Wyrok WSA z dnia 19 listopada 2025, sygn. III SA/Po 449/25

- nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19, w którym TK stwierdził, że obowiązek szczepień może wynikać wyłącznie z aktu normatywnego rangi rozporządzenia, wydanego przez ministra właściwego do spraw zdrowia jako aktu wykonawczego do ustawy - a nie z wewnętrznych dokumentów, komunikatów Głównego Inspektora Sanitarnego, kalendarzy PSO, czy tzw. indywidualnych kalendarzy szczepień tworzonych przez lekarzy lub sanepid;

- zaniechanie analizy przedawnienia obowiązku szczepień w kontekście wieku dziecka oraz kalendarza szczepień będącego załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r.;

- nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej i kwalifikacji lekarskiej;

- nieodniesienie się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 30 stycznia 2025 r. C-863;

- pominięcie równolegle toczącego się postępowania przed Ministrem Zdrowia, co w świetle art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. powinno skutkować obligatoryjne zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Jednocześnie wniesiono m. in. o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

PWIS wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który umożliwia Sądowi rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, gdzie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Natomiast w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

W kwestii wymagalności egzekwowanego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, wskazać należy, że - na co trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - wynika on z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć - zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy - jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie.

Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi zatem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.).

W myśl zaś art. 17 ust. 1 u.z.z. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.). Z powołanych przepisów art. 17 ust. 2-4 u.z.z. wynika zatem, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.

W przepisie art. 17 ust. 10 u.z.z.z. udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172). Weszło ono w życie z dniem 1 października 2023 r., a zatem obowiązywało już w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w badanej tu sprawie.

W związku z powyższym uznać należy, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z., skonkretyzowany został w rozporządzeniu z 2023 r., wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.

Wskazane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym, jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

W rozpoznawanej sprawie w wystawionym w tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, że brakujące szczepienia ochronne u dziecka skarżącej, dotyczą szczepień wykazanych w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek.

Tu organ odwoławczy ustalił, że dziecko skarżącej przekroczyło minimalny a nie przekroczyło maksymalnego wieku przewidzianego w kalendarzu w odniesieniu do każdej z chorób przeciwko którym miało zostać poddane szczepieniom ochronnym zgodnie z tytułem wykonawczym.

Należy więc wyjaśnić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 2023 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Określony w załączniku 1 do rozporządzenia z 2023 r. okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.

W świetle powyższego organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej trafnie przyjęły, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka skarżącej obowiązkowe i wymagalne. Bezsporne jest bowiem, że dziecko nie zostało poddane szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule wykonawczym pomimo, że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2023 r.

Z akt nie wynika, by do dnia wystawienia i doręczenia tytułu wykonawczego rodzice małoletniego przedstawili dokument poświadczający wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też jakikolwiek dokument uzasadniający brak wymagalności ich wykonania.

Nadto wymaga wyjaśnienia, że wedle art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z. lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, co nie oznacza, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia). W przedmiotowej sprawie, jak ustalił organ, z dokumentacji dotyczącej małoletniego nie wynika, aby obowiązek szczepień został w stosunku do niego odroczony. Nadto rodzice dziecka nie stawili się w placówce na wezwanie do poddania dziecka szczepieniom.

Dodatkowo, odpowiadając na zarzuty skargi, Sąd wyjaśnia, że:

- wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 81/19, na który powoływała się skarżąca został uhonorowany przez prawodawcę, a tytuł wykonawczy wskazuje już na obowiązki wynikające z rozporządzenia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych;

- organ przeanalizował, czy z uwagi na wiek dziecka, podlega ono szczepieniu zgodnie z kalendarzem szczepień wynikającym z rozporządzenia (str. 6 zaskarżonego postanowienia);

- skarżąca w ogóle nie zastosowała się do wezwania stawienia się w placówce medycznej w celu poddania dziecku szczepieniom ochronnych, stąd twierdzenie o niewykluczeniu powikłań w badaniu kwalifikacyjnym jest całkowicie chybione;

- wyrok TSUE na który powołała się skarżąca nie dotyczy obowiązku szczepień ochronnych, lecz rozstrzyga o oddaleniu odwołania od postanowienia uznającego za niedopuszczalną skargę na decyzję wykonawczą Komisji Europejskiej;

- postępowanie przed Ministrem Zdrowia (należy rozumieć, że zainicjowane zażaleniem na postanowienie wojewody nakładające grzywnę w celu przymuszenia) nie stanowiło podstawy do zawieszenia egzekucyjnego ani postępowania w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, gdyż nie wynika to z żadnego przepisu u.p.e.a.; wprawdzie zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji odpowiednio stosuje się przepisy k.p.a., jednak odesłanie to nie pozwala na zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.; skoro więc u.p.e.a. zawiera samodzielne, charakterystyczne dla tego postępowania, przesłanki jego zawieszenia, wskazane w przepisach art. 56 u.p.e.a., to brak jest podstaw do stosowania w zakresie instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego przepisów art. 97 k.p.a. Dlatego zarzut oparty na art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. był chybiony.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.