Z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika że, wykonanie obowiązku szczepień ochronnych z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2023 r. poz. 2119 ze zm.). W przypadku niewykonania obowiązkowych szczepień, PPIS jako właściwy organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest uprawniony, jako wierzyciel obowiązku, do żądania jego wykonania. Zasadnie zatem w świetle powyższych przepisów prawa, PPIS w [...] w przedmiotowej sprawie prawidłowo wypełniał swoje zadania.
Tytuł wykonawczy został sporządzony w prawidłowy sposób i zawiera wszelkie elementy zgodnie z art. 27 u.p.e.a. PPIS w [...] należycie określił treść obowiązku ustalając jakie działanie ma podjąć strona zobowiązana. Dalej, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji należycie ustalił podstawę prawną z której ww. obowiązek wynika tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1284) oraz obowiązujące w tamtym czasie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 poz. 2172 ze zm.). Jako bezzasadny ocenił jest zatem zarzut zobowiązanej o określeniu obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa.
PWIS wskazał, że na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b u.z.z.c.z.l. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Dalej art. 17 ust. 1 tej ustawy stanowi, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W art. 17 ust. 10 ww. ustawy zawarta jest delegacja ustawowa dla ministra właściwego do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in. wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązanych do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku w tym liczbę dawek i terminy podania oraz innych okoliczności stanowiących podstawę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. Obecnie obowiązujące, wydane na mocy delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.) ustala schemat przeprowadzenia szczepień ochronnych. Zgodnie z § 3 pkt 2 ww. rozporządzenia "Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1." PPIS w [...] jako organ zobowiązany do realizacji zadań ustawowych w zakresie nadzoru nad terminami szczepień zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 416) w swoich działaniach wobec skarżącego, uchylającego się od wykonania szczepień ochronnych u syna opiera się na zgłoszeniach z placówki medycznej. Powyższe zgłoszenia były podstawą dla PPIS w [...] jako wierzyciela do żądania wykonania obowiązku oraz wystawienia tytułu wykonawczego i przekazania go do wojewody jako organu egzekucyjnego w zakresie obowiązków o charakterze niepieniężnym i w ten sposób wypełniania zadań zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 416) i sprawowania zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego oraz prowadzenia działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych.
Odnosząc się do podnoszonej kwestii niewykluczenia przez lekarza przeciwskazań w celu wykonania szczepień ochronnych w gabinecie lekarza POZ, organ stwierdził, że lekarskie badanie kwalifikacyjne jest integralną częścią szczepienia i dokonywane jest bezpośrednio po stawieniu się osoby zobowiązanej, po czym w przypadku braku przeciwwskazań podawana jest szczepionka. Badanie kwalifikacyjne składa się z badania podmiotowego (wywiad) i przedmiotowego (badanie fizykalne) i na tej podstawie lekarz ocenia stan zdrowia dziecka. Dużą rolę stanowi wywiad i to na jego podstawie lekarz zgodnie ze swoją wiedzą medyczną wyklucza większość przeciwskazań, a nie na podstawie badań szczegółowych. Jak wynika z załączonych akt sprawy, lekarz sprawujący opiekę medyczną nad małoletnim J. W. wskazuje brak przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (wpis z wizyty z 13.04.2023 r. - "przedmiotowo brak p-wskazań do szczepienia" a następnie "Matka nie wyraża zgody na szczepienie(...)"). Organ odwoławczy wskazał, że dodatkowo we wcześniejszej korespondencji POZ z PPIS w [...] do dokumentacji medycznej dołączony został indywidualny kalendarz szczepień rozpisany na wizycie w SZOZ nad Matką i Dzieckiem w [...] z 02.08.2022 r. Błędnie zatem zobowiązana podaje, że w niniejszej sprawie brak jest kwalifikacji do szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia czy brak indywidualnego kalendarza szczepień. Odnośnie braku wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym PWIS wskazał, że jest ono wydawane na prośbę rodzica (jest to rodzaj indywidualnej dokumentacji zewnętrznej przeznaczonej na potrzeby pacjenta korzystającego ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym nie wystawia się bez potrzeby pacjenta - wynika to z celu i definicji tego rodzaju dokumentacji medycznej). Zobowiązana nie przedstawiła zaświadczenia o przeprowadzonym przez lekarza POZ badaniu kwalifikacyjnym, nie przedstawiła zaświadczenia o przeciwwskazaniach do obowiązkowych szczepień stwierdzonych u małoletniego J. W., przy udokumentowanym indywidualnym kalendarzu szczepień z 02.08.2022 r. z poradni specjalistycznej.
Dalej stwierdzono, że obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony wobec braku zgody rodzica lub niepopartych medycznie obaw, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwwskazania. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom przy braku stwierdzonych przez lekarza przeciwwskazań.
W związku z powyższym, zdaniem organu, nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, wskazując na brak kwalifikacji, brak wykluczenia przeciwskazań, brak indywidualnego kalendarza szczepień oraz brak wystawienia wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Organ stwierdził, że badanie kwalifikacyjne może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa ww. badania uniemożliwia wykonanie szczepień, co w istocie jest odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. PWIS stwierdził, że lekarskie badanie kwalifikacyjne nie polega na wykluczeniu wszystkich przeciwwskazań. Żaden przepis ustawy nie nakłada na lekarza obowiązku przeprowadzania testów, np. na ewentualne alergie na substancje znajdujące się w szczepionkach czy genetycznych. PWIS stwierdził, że w orzecznictwie jednolicie wskazywano, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924 ze zm.) nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. W przypadku obowiązkowych szczepień, obowiązek ich wykonania wynika wprost z ww. ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku. Stąd organ odwoławczy stwierdził, iż obowiązek szczepień w przedmiotowej sprawie był wymagalny w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i nadal taki pozostaje po zmianie przepisów.
