S. R. skorzystał z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżył postanowienie organu w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] , a także w części odmowy stwierdzenia ,że objęte hipoteką zaległości na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uległy przedawnieniu. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS w części odmawiającej-umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podst. tytułów wykonawczych [...] i [...] oraz stwierdzenia ,że zabezpieczone hipoteką należności nie przedawniły się oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że nie odebrał decyzji, które stanowiły podstawę wpisu hipotek , ponadto wystawione były wyłącznie na skarżącego, podczas gdy decyzja ZUS winna być doręczona współwłaścicielom , czyli małżonkom .Podobnie jak tytuły wykonawcze [...] i [...] nie zostały wystawione na oboje małżonków , więc również w przypadku tych tytułów hipoteka powinna zostać wykreślona. Nie mogły tym samym ulec zawieszeniu terminy przedawnienia zaległości wynikające z tytułów [...] i [...], bowiem dłużnik nie był zawiadomiony o okolicznościach powodujących zawieszenie. Także decyzje Dyrektora ZUS wydane zostały bez podstawy prawnej , bowiem strona złożyła deklarację rozliczeniową, z której wynikała prawidłowa wysokość w składki. Z tego też powodu decyzje te nie powinny stanowić podstawy ustanowienia hipoteki.
Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia legalności stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa.
Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...]. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia mając na uwadze treść art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.), w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020r.
Przesłanki umorzenia postępowania zostały określone w sposób enumeratywny w art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu przed dniem 30 lipca 2020 r.) zgodnie z którym umarza się postępowanie egzekucyjne w całości albo w części w przypadku:
1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9) na żądanie wierzyciela;
10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Nadto zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Należy przy tym wskazać, że w ramach postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny bada jedynie czy zachodzą przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. lub w innych przepisach. Zgodnie natomiast z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. organ egzekucyjny, nie może wkraczać w kompetencję organu administracji publicznej, który w postępowaniu rozpoznawczym (jurysdykcyjnym) w sposób władczy rozstrzygnął o prawach i obowiązkach strony (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2018 r. w sprawie II FSK 2794/16 LEX nr 2559187).
Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Skarżący jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazał okoliczność przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi tj. przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Jak trafnie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu podstawę ustalenia terminu przedawnienia przedmiotowych zobowiązań stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Podkreślić trzeba, że kwestia przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne uregulowana była w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. zgodnie z jego brzmieniem nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw - art. 1 pkt 9 (Dz.U.2002.241.2074 ze zm.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Powołana nowela wprowadziła do ustawy instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Natomiast ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2004.121.1264) ww. przepisowi art. 24 ust. 5b u.s.u.s. nadano nowe brzmienie. Zgodnie z nim bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei od 01 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U.2023.1087 dalej: "u.o.r.p."), zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Podczas, gdy bez zmian pozostał przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s.
Wyjaśnić jeszcze należy, że według art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Natomiast zgodnie z art. 1a pkt 12 u.p.e.a., ilekroć w ustawie mowa jest o środku egzekucyjnym, to (w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych) rozumie się przez to egzekucję między innymi: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z weksla, z ruchomości, z nieruchomości oraz z innych wymienionych w ustawie składników majątku. W przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu, jego wszczęcie nastąpi z chwilą pierwszego aktu procesowego organu (czynności procesowej) lub pierwszej czynności egzekucyjnej rozumianej jako działanie zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Należy do nich również doręczenie upomnienia.
Z akt sprawy wynika, że ZUS prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie m.in. tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2013 roku o nr [...] który obejmował należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia do września 2013 oraz tytułu wykonawczego z dnia 1 sierpnia o nr [...] z dnia 1 sierpnia 2016 obejmującym należności z tytułu skaldem na ubezpieczenia zdrowotne za luty 2016 wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Inspektorat w [...]. W celu wyegzekwowania zaległości odnośnie tytułu [...] doręczono żonie skarżącego w dniu 29 października 2013 r. A.R. upomnienie. Odebrała go pod adresem [...] , ul [...] jako " dorosły domownik " –żona, a odpis tytułu wręczono skarżącemu 9 grudnia 2013 r. Z adnotacji doręczyciela wynika, że tytuł wykonawczy doręczono osobiście S. R. pod adresem [...], ul.[...] , zaznaczono też ,że doręczono ją adresatowi ( k. 306 i 310 akt sprawy).
