Wyrok WSA z dnia 28 października 2025, sygn. III SA/Po 440/25

Zważywszy na fakt, że M. P. nie dopełniła obowiązku zaszczepienia swojego syna S. ani nie dostarczyła zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach do szczepień lub o przesunięciu terminu szczepień dziecka, a brak jest przeciwwskazań do wykonania szczepień, nie może być mowy o braku wymagalności obowiązku szczepień, czy wygaśnięciu obowiązku. [...]PWIS wskazał, że nie doszło do naruszenia art. 75 i 78 k.p.a., mianowicie strona nie dostarczyła żadnych dokumentów świadczących o wykonaniu obowiązku, zgodnie z przepisami prawa. Zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. był również bezzasadny. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez PPIS w [...] zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Akta sprawy zebrane przez PPIS w [...] dowodzą że mimo braku przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych u małoletniego S. P., rodzice małoletniego do chwili obecnej nie zaszczepili syna. Jak wynika z pisma z 5.04.2023 r. Przychodni [...] Sp. z o.o. w [...] - rodzice małoletniego nie zgłosili się z dzieckiem do wykonania zaległych szczepień ochronnych oraz nie dostarczyli zaświadczenia lekarskiego o ewentualnym przeciwwskazaniu do szczepień. Na dzień wystawienia upomnienia z 4.08.2022 r. oraz tytułu wykonawczego z 6.04.2023 r., rodzice małoletniego S. P. nadal nie wykonali zaległych obowiązkowych szczepień przeciwko odrze, śwince, różyczce u syna S. (jak wynika z korespondencji z 5.04.2023 r. i notatki służbowej z 3.08.2022). Do dnia wydania przedmiotowego postanowienia obowiązek nie został wykonany. Zdaniem organu odwoławczego PPIS w [...] zgromadził wystarczający materiał dowodowy do rozpoznania przedmiotowej sprawy i jasno uzasadnił swoje stanowisko w sprawie uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych rodziców małoletniego S. P.. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 33 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.) zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. To zatem na zobowiązanej służy obowiązek przedłożenia dowodów na poparcie zgłaszanych żądań.

Organ odwoławczy wskazał, iż podstawą prawną obowiązku szczepień ochronnych w Polsce jest ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924 ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 33 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zażaleniu na postanowienie PPIS w [...] znak [...] z 28.04.2025 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, M. P. złożyła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej z powodu naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2025 r., poz. 132 ze zm.) poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy. Art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie daje podstaw do zgłoszenia powyższego zarzutu. Możliwość zgłoszenia takiego zarzutu przewidywał art. 33 § 1 pkt 10 ww. ustawy w treści obowiązującej przed 30 lipca 2020 r., a więc przed wejściem w życie art. 1 pkt 20 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.). Skoro ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji aktualnie nie przewiduje możliwości wniesienia powyższego zarzutu, nie może on stanowić przedmiotu stanowiska wierzyciela wyrażanego w oparciu o art. 34 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W związku z powyższym do M. P. zostało wysłane zawiadomienie, znak [...], z 24.04.2025 r., w którym PPIS w [...] zawiadamia, że w kwestii niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132 ze zm.) organem właściwym do rozpatrzenia podania jest Wojewoda [...].

W skardze strona - reprezentowana przez adwokata - zarzuciła naruszenie:

1. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b w związku z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez uznanie, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy małoletni posiada zaświadczenie o przeciwwskazaniach do poddania go szczepieniom.

2. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia przez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo że rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;

3. naruszenie art. 124 § 1 i 2 w związku z art. 107 § 3 w związku z art. 126 K.p.a. w związku z art. 18 p.e.a. przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniego poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ i dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

4. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji przez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego i prawa do ochrony zdrowia, mimo że ograniczenia nie spełniają przesłanek konieczności, proporcjonalności i wprowadzenia w drodze ustawy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia PPIS, rozpoznania sprawy na rozprawie oraz zasądzenia od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania.

Skarżąca wniosła również o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 ustawy, rozporządzenia Ministra Zdrowia z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2 i 3, art. 68 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej. Wniesiono o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogłoby ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność w przypadku określonym w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie przy tym z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Sąd uznał, że postanowienie zostało wydane zgodnie z przepisami prawa.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że w toku postępowania egzekucyjnego obowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u. p.e.a.).

Stosownie do art. 33 § 2 u. p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Strona wniosła zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego podnosząc:

1. na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa tj. art. 17 ust. 2 i 4 stawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 924 z późn. zm., dalej: uzzch) poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,

2. na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.) brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak kwalifikacji do szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,

naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.) poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy tj.:

niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawa obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkującym pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 924 z późn. zm., dalej: uzzch),

błędnie wskazana przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawa prawna prowadzonej egzekucji.

W ocenie Sądu odnośnie zarzutu braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a.) - organy zasadnie uznały, że obowiązek jest wymagalny.

Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć - zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy - jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie.

Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji). W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 ustawy wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią (art. 5 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

Z powołanych przepisów art. 17 ust. 2-4 ustawy wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. W art. 17 ust. 10 ustawy udzielono delegację ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in.: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 27 września 2023 r., które od 1 października 2023 r. zastąpiło rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego w kontrolowanej sprawie, to jest 6 kwietnia 2023 r., obowiązywało jednak jeszcze rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.

Relewantne w sprawie normy prawne były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji.

W wyroku tym wskazano, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją samego obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, w związku z czym konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku i z tych przyczyn określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów - po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.

Tytuł wykonawczy wystawiono 6 kwietnia 2023 r., czyli przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. SK 81/19, oraz w okresie biegu 6-miesięcznego terminu wskazanego w klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej (upłynął 12 listopada 2023 r.).

Ocenić zatem należało możliwość powołania się przez organ w tytule wykonawczym na przepisy, które mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznano za niezgodne z Konstytucją.

Odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów prawa tworzy po stronie organów administracji publicznej podstawy do ich tymczasowego stosowania determinowanego okresem odroczenia utraty mocy obowiązującej. Odnosi się to również do sądów administracyjnych, które w procesie kontroli zgodności z prawem postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym rekonstruują model normatywny sprawy administracyjnej istniejący w dniu wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji. Dlatego też uznać należało, że PPIS wystawiając 6 kwietnia 2023 r. tytuł wykonawczy prawidłowo powołał się na przepisy rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., bowiem zastosował przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej został celowo przez Trybunał Konstytucyjny odroczony (do 12 listopada 2023 r.).

Przepisy § 2 pkt 1, 5-7 i 9-12 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. stanowi, że obowiązkiem szczepień ochronnych objęte są choroby zakaźne wymienione w tytule wykonawczym, tj. błonica, tężec, krztusiec, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, różyczka i wirusowe zapalenie wątroby typu B.

Zgodnie z § 3 tego rozporządzenia obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw:

- błonicy obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (pkt 1 lit. a),

- krztuścowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (pkt 5),

- nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (pkt 6),

- odrze obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (pkt 7),

- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (pkt 9),

- różyczce obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (pkt 10),

- tężcowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (pkt 11),

- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19 roku życia (pkt 12 lit. a).

Należy zatem uznać, że obowiązek ten był wymagalny już od osiągnięcia przez dziecko dolnej granicy wieku, a nie dopiero od dnia ukończenia przez nie 19 roku życia.

Postanowienia organów obu instancji wydano już po upływie 6-miesięcznego terminu określonego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego - w czasie, gdy obowiązywało już obecnie obowiązujące rozporządzenie z 27 września 2023 r. Zgodnie z § 2 pkt 1, 5-7 i 9-12 tego rozporządzenia obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte wyżej wskazane choroby, zaś zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2, 4, 5 i 7 tego rozporządzenia obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw tym chorobom obejmuje dzieci i młodzież w analogicznych jak w rozporządzeniu z 18 sierpnia 2011 r. przedziałach wiekowych (z nieznacznymi różnicami dotyczącymi dolnej granicy wieku, przekroczonymi już przez małoletniego).

Wobec tego organy prawidłowo przyjęły, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego ( 6 kwietnia 2023 r.) wymienione w nim szczepienia, były w stosunku do syna skarżącej obowiązkowe i wymagalne. Syn skarżącej nie został poddany szczepieniu ochronnemu przeciwko tym chorobom, mimo że termin podania dawki szczepionki już upłynął, co potwierdza też treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2023 r.

W tej sytuacji obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.

Podzielić należy również stanowisko, że do dnia wydania zaskarżonego postanowienia skarżąca nie przedstawiła dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych syna ani dokumentu uzasadniającego brak wymagalności jego wykonania. Nie przedstawiła dokumentu o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych di wykonania lub odroczenia wykonania szczepień.

Do skargi załączono zaświadczenie lekarskie z 20.01.2025 r., ale jest ono wystawione po dacie wydania skarżonego postanowienia. Zaświadczenie to winno być ponadto przedłożone lekarzowi z placówki wykonującej szczepienia, czego skarżąca nie uczyniła.

Zgodnie z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, co nie oznacza, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ust. 1 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. i § 11 rozporządzenia z 2023 r.).

Tymczasem z dokumentacji dotyczącej małoletniego znajdującej się w aktach sprawy nie wynika, aby obowiązek szczepień został w stosunku do niego odroczony.

W pierwszej kolejności przeprowadzane jest badanie kwalifikacyjne do szczepienia, podczas którego lekarz przeprowadzający kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Następnie dopiero lekarz specjalista przeprowadza konsultację i decyduje o ewentualnym odroczeniu obowiązkowego szczepienia ochronnego. Wynik tej konsultacji odnotowuje się w dokumentacji, o której mowa w § 12 ust. 1 rozporządzenia, tj. karcie uodpornienia (pkt 1), książeczce szczepień (pkt 2), Karcie Szczepień oraz innej dokumentacji medycznej, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (pkt 3). Analogiczne przepisy zawiera rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. (§ 9 ust. 1).

Z przedstawionych względów jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna skarżącej.

Wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego i wystąpienie przez niego do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione. Z akt sprawy nie wynika, aby w przypadku syna skarżącej stwierdzono przeciwwskazania do wykonania szczepień. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów syn skarżącej nie został zaszczepiony przeciwko wskazanym chorobom. W tej sytuacji obowiązek skarżącej poddania małoletniego szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dniu wystawienia upomnienia, a następnie wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji oraz art. 8 ust. 1 Konwencji. Ustawodawca konstytucyjny w art. 68 ust. 4 Konstytucji nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. Zwalczanie chorób epidemicznych obejmuje nie tylko ich leczenie, ale również zapobieganie ich rozpowszechnianiu się, także w drodze stosowania środków profilaktycznych, jakimi są obowiązkowe szczepienia. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Dobro dziecka i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie tylko po to, aby uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, ale aby chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji). W analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji).

Obowiązkowość szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m. in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności obowiązkowości szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne w celu stwierdzenia czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka.

Reasumując, odpowiadając na zarzut skarżącej dotyczący samej wymagalności szczepień wskazać należy, że jakkolwiek Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące Programu Szczepień Ochronnych ogłaszanego w formie komunikatu GIS, to zarazem potwierdził istniejący z mocy prawa obowiązek tych szczepień. Nie ma racji zatem skarżąca twierdząc, że obowiązek szczepień jest niezgodny z Konstytucją. Trybunał stwierdził jedynie niekonstytucyjność formy, w jakiej określany jest termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, a nie samej wymagalności czy obowiązkowości szczepień.

W świetle wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (47621/13, Vavřička i inni; LEX nr 3158481), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych, nie ma podstaw do uznania, że wprowadzony przez polskiego ustawodawcę obowiązek szczepień ochronnych małoletnich stanowi naruszenie konwencyjnego prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego rodziców i dzieci (art. 8 ust. 1 Konwencji). Trybunał wskazał m. in., że "nie można uznać za nieproporcjonalny wymogu państwa, by te osoby, dla których szczepienie stanowi odległe zagrożenie dla zdrowia, korzystały z tego uniwersalnie stosowanego środka ochronnego, w drodze obowiązku prawnego oraz w imię solidarności społecznej, dla dobra niewielkiej liczby wrażliwych dzieci, które nie mogą skorzystać ze szczepionki".

W związku z powyższym Sąd uznał za niezasadny podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji, jak również

Sąd nie dostrzegł zasadności skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i 2 oraz ust. 11 ustawy z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2 i 3, art. 68 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji.

Ponadto, za niezasadny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny, bez pomijania jakiegokolwiek dowodu w sprawie. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach, które były prawidłowe w swej budowie, odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniego dziecka poszczególnym szczepieniom.

Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) oddalił skargę.