Skarżący nie zgodził się z postanowieniem PWIS i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zarzucił organowi:
1. naruszenie art. 15 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez brak uprzedniego doręczenia upomnienia, brak tożsamości obowiązku określonego w upomnieniu i tytule wykonawczym;
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia tj. art. 7, 77, 136 i 138 k.p.a. w związku z art. 27 u.p.e.a. poprzez niezapoznanie się przez organ z aktami sprawy, w tym rozpoznawanym zażaleniem, nie zbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, podczas gdy tytuł zawiera istotne uchybienia i nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;
3. brak wymagalności obowiązku z uwagi na jej określenie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją;
4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżący nie wykonał obowiązku podczas gdy obowiązek określony w kształcie wynikającym z upomnienia i tytułu wykonawczego jest niewymagalny, a strona swój obowiązek spełniła poprzez stawienie się z dzieckiem na lekarskie badanie kwalifikacyjne;
5. naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności art. 17 ust. 2 u.z.z.c.z.l. w zw. z § 7 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez błędne zastosowanie ww. przepisów, skutkujące uznaniem przez organ, że skarżący uchyla się od obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy w aktach sprawy brak jest potwierdzenia wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia przez lekarza;
6. naruszenie art. 7a, 77 i 81 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
7. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.
Jednocześnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
PWIS wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który umożliwia Sądowi rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, gdzie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Natomiast w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa.
Organ prawidłowo ocenił, że nie był zasadny zarzut oparty o art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w aktach postępowania znajduje się dowód doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Wynika z niego, że upomnienie doręczono na ręce dorosłego domownika - żony skarżącego (k. 98 akt organu). Samo upomnienie, zdaniem Sądu, trafnie uznano za spełniające wymóg należytej konkretyzacji egzekwowanego obowiązku. Upomnienie wskazywało też adresata oraz identyfikowało dziecko, które ma być poddane obowiązkowemu szczepieniu przeciw wymienionym w sposób niebudzący wątpliwości chorobom zakaźnym. Zasadnie uznano, że użycie określenia " świnka - nagminne zakażenie przyusznic" wystarczająco identyfikuje chorobę zakaźną, gdyż rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień z 18 sierpnia 2011 r. posługiwało się sformułowaniem "nagminne zakażenie przyusznic (świnka)".
Chybiony jest też zarzut niedokonania oceny prawidłowości upomnienia przez organ odwoławczy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia (str. 8) wynika, że PWIS przeanalizował akta i poczynił własne ustalenia dotyczące upomnienia.
W odniesieniu zaś do zarzutu dotyczącego niekonstytucyjności przepisów rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień z 18 sierpnia 2011 r. Zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym skarga wywodziła m.in. z konstytucyjnych deficytów regulacji zawartej w § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172), stwierdzonych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.
Jakkolwiek w przytoczonym wyroku Trybunału podkreślono, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy – a w konsekwencji – niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana wymienionym komunikatem, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego, to jednak w orzeczeniu tym podkreślono również, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może – ze swej istoty – ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej (zob. wyrok NSA z 20 lutego 2025 r., sygn. II GSK 1374/24, wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też Trybunał Konstytucyjny wskazał na potrzebę dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia, co poskutkowało określeniem innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów prawa, których niezgodność z Konstytucją stwierdzono, co motywowane było z kolei nadrzędną potrzebą zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych.
Powyższe jednak nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że upomnienie oraz tytuł wykonawczy zostały wystawione po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. SK 81/19, ale w okresie biegu 6-miesięcznego terminu wskazanego w klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej (po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r., poz. 909), który upłynął z dniem 12 listopada 2023 r. Natomiast postanowienia organów obu instancji zostały podjęte już po upływie powyższego 6-miesięcznego terminu, w czasie, gdy obowiązywało już obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.).
Odpowiadając na zarzut skarżącego dotyczący już samej wymagalności szczepień, wskazać należy, że jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanego w formie komunikatu GIS, to zarazem potwierdził istniejący z mocy prawa obowiązek tych szczepień. Nie ma racji zatem skarżący twierdząc, że obowiązek szczepień jest niezgodny z Konstytucją RP. Trybunał stwierdził jedynie niekonstytucyjność formy, w jakiej określany jest termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, a nie samej wymagalności czy obowiązkowości szczepień.
Dlatego też w ocenie Sądu – mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku Trybunały Konstytucyjnego potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych – uznać należało, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego w rozpoznawanej sprawie był wymagalny, a organy nie naruszyły przepisów prawa.
Niezasadne okazały się też twierdzenia o tym, że rodzice małoletniego wywiązali się z obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, ponieważ stawili się w placówce podstawowej opieki medycznej. Zdaniem Sądu organy wyczerpująco wyjaśniły w swych postanowieniach, dlaczego rozumowanie skarżącego jest błędne, a jej twierdzenie o nieuchylaniu się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie jest uzasadnione.
Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć - zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy - jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).
Z powołanych przepisów art. 17 ust. 2-4 ustawy wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
Z ustaleń organu wynikało, że takie badanie w przypadku dziecka skarżącego przeprowadzono, a lekarz je wykonujący nie stwierdził przeciwwskazań do poddania pacjenta szczepieniom. Jak trafnie wyjaśniono, żaden przepis nie przewiduje obowiązku przeprowadzania testów uczuleniowych na substancje wchodzące w skład szczepionek. Stąd, w takiej sytuacji obowiązkiem rodziców było poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.
Powyższe uwagi zawierają bezpośrednio lub pośrednio odpowiedź na wszystkie zarzuty skargi.
W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.