Z kolei tytuł wykonawczy z dnia 1 sierpnia o nr [...] został skierowany do egzekucji na podstawie decyzji Prezesa ZUS Inspektorat w [...] dnia 7 września 2016 r. o nr [...] , która została osobiście doręczona skarżącemu w dniu 12 września 2016 w miejscu zamieszkania tj. w [...], przy ulicy [...]. ( k 427 akt sprawy) .Podobnie na ten sam adres doręczono skarżącemu zawiadomienie o zajęciu świadczenia (k 432) i zawiadomienie z dnia 21 luty 2017 ( k. 437).Tytuł powyższy doręczono w dniu 31 października 2016 roku pod w/w adresem (k 432), odebrała go córka, widnieje na nim adnotacja ,że odebrał " pełnoletni domownik" – córka.
W tym zakresie sąd nie ma podstaw , by kwestionować okoliczności w/w doręczeń i prawidłowe jest stanowisko organu, że nie wystąpiła przesłanka niedopuszczalności egzekucji , bowiem skutecznie doręczono stronie tak upomnienie, jak i decyzje i pierwotne tytuły wykonawcze.
Sąd nie podziela też zarzutów skarżącego odnośnie przedawnienia powyższych należności. Należności objęte tymi tytułami przedawniłyby się zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych po upływie 5 lat od dnia ,w którym stałyby się wymagalne. W konsekwencji przedawniłyby się więc z końcem roku 2018 ( [...] ) i z końcem roku 2021 ([...]), gdyby nie okoliczności wskazane w art. 24 ust.5 b u.su.s w brzmieniu obowiązującym na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego , czyli podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek , o której dłużnik został powiadomiony. Jak wyżej wskazano , w przypadku obu tytułów dłużnik został prawidłowo i skutecznie powiadomiony ,więc należy przyjąć, że należności z obu tytułów skierowane zostały do egzekucji przed upływem 5 letniego terminu ich przedawnienia.
Same tytuły spełniają wymogi określone wart. 27 upea, bowiem zostały wystawione wobec skarżącego jako osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytuł składek. Wyjaśniono też skarżącemu w decyzji ,że nie został wobec skarżącego odroczony termin płatności , nie jest realizowany układ ratalny i nie wystąpiła przyczyna braku wymagalności obowiązku.
Sąd nie podziela też stanowiska odnośnie nieprawidłowości przy zabezpieczeniu należności objętych hipoteką na nieruchomości o nr [...]
Podstawą ustanowienia hipoteki były decyzje ,a nie powtórnie wystawione tytuły wykonawcze. Decyzje te m.in. decyzja z dnia 7 września 2016 r. jak wyżej wskazano została doręczona osobiście S. R. w dniu 12 września 2016 r. Ta decyzja wpisana została jako podstawa zabezpieczenia w księdze wieczystej (k.650 akt) pod nr 82 wniosków i podstaw wpisów . Podobnie jak decyzja z dnia 18 czerwca 2012 r. (k.234 akt), doręczona skarżącemu osobiście (k.21 czerwca 2012, k. 237 akt), widniejąca pod poz. Nr 34. Analogicznie widnieją w księdze wieczystej na k.647-650 tytuły wykonawcze od Nr [...], które również zostały zabezpieczone hipotecznie. Zostały one zresztą wystawione wyłącznie na potrzeby zabezpieczenia hipotecznego.
Przedmiotowa egzekucja wobec nieruchomości, stanowi składnik majątku wspólnego małżonków, który to ustrój nie został zniesiony z chwilą zawarcia umowy majątkowej ,tak aby stanowił majątek osobisty . Artykuł 26 ust. 3? pkt 2 u.s.u.s. stanowi jedynie, że przedmiotem hipoteki przymusowej może być także nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka, nie określa natomiast co może być podstawą wpisu takiej hipoteki. Przesądza zatem ,że nieruchomość będąca przedmiotem współwłasności łącznej może być obciążona hipoteką przymusową, mimo że nie jest własnością jedynie zobowiązanego. Odesłanie zawarte w art. 26 ust. 3c i 4 u.s.u.s jest przykładem przepisów szczególnych przewidujących nieostateczną decyzję administracyjną jako podstawę wpisu hipoteki przymusowej, o której mowa w art. 110 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Tymczasem w niniejszym postępowaniu podstawą wpisu były decyzje ostateczne i to skutecznie doręczone. Tym samym wobec specyfiki postępowania administracyjnego, w ramach którego decyzja określająca wysokość zaległych składek nie jest doręczana małżonkowi dłużnika, powyższe zarzuty mogą aktualnie być podstawą pozwu o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Organ prawidłowo więc przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności z uwagi na zabezpieczanie ich wpisem hipoteki. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa przy wydaniu zaskarżonego postanowienia mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji