Po rozpoznaniu sprawy w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji naruszały prawo w sposób który uzasadnia ich uchylenie.
Wskazać należy na wstępie, że organ wszczynając z urzędu postępowanie w sprawie, poinformował skarżącego pismem z 19 czerwca 2020 r., iż według danych posiadanych przez NFZ w okresie gdy strona korzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej (w postaci leczenia szpitalnego oraz refundacji zrealizowanych recept) finansowanych przez Fundusz nie posiadała statusu osoby ubezpieczonej. Organ wskazał, że strona nie była zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego oraz nie była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z żadnego innego tytułu. Organ ustalił, że w okresie od 6 sierpnia 2015 r. do 28 lutego 2017r. strona skorzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej, obejmujących leczenie szpitalne - w dniach od 24 do 26 lutego 2016r., ambulatoryjną opiekę medyczną oraz refundację leków.
W tym czasie strona figurowała jako niezgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Organ wezwał stronę do przedłożenia dokumentów wskazujących na jej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej we wskazanych datach oraz do ustosunkowania się do zebranych dowodów. Organ wskazał, że zostało wydane poświadczenie, które wydawane jest dla osoby uprawnionej do koordynacji do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium RP. Powyższy dokument wystawiony został na okres od dnia 19 marca 2015r. do dnia 18 marca 2016r. Jednakże w okresie późniejszym (tj. w 2020r.) został ten dokument anulowany na podstawie dokumentów przedłożonych przez właściwe organy [...].
W odpowiedzi skarżący przesłał zaświadczenie z NFZ z dnia 21 maja 2015r. potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium RP w okresie od dnia 19 marca 2015r. do dnia 18 marca 2016r. Skarżący wskazał, iż świadczenia opisane w zawiadomieniu były dokonywane w okresie w którym był osobą ubezpieczoną.
Organ przeprowadził postępowanie dowodowe w przedmiotowym zakresie. Z informacji uzyskanych od placówki – [...] we [...], wynika, że w dniu 14 marca 2016 r. "...dla danego pacjenta mamy potwierdzenie EWUS" (pismo z 14 września 2020r.). Z informacji z dnia 12 września 2020 r., uzyskanej od Przychodni Lekarskiej [...] w [...] wynika, że skarżący w dniach 9 września 2015 r. oraz 17 grudnia 2015 r. korzystał z pomocy lekarskiej i każdorazowo był sprawdzany w systemie EWUS. Kierownik tej placówki wskazał, że "...każdorazowo pacjent wyświetlał się nam jako osoba ubezpieczona."
Podkreślić należy, że z dokumentów wygenerowanych przez system EESSI w dniu 28 sierpnia 2020 r. wynika, że skarżący został uznany jako osoba nie posiadająca uprawnień do świadczeń. Jak wynika z analizy tych dokumentów informacja ta dotyczy osoby, której anulowano dokument uprawniający. Instytucja [...] nie potwierdziła uprawnień strony do świadczeń opieki zdrowotnej w okresie od dnia 6 sierpnia 2015 r. do 28 lutego 2017 r.
Zwrócić szczególną uwagę należy na przedłożone przez skarżącego - jako załączniki do odwołania – dokumenty rozliczeniowe tj. PIT/ZG za rok 2016 oraz za rok 2017 (załącznik nr 3 i 4 do odwołania). Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że czasie świadczenia pracy przez skarżącego na terytorium [...] zarówno w roku 2016, jak i w roku 2017 odprowadzane były składki na świadczenia społeczne oraz zdrowotne. Ponadto przedłożone zostało ww. zaświadczenie z NFZ z dnia 21 maja 2015r. potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium RP w okresie od dnia 19 marca 2015r. do dnia 18 marca 2016r.
Przedmiotem skargi jest ww. decyzja Prezesa utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia przez skarżącego kosztów udzielonych mu świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości 4952,93 zł.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1493 ze zm., dalej: ustawa).
Stosownie do art. 50 ust. 16 ustawy, w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:
1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo
1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo
2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6,
- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1.
Z kolei w myśl art. 50 ust. 17 ustawy obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
Zgodnie z art. 50 ust. 18 ustawy koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Natomiast stosownie do art. 50 ust. 18a ustawy przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu. Wskazane przepisy art. 67 ust. 1 i 3 ustawy stanowią, iż obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego uważa się za spełniony po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego osoby podlegającej temu obowiązkowi zgodnie z przepisami art. 74-76 oraz opłaceniu składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie. Osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Art. 67 ust. 1 wskazuje również podmioty, których nie dotyczy obowiązek opłacenia składki.
W przedmiotowym postępowaniu bezsporny pozostaje fakt udzielenia skarżącemu świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w ww. okresie, których łączna kwota wyniosła 4952,93 zł.
Istotę sporu stanowi natomiast ocena, czy strona skorzystała ze świadczeń NFZ pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej działając w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Ponadto skarżący wskazał także na upływ terminu przedawnienia.
W zakresie problematyki przedawnienia WSA odwołuje się do wyroku NSA wskazującego, że analiza treści art. 50 ust. 18 ustawy prowadzi do wniosku, że koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na rzecz osób, pomimo braku ich prawa do tych świadczeń, poniesione przez NFZ podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. "Warunkiem uruchomienia procedury egzekucyjnej jest wydanie decyzji administracyjnej ustalającej obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Wynika z tego, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter konstytutywny skoro ustala obowiązek. Zatem dopóki nie zostanie wydana, to ten obowiązek nie istnieje, chociaż istnieją koszty poniesione przez Fundusz. Przedawnienie może być związane tylko z istniejącym obowiązkiem, zatem ustalonym w decyzji. Przedawnić może się tylko taki obowiązek, a nie koszty poniesione w związku z realizacją świadczenia zdrowotnego." (wyrok NSA z 5.04.2022 r., II GSK 200/22, LEX nr 3343839).
Dokonując analizy zarzutu przedawnienia złożonego w skardze należy uznać, że zarzut ten jest bezzasadny. Należy wskazać, że art. 50 ust. 20 ustawy stanowi, że nie wydaje się decyzji ustalającej obowiązek poniesienia odpłatności, jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej upłynęło 5 lat. Zdaniem NSA, który to pogląd tutejszy Sąd w pełni akceptuje, w przepisie tym nie reguluje się przedawnienia. Wskazuje na to chociażby treść art. 50 ust. 21 u.ś.o.z., który wprost stanowi o przedawnieniu. Art. 50 ust. 20 u.ś.o.z. wprowadza termin zawity do wydania decyzji. Wprawdzie potocznie można spotkać określenie "przedawnienie wydania decyzji", ale nie jest to przedawnienie w rozumieniu prawnym, bowiem nie odnosi się ono do istoty obowiązku, ale tylko wydania aktu określającego obowiązek." (por. wyrok NSA z 5.04.2022 r., II GSK 200/22, LEX nr 3343839). Natomiast należności, o których mowa w ust. 18, ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (art. 50 ust. 21 ustawy.). Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, że termin przedawnienia wynikający z ww. przepisu w niniejszej sprawie nie upłynął.
Sąd stoi na stanowisku, że w przedmiotowym postępowaniu organy wydały decyzję z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 50 ust. 17 ustawy poprzez błędną wykładnię. "W odniesieniu do wyjątku uregulowanego w art. 50 ust. 17 ustawy skorzystanie z niego wiąże się z koniecznością ustalenia istnienia po stronie osoby nieuprawnionej "usprawiedliwionego błędnego przekonania". Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", w związku z tym każdy taki przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie. Konieczne jest zatem dokładne wyjaśnienie i ustalenie, czy ubezpieczony w dacie składania oświadczeń o przysługującym mu prawie do świadczeń zdrowotnych mógł nie mieć rozeznania co do faktu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, czy był w usprawiedliwionym przekonaniu co do posiadania prawa do świadczeń zdrowotnych (por. wyrok NSA z 26 października 2021 r., II GSK 1828/21, Legalis nr 2627445).
W ocenie Sądu argumentacja wywiedziona przez skarżącego zasługiwała na uwzględnienie. Zarzuty wniesionej skargi, jak również argumentacja przedstawiana przez stronę w toku postępowania administracyjnego, skoncentrowana jest wokół okoliczności - w ocenie skarżącego, usprawiedliwionej błędnym przekonaniem, iż był on w dacie udzielenia świadczeń objęty ubezpieczeniem.
Analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez organ wskazuje, iż spełniona została normatywna przesłanka zawarta w art. 50 ust. 17 ustawy wyłączająca obowiązek uiszczenia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej.
Podzielić należy prezentowany w doktrynie i judykaturze sądów administracyjnych pogląd, że "na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca przedmiotowe oświadczenie, czyli np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne" (zob. D. Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13), bądź też innych osób, przy czym każdy przypadek należy traktować indywidualnie (por. wyrok WSA w Poznaniu z 14 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Po 813/21; wyrok WSA w Łodzi z 2 marca 2022 r., sygn. III SA/Łd 738/21; wyrok NSA z 26 października 2021 r., sygn. II GSK 1828/21; wyrok NSA z 12 grudnia 2019 r., sygn. II GSK 1001/19, wyrok NSA z 11 stycznia 2022 r., sygn. II GSK 1780/21, wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. II GSK 1575/22). Jak wynika ze złożonych przez stronę w sprawie administracyjnej dokumentów, które zostały poddane analizie na etapie postępowania sądowego, skarżący miał uzasadnione podstawy pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu co do posiadania prawa do świadczeń zdrowotnych. Z dokumentów m.in. w postaci dokumentów rozliczeniowych tj. PIT/ZG za rok 2016 oraz za rok 2017, zaświadczenia z NFZ z dnia 21 maja 2015r. potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium RP w okresie od dnia 19 marca 2015r. do dnia 18 marca 2016r., jak i z konsekwentnie składanych w toku postępowania administracyjnego oświadczeń jednoznacznie wynika, że skarżący w czasie korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sąd stwierdza, że organy dokonały błędnej wykładni art. 50 ust. 17 ustawy. Z tego względu wydane w sprawie decyzje nie mogły pozostać w obrocie prawnym.
Ponadto, zgodnie z treścią art. 50 ust. 23 ustawy Prezes Funduszu nie wszczyna postępowania, jeