- art. 15 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. przez niedoręczenie upomnienia, brak tożsamości obowiązku określonego w upomnieniu i tytule wykonawczym;
- art. 7, art. 77, art. 136 i art. 138 k.p.a. w zw. z art. 27 u.p.e.a. przez: niezapoznanie się z aktami sprawy i niezbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy; błąd w ustaleniach faktycznych ze względu na brak wymagalności obowiązku;
- art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. w zw. z § 7 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. przez błędne zastosowanie ww. przepisów, skutkujące uznaniem przez organ, że strona skarżąca uchyla się od obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy w aktach sprawy nie ma potwierdzenia wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia przez lekarza;
- art. 7a, art. 77, art. 80, art. 81a k.p.a. przez rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść strony skarżącej, nierozważenie całości materiału dowodowego i dokonanie dowolnej jego oceny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zaszła podstawa, aby rozpoznać niniejszą sprawę w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie m.in. jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym wiąże się z tym, że w sprawie nie jest przeprowadzana – celem jej merytorycznego rozpoznania – rozprawa, bowiem sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 120 p.p.s.a.).
Zaskarżone postanowienie WPWIS zostało wydane w przedmiocie zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez PPIS, w związku z niedopełnieniem obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania małoletniego dziecka strony skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. W niniejszej sprawie organ sanitarny, jako wierzyciel, wydał na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. postanowienie, w którym oddalił zarzuty podniesione przez stronę.
Zasadniczy zarzut strony skarżącej sprowadzał się do braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Organy sanitarne prawidłowo zakwalifikowały ten zarzut wskazując jako jego podstawę prawną przepis art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a.
W ocenie Sądu zarzut braku wymagalności obowiązku organy zasadnie uznały jako niezasługujący na uwzględnienie. Wyjaśnienia przede wszystkim wymaga, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 924) osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad małoletnim, o czym stanowi art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. Realizację obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym konkretyzują przepisy rozdziału 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. (art.17-21f) regulującego szczepienia ochronne.
Należy również zauważyć, że Minister Zdrowia wydał na mocy delegacji ustawowej, zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy, najpierw rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 dalej "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r."), a następnie na skutek wyroku TK o sygn. SK 81/19, wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 "dalej rozporządzenie MZ z 27 września 2023r."), które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. i które określa dawki, wiek dziecka i termin wykonania szczepienia. Wcześniej te kwestie regulował Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, co zostało zakwestionowane w wyroku TK z 9 maja 2023 r. SK 81/19.
Sąd stwierdził, że ocena wymagalności obowiązku poddania małoletniego dziecka strony skarżącej określonym szczepieniom ochronnym została dokonana na podstawie obowiązujących, w dacie wydania postanowień, aktualnych przepisów prawa. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone było w stanie prawnym, który w konsekwencji wyroku TK o sygn. SK 81/19 został ukształtowany rozporządzeniem z 27 września 2023 r., a zatem zgodnie z zasadami praworządności (art. 6 k.p.a.). Również poddane kontroli Sądu postanowienia organów sanitarnych z 28 marca 2025 r. i z 14 maja 2025 r. zostały wydane z zastosowaniem obowiązujących w dacie jego wydania przepisów prawa.
Zgodnie z obecną, utrwaloną już linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, na ocenę legalności postanowień rozpatrujących zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie mógł mieć wpływu fakt wejścia w życie (w dniu 13 listopada 2023 r.) wyroku TK z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 2521/21). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 17 lipca 2025 r. (sygn. akt II GSK 624/25, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA") wskazał że jakkolwiek początkowo orzeczenia NSA, wydawane po dniu wejścia w życie wyroku TK z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, na tle tożsamych spraw związanych z kontrolą legalności postanowień wydawanych w ramach postępowań egzekucyjnych dotyczących przymusowego wykonania obowiązku szczepień ochronnych, wszczętych przed tym dniem (13 listopada 2023 r.), bazowały na przyjęciu stanowiska odmiennego od wyżej zaprezentowanego (zob. np. wyroki NSA z 18 grudnia 2023 r. sygn. akt II GSK 1709/23; 19 marca 2024 r. sygn. akt II GSK 29/21; 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt II GSK 219/21, II GSK 152/21 i II GSK 2340/23), to jednak już od września 2024 r. linia orzecznicza w tym zakresie została zmieniona w kierunku odpowiadającym poglądowi przyjętemu w niniejszym wyroku, z odwołaniem się do nieco odmiennej argumentacji (zob. m.in. wyroki NSA z: 17 września 2024 r., sygn. akt II GSK 721/24; 20 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1077/24; 5 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1446/24; 10 grudnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1273/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II GSK 1381/24, 18 lutego 2025 r., sygn. akt II GSK 1372/24, 5 czerwca 2025 r., sygn. akt II GSK 2240/24, II GSK 2292/24, II GSK 2326/24, II GSK 2521/21).
