W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. K., zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie oraz zwrot kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił naruszenie:
1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 61a § 1 w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez ich błędne zastosowanie, niewłaściwe rozpatrzenie i ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegające w szczególności na pominięciu faktu wydania przez ZUS wobec skarżącej decyzji z 10 kwietnia 2002 r. o odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej za zobowiązania [...] s.c., co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionej odmowy przyznania statusu strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącej o umorzenie składek na koncie pracowniczym powstałych w ww. przedsiębiorstwie,
2. art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 11 K.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez ich błędne zastosowanie i sporządzenie niedostatecznie rozwiniętego uzasadnienia decyzji, naruszającego podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i zasadę przekonywania oraz nie wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ odwoławczy podczas załatwiania sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Po rozwiązaniu spółki w dniu 10 kwietnia 2002 r. została wydana decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącą za zobowiązania spółki. Na podstawie tej decyzji nie została jednak wszczęta egzekucja i na jej podstawie brak jest możliwości dochodzenia należności obciążających spółkę.
Wraz z rozwiązaniem umowy spółki cywilnej traci ona możliwość występowania w obrocie prawnym. Osoby będące uprzednio jej wspólnikami nie posiadają już legitymacji do dokonywania czynności prawnych w jej imieniu. Wspólnicy spółki cywilnej w rozumieniu Ordynacji podatkowej zaliczani są do kategorii osób trzecich, nie są natomiast traktowania jako następcy prawni.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Obie decyzje wydane w sprawie podlegają uchyleniu.
W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; ma obowiązek dokonać oceny legalności działania organów administracji również z urzędu.
Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącej z dnia 10 stycznia 2024r. o umorzenie składek na koncie pracowniczym [...] powstałych w przedsiębiorstwie [...] s.c. za które skarżąca odpowiadała jako wspólnik spółki.
Zdaniem Sądu z uzasadnień obu decyzji organu a także zgromadzonych w aktach dokumentów nie wynika na jakiej podstawie organ odmówił wszczęcia postępowania a tym samym decyzje tak uzasadnione wymykają się spod kontroli sądu administracyjnego i winny być wyeliminowane z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 61 a k.p.a. odmowa wszczęcia postępowania następuje gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.
Organ jako przyczynę odmowy wszczęcia postępowania wskazywał brak możliwości uznania skarżącej za stronę postępowania. Nie wyjaśnił jednak przyczyny takiego stanowiska.
Skarżąca w dniu 10 stycznia 2024r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek znajdujących się na jej koncie osobistym [...] (za okres od 07/1998 – 12/1998, w tym odsetek i kosztów upomnienia) i z tytułu składek na koncie Zakładu [...] s.c. [...] (za okres od 04/1998 – 12/1998r., w tym odsetek. Skarżąca podała, że egzekucja tych składek jest prowadzona wobec niej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] w sprawach: Km – [...] (składki na koncie osobistym) i Km – [...] (składki na koncie pracowniczym spółki cywilnej, której była wspólnikiem.
Jak wynika z akt dołączonych przez organ prowadził on osobno postępowanie z wniosku skarżącej odnośnie składek na koncie osobistym i na koncie pracowniczym. Okoliczność ta została potwierdzona przez pełnomocnika organu na rozprawie. Pełnomocnik podał, że składki na koncie indywidualnym skarżącej zostały umorzone.
Przedmiotowe decyzje dotyczyły składek na koncie pracowniczym [...]. Z akt administracyjnych i zaskarżonych decyzji nie wynika, czy organ rozpatrując wniosek dotyczący składek i odsetek na koncie pracowniczym objął rozstrzygnięciem same składki, czy też odsetki, o co wnioskowała skarżąca. Nie wynika z nich również czy składki na koncie pracowniczym były wyłącznie składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek czy również w części finansowanej przez płatnika. Ustalenie to mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia i uzasadniać odmowę wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn. Zgodnie bowiem z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2025.350, dalej u.s.u.s.) jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c, co skutkowałoby odmową wszczęcia postepowania w tym zakresie. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s należności z tytułu składek obejmują składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia i dodatkową opłatę, przepis art. 30 us.u.s. dotyczy jednak tylko samych składek a nie należności z tytułu składek. W związku z czym poza składkami, które finansują sami ubezpieczeni pozostałe należności z tytułu składek w części finansowanych przez zatrudnionych pracowników (tzn. odsetki, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia, dodatkową opłatę) mogą stanowić przedmiot postępowania administracyjnego dotyczącego ich umorzenia. Przepis ten z mocy art. 127 pkt 1 u.s.u.s obejmuje należności za okres od 25 listopada 1998r.
W przedmiotowej sprawie organ uznając, że skarżąca nie ma przymiotu strony w składaniu wniosku o umorzenie należność pracowniczych rozwiązanej ponad 20 lat temu spółki cywilnej nie wyjaśnił, czy i na jakiej podstawie toczy się wobec niej postępowanie egzekucyjne prowadzone, jak podała skarżąca we wniosku, przez komornika sądowego w sprawie KM [...]. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Skoro wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne prawdopodobnie za wskazane we wniosku zaległości błędne jest uznanie, iż jako osoba trzecia nie wykazała interesu prawnego do złożenia przedmiotowego wniosku. Tym bardziej, że organ podał, iż wydana została decyzja z 10 kwietnia 2002r. o przeniesieniu na skarżącą odpowiedzialności za zobowiązanie spółki, co daje jej przymiot strony uprawnionej do złożenia wniosku o umorzenie należności w dopuszczalnym zakresie (por. wyrok NSA z 24.09.2021r., sygn. I GSK 312/21). Zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 115 § 2, 4 i 5 i art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej były wspólnik spółki cywilnej odpowiada za zaległości składkowe spółki z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on wspólnikiem na podstawie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej. Przepisy te weszły w życie 25 listopada 1998r., czyli dotyczyły części zaległości składkowych objętych wnioskiem. Organ nie dołączył decyzji z 10 kwietnia 2002r. do akt sprawy, nie można więc było ustalić jaki okres obejmowała. W zaskarżonej decyzji z dnia 8 stycznia 2025r. wprawdzie podał, że na podstawie decyzji z 10 kwietnia 2002r. nie podjęto żadnych czynności umożliwiających dochodzenie należności wobec czego uległy one przedawnieniu to jednak egzekucja wobec skarżącej, czemu organ nie zaprzeczył, jest za zaległości spółki prowadzona. Tym samym nie można uznać, że nie przysługuje jej przymiot strony. Brak przymiotu strony w niniejszej sprawie uzasadniałaby jedynie sytuacja gdyby skarżąca wnosiła o umorzenie składek do których uiszczenia nie byłaby zobowiązana. Takiej okoliczności organ w zaskarżonych decyzjach nie podniósł.
W ocenie Sądu sprawa nie została należycie wyjaśniona. Organ odmawiając wszczęcia postępowania z uwagi na brak interesu prawnego skarżącej wobec której toczy się postępowanie egzekucyjne za zaległości składkowe spółki naruszył treść art. 61 a § 1 , art. 28, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni postępowanie przez dołączenie decyzji z 10 kwietnia 2002r., ustalenie czy i na jakiej podstawie toczy się egzekucja składek pracowniczych spółki z majątku skarżącej, wyjaśni jakiej części wniosku skarżącej z 10 stycznia 2024r. dotyczy rozstrzygnięcie. W zależności od dokonanych ustaleń, uwzględniając stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu wyda stosowne rozstrzygnięcie.
Uwzględniając powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną i poprzedzająca ją decyzję organów (pkt I wyroku).
O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono jak w pkt II wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1964).