Wyrok WSA z dnia 29 października 2025, sygn. III SA/Po 367/25

Odnosząc się do podnoszonej kwestii niewykluczenia przez lekarza przeciwskazań w celu wykonania szczepień ochronnych, organ odwoławczy stwierdził, że lekarskie badanie kwalifikacyjne jest integralną częścią szczepienia i dokonywane jest bezpośrednio po stawieniu się osoby zobowiązanej, po czym w przypadku braku przeciwwskazań podawana jest szczepionka. Badanie kwalifikacyjne składa się z badania podmiotowego (wywiad) i przedmiotowego (badanie fizykalne) i na tej podstawie lekarz ocenia stan zdrowia dziecka. Dużą rolę stanowi wywiad i to na jego podstawie lekarz zgodnie ze swoją wiedzą medyczną wyklucza większość przeciwskazań, a nie na podstawie badań szczegółowych. Jak wynika z akt sprawy, lekarz stwierdził brak przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, a pomimo to rodzice odmówili poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący zarzucił organowi:

1. naruszenie art. 15 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez brak uprzedniego doręczenia upomnienia, niewykonalność obowiązku określonego w upomnieniu i tytule wykonawczym;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia tj. art. 7, 77, 136 i 138 k.p.a. w związku z art. 27 u.p.e.a. poprzez niezapoznanie się przez organ z aktami sprawy, w tym rozpoznawanym zażaleniem, nie zbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, podczas gdy tytuł zawiera istotne uchybienia i nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku podczas gdy obowiązek określony w kształcie wynikającym z upomnienia i tytułu wykonawczego jest niewymagalny, a strona swój obowiązek spełniła poprzez stawienie się z dzieckiem na lekarskie badanie kwalifikacyjne;

4. naruszenie art. 7a, 77 i 81 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;

5. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.

Jednocześnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

PWIS wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który umożliwia Sądowi rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, gdzie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Natomiast w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Należy stwierdzić, że organ odwoławczy zasadnie pominął w swej ocenie treść punktu 1 postanowienia PPIS, w którym "stwierdzono braku podstaw do przywrócenia terminu". Takie orzeczenie bowiem po pierwsze jest niezrozumiałe w świetle rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów. Przyjąć więc należało, że - zdaniem Sądu słusznie - wierzyciel w istocie przywrócił termin do wniesienia zarzutów, a to poprzez fakt, iż orzekł w ich przedmiocie merytorycznie.

Po wtóre PWIS prawidłowo ocenił, że nie był zasadny zarzut oparty o art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w aktach postępowania znajduje się dowód doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Wynika z niego, że upomnienie doręczono osobiście skarżącemu (k. 91 akt organu). Samo upomnienie, zdaniem Sądu, trafnie uznano za spełniające wymóg należytej konkretyzacji egzekwowanego obowiązku. Upomnienie wskazywało też adresata oraz identyfikowało dziecko, które ma być poddane obowiązkowemu szczepieniu przeciw wymienionym w sposób niebudzący wątpliwości chorobom zakaźnym. Wprawdzie określało, że dziecko winno zostać poddane szczepieniu ochronnemu m. in. przeciwko "śwince" (k. 90 akt organu), to pomimo tego, że załącznik do rozporządzenia posługuje się nazwą schorzenia "nagminne zapalenie przyusznic (świnka)" (§ 2 pkt 6 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych), to jednak określenie "świnka", zdaniem Sądu wystarczająco identyfikuje chorobę, przeciwko której ma być dokonane szczepienie, ponieważ takim określeniem posługuje się rozporządzenie przytaczając potoczną nazwę choroby.

W kwestii wymagalności egzekwowanego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, wskazać należy, że - na co trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - wynika on z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.c.z.l. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć - zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy - jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie.

Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.c.z.l. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącego obowiązku stanowi zatem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.c.z.l. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.).

W myśl zaś art. 17 ust. 1 u.z.z.c.z.l. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.). Z powołanych przepisów art. 17 ust. 2-4 u.z.z.z. wynika zatem, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.

W przepisie art. 17 ust. 10 u.z.z.z. udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172). Weszło ono w życie z dniem 1 października 2023 r., a zatem obowiązywało już w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w badanej tu sprawie.

W związku z powyższym uznać należy, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z., skonkretyzowany został w rozporządzeniu z 2023 r., wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.

Wskazane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym, jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

W przedmiotowej sprawie w wystawionym w tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, że brakujące szczepienia ochronne u dziecka skarżącego, dotyczą szczepień wykazanych w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek, w tym dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi (pkt 2) oraz ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) [pkt 4], jak i od ukończenia 12. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce (pkt 5).

W świetle powyższego organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej trafnie przyjęły, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka skarżącego obowiązkowe i wymagalne. Bezsporne jest bowiem, że małoletni L. L. nie został poddany szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule wykonawczym pomimo, że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2023 r.

Z akt nie wynika, by do dnia wystawienia i doręczenia tytułu wykonawczego rodzice małoletniego przedstawili dokument poświadczający wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też jakikolwiek dokument uzasadniający brak wymagalności ich wykonania.

Nadto wymaga wyjaśnienia, że wedle art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z. lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, co nie oznacza, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia). W przedmiotowej sprawie, jak ustalił organ, z dokumentacji dotyczącej małoletniego nie wynika, aby obowiązek szczepień został w stosunku do niego odroczony.

Ponadto wskazać należy, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 2023 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 2023 r. okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.

Obowiązek zaszczepienia małoletniego L. L. był więc wymagalny.

Niezasadne okazały się też twierdzenia o tym, że rodzice małoletniego wywiązali się z obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, ponieważ stawili się w placówce podstawowej opieki medycznej. Zdaniem Sądu organy wyczerpująco wyjaśniły w swych postanowieniach, dlaczego rozumowanie takie jest błędne, a twierdzenie o nieuchylaniu się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie jest uzasadnione.

Z ustaleń organu wynikało bowiem, że w przypadku dziecka skarżącego przeprowadzono wymagane badanie, a lekarz je wykonujący nie stwierdził przeciwwskazań do poddania pacjenta szczepieniom. Jak trafnie wyjaśniono, żaden przepis nie przewiduje obowiązku przeprowadzania testów uczuleniowych na substancje wchodzące w skład szczepionek. W takiej sytuacji obowiązkiem rodziców było więc poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Odmowa poddania musiała zostać uznana za uchylenie się od obowiązku.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.