Należy zauważyć, że prawodawca nie wskazał na konkretny termin wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, lecz przyjął, że obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności w ustawowo określonym trybie oraz z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym, co oznacza, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie wywołuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., II OSK 745/12). W kontrolowanej sprawie termin wykonania obowiązku został przekroczony, w związku z czym obowiązek wykonania szczepienia nie został wykonany.
Zatem prawidłowo organy sanitarne przyjęły, że wskazany obowiązek istniał i był wymagalny w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zgodnie z rozporządzeniem z 27 września 2023 r. Z przedstawionych względów, za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi kwestionujące wymagalność obowiązku zaszczepienia małoletniego dziecka.
Prawidłowo również organy sanitarne stwierdziły niezasadność zarzutu braku kwalifikacji do szczepień ochronnych wyjaśniając, że zarzut ten nie ma uzasadnienia faktycznego. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że o możliwości przeprowadzenia szczepienia każdorazowo decyduje lekarz przeprowadzający kontrolne badanie kwalifikacyjne. Tymczasem z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych (k. 4 verte i k. 65) wynika, że lekarz zakwalifikował dziecko do szczepień ochronnych wskazując na brak przeciwskazań do szczepień, co zostało również przyznane przez stronę w uzasadnieniu zarzutów. Lekarz zakwalifikował zatem dziecko do szczepienia, a PPIS zasadnie oparł się na informacjach przekazanych przez lekarza. Należy zauważyć, że obowiązek rodziców poddania dziecka szczepieniom jest w Polsce obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwskazania lekarskie do szczepienia (por. wyrok SN z 8 stycznia 2016 r. o sygn. V KK 306/15, LEX nr 1963649).
Przechodząc do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. tj. niedoręczenia upomnienia to zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Wbrew twierdzeniom strony, na co wskazywały również prawidłowo organy sanitarne, w uzasadnieniach rozstrzygnięć wydanych w sprawie, wierzyciel doręczył stronie upomnienie z jednoczesnym zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru upomnienia znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy.
Zasadnie również organ wskazał, że strona skarżąca jako zarzut w postępowaniu egzekucyjnym nie mogła zgłosić naruszenia przepisu art. 29 § 2 u.p.e.a. tj. niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. Należy wskazać, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. znajduje się poza zakresem art. 33 § 2 u.p.e.a. Z powyższych względów, w ocenie Sądu, organ zasadnie uznał, że nie jest kompetentny zajmować stanowisko względem zarzutu polegającego na naruszeniu art. 29 § 2 u.p.e.a. Dodać w tym względzie należy, że niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. stanowi w obecnym stanie prawnym podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Kwestia zawarcia zatem w tytule wykonawczym jego niezbędnych elementów składowych, nie może być podstawą zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, a może jedynie stanowić podstawę wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Niezasadne okazały się również zarzuty skargi naruszenia art. 7a k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 81 k.p.a. W ocenie Sądu bowiem organy w wystarczającym stopniu ustaliły stan faktyczny w sprawie. Prawidłowo również wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz zebrały i oceniły materiał dowodowy zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy prawa. W niniejszej sprawie nie wystąpiły przy tym niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Także uzasadnienia rozstrzygnięć organów obu instancji były zgodne z art. 107 § 3 k.p.a. tj. prawidłowe w swej budowie, a także odnosiły się do zarzutów postawionych w postępowaniu egzekucyjnym.
Reasumując zatem Sąd stwierdził, że organy inspekcji sanitarnej prawidłowo rozpoznały zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.