2025 r. odmówił skarżącemu umorzenia tych należności uznając, że nie zachodzą ku temu żadne przesłanki.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przy wydaniu decyzji ZUS nie wziął pod uwagę faktu, że jego dochody z prowadzenia działalności gospodarczej są znikome i wahają się za lata 2019-2023 od 97 zł do 344 zł miesięcznie. Dalej skarżący podał, że nie wzięto pod uwagę, że nie otrzymał wnioskowanej pomocy de minimis. Dodał również, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji ZUS w ogóle nie uwzględnił tej okoliczności, jak również nie wziął pod uwagę faktu, że za miesiące od 1 lutego 2023 r. do 1 lutego 2024 r. dochody skarżącego nie przekraczały kwoty minimalnego wynagrodzenia ustalonego ustawowo i składka zdrowotna skarżącej w tym czasie była zerowa. Na zakończenie zakwestionował wskazaną przez organ wysokość zaległości.

W toku postępowania, na podstawie złożonych wniosków i oświadczeń Prezes ZUS ustalił, że skarżący jest żonaty, pobiera emeryturę w wysokości około 4.591,44 zł netto. Skarżący ponosi wydatki: z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 2.800 zł, związane z leczeniem w wysokości 200 zł, prowadzi gospodarstwo domowe z synem M. Z., który nie uzyskuje żadnego dochodu i nie posiada zobowiązań finansowych.

Jest właścicielem samochodu osobowego marki Dacia Sandero z 2019 r.

Jak podał skarżący nie ma on możliwości uregulowania zadłużenia, gdyż jedyny jego dochód stanowi emerytura, a dodatkowo utrzymuje 41-letniego bezrobotnego syna.

Następnie ustalono, że za miesiące od stycznia 2023 r. do lutego 2023 r. oraz od stycznia 2024 r. do lutego 2024 r. skarżący spełnił warunki wynikające z art. 81 ust. 8 pkt 1, pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tj. nie osiągnął przychodu w wysokości przekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury i świadczenie emerytalne nie przekraczało miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia. Pismem z 11 grudnia 2024 r. ZUS zawiadomił skarżącego, że przysługuje mu prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za ww. miesiące.

Zaskarżoną decyzją z 27 maja 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł jak na wstępie.

W motywach rozstrzygnięcia Prezes ZUS wskazał, że ZUS zweryfikował zadłużenie skarżącego w zakresie ewentualnego ich przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z 10 stycznia 2025 r. nr 41/2025 i pozostają aktualne.

Zdaniem Prezesa ZUS w sprawie nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności wskazano, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi gdyż 31 stycznia 2025 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji. Ustalono bowiem, że skarżący posiada dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, którego kwota pozwala na skuteczne comiesięczne egzekwowanie zaległości. Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego Dacia Sandero o szacunkowej wartości 24.800 zł, tj. pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego. Podano też, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Dodatkowo Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.). Ponadto stwierdzono, że wobec zaległości objętych niniejszym wnioskiem o umorzenie nie wszczęto do dnia dzisiejszego postępowania egzekucyjnego i nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Prezes ZUS nie dopatrzył się także zaistnienia w przypadku skarżącego przesłanek określonych w z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s. § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

I tak stwierdzono, że przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia nie znajduje zastosowania, ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Odnośnie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia wskazano, że skarżący choruje na astmę oskrzelową w wyniku działania alergenów i ma zwyrodnienie kręgu szyjnego. W toku postępowania skarżący nie przedstawił nowych dokumentów medycznych świadczących o pogorszeniu stanu zdrowia. Organ uznał, że wymienione problemy zdrowotne nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego ich opłacenie. Źródłem utrzymania skarżącego jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja.

Organ nie dopatrzył się również wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, tj. sytuacji, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dorosłym synem. Skarżący podał, że jest żonaty, lecz nie wskazał żony jako członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym. Z uwagi na fakt, że skarżący nie podał danych identyfikacyjnych syna, organ nie mógł poczynić ustaleń dotyczących podlegania przez syna do ubezpieczeń społecznych czy ubezpieczenia zdrowotnego. Oceniając sytuację materialną skarżącego odniesiono się do wskaźnika minimum socjalnego, który w IV kwartale 2024 r. dla 2 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosił 3.251,57 zł. Stwierdzono, że dochód skarżącego z tytułu emerytury w wysokości 4.591,44 zł kształtuje się powyżej minimum socjalnego i wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oszacowanych na kwotę 3.000 zł (wraz kosztami leczenia). Organ odnotował też fakt otrzymywania przez skarżącego jednorazowego trzynastego i czternastego świadczenia.

Organ nie znalazł racjonalnego uzasadnienia dla faktu, że skarżący utrzymuje dorosłego, niepracującego syna, co mocno obciąża domowy budżet skarżącego. Wskazał, że finansowanie dorosłego syna pozostaje wyłącznie rezultatem świadomej i dobrowolnej decyzji skarżącego i nie można przerzucać skutków takich osobistych decyzji na wierzyciela ani traktować ich jako przesłanki uzasadniającej zwolnienie z obowiązku regulowania należnych zobowiązań.

Ponadto pod wątpliwość poddano okoliczności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa z żoną. Podniesiono, że żona skarżącego mieszka pod tym samym adresem, zwłaszcza, że we wcześniejszym postępowaniu żona skarżącego była wskazana jako osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym. Okoliczność ta zdaniem organu budzi istotne wątpliwości, co do rzetelności i kompletności przedstawionych przez skarżącego informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej. Przyjęto, że brak ujawnienia żony w aktualnym oświadczeniu skarżącego może świadczyć o celowym działaniu zmierzającym do wykazania gorszej sytuacji materialnej niż rzeczywista, w szczególności poprzez zaniżanie faktycznych możliwości finansowych gospodarstwa domowego oraz pominięcie potencjalnego udziału małżonki w kosztach utrzymania.

Reasumując organ uznał, że sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamion ubóstwa. Skarżący posiada stałe źródło dochodu, a jego wysokość daje możliwość przystąpienia do dobrowolnej spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, z ratą dostosowaną do możliwości finansowych skarżącego.

Natomiast, jak wskazano, do uchylenia poprzednio wydanej w sprawie decyzji doszło z tego powodu, że kwoty zadłużenia oraz okresy podane w sentencji decyzji z 10 stycznia 2025 r. nr 41/2025 uległy zmianie z uwagi na zwolnienie skarżącego z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące styczeń i luty 2023 r.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1/ naruszenie prawa materialnego tj. Rozporządzenia Komisji Unii Europejskiej z 13.12.2023 r. Dz. Urz. 2023/2831 i Rozporządzenia Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 17.04.2024 r. art 5 k.c.;

2/ naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 i art. 77 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Stwierdził, że jego sytuacja uzasadnienia umorzenie należności albowiem ma na utrzymaniu bezrobotnego syna, a jego żona de facto przez większość roku przebywa u córki pomagając jej w wychowaniu dzieci, w tym niepełnosprawnego wnuka. Syn bezskutecznie poszukuje pracy. Podniósł też, że w maju 2026 r. dosłał do ZUS dokumenty, z których wynika, że w 2026 r. wydatki na ogrzewanie mieszkania wyniosły 10.820 zł, a zatem jego zdaniem wykazał, że jego sytuacja rodzinna i wydatki związane z jej utrzymaniem mogłyby pociągnąć zbyt ciężkie skutki w sytuacji konieczności uregulowania należności z tytułu składek. Skarżący zarzucił, że ZUS nie wziął pod uwagę powołanych wyżej przepisów Unii Europejskiej, a w orzeczeniu opublikowanym w dniu 19.07.2021r. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że jeśli Sąd Krajowy uzna, iż prawo krajowe narusza prawo unijne, ma obowiązek odstąpić od przepisów prawa krajowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle tego przepisu Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Stosowanie do art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350) – dalej powoływana jako u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zasady umarzania należności w tym trybie określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz.1365).

Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje.

Kwestię przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. W myśl art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organy obowiązane były w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Wskazać też należy, że organ nie może ograniczyć się do wskazania jedynie daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności po wszczęciu egzekucji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Nie jest przy tym wystarczające zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2024 r., I SA/Rz 436/23). Organ musi też wykazać stosownymi dokumentami, czy zgodnie z treścią podanego wyżej przepisu art. 24 ust. 5f doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia (tj. fakt skutecznego doręczenia skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia).

W okolicznościach niniejszej sprawy organ nie dość wnikliwie rozważył kwestię wymagalności należności, a kwestia ta jest o tyle istotna dla rozstrzygnięcia, że najstarsza zaległość sięga września 2019 r., zatem mogła ulec przedawnieniu. Prezes ZUS, nie dokonując żadnej weryfikacji, całkowicie powielił twierdzenia zawarte w uprzednio wydanej decyzji ZUS, tj., że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od 18 września 2024 r., tj. od doręczenia pisma o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia. Natomiast brak jest w aktach sprawy przedmiotowego pisma o wszczęciu postępowania oraz dowodu doręczenia go skarżącemu.

Oceniając z kolei prawidłowość postępowania organu w zakresie ustalenia zaistnienia przesłanek dających możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek Sąd wskazuje, że organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).

Sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, nie oznacza jednak dowolności (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11). Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie a wyciągnięte wnioski przystają w sposób logiczny i spójny do określonych prawem reguł postępowania w tym także prawnych zasad ogólnych określonych przepisami prawa.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach Sąd uznał, że organ nie dość wnikliwie przeanalizował sytuację materialną i życiową skarżącego. Przede wszystkim Prezes ZUS w swej decyzji całkowicie pominął należności za ogrzewanie gazem mieszkania skarżącego, udokumentowane na k. 65-69 a.a. Ponadto nie wyjaśnił kwestii składu osobowego gospodarstwa domowego skarżącego czyniąc założenie, że istniejące wątpliwości w tym zakresie przemawiają za możliwością celowego działania skarżącego dla przedstawienia swojej sytuacji w mniej korzystnym świetle niż to jest w rzeczywistości. W ocenie Sądu takie wnioskowanie organu jest niedopuszczalne. Postępowanie o umorzenie należności składkowych jest niewątpliwie postępowaniem wnioskowym jednak nie zwalnia to organu od respektowania zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Organ nie może zatem z jednej strony zaniechać wezwania strony do wyjaśnienia rozbieżności, czy wątpliwości dotyczących oświadczenia majątkowego, a z drugiej – czynić z tego argumentu przesądzającego na jej niekorzyść.

Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rozważy kwestię przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i jednoznacznie wskaże czy i które należności uległy przedawnieniu lub przedstawi dowody na okoliczność braku przedawnienia należności. Ponadto uwzględni w sytuacji materialnej skarżącego koszty ogrzewania mieszkania oraz wyjaśni kwestię składu osobowego gospodarstwa domowego skarżącego. Przy wskazywaniu kwoty zadłużenia konieczne też będzie uwzględnienie okoliczności zwolnienia skarżącego z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące styczeń i luty 2023 r. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie da podstawę do wydania rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego.

Wskazane braki wskazują zatem na naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyczerpana zatem została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji jej poprzedzającej w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

W zaistniałych okolicznościach Sąd uznał, że odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi jest przedwczesne.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie cytowanych przepisów.

jeszcze 2189 słów

Przeczytaj pełną treść uzasadnienia

Widzisz ~30% uzasadnienia. Zaloguj się lub załóż konto, aby przeczytać całość.

Zaloguj się Wypróbuj za darmo

Szukasz podobnych spraw?

QuickMap AI przeszukuje 2,87 mln dokumentów podatkowych i zwraca dopasowane orzeczenia z analizą linii orzeczniczej.

Wypróbuj za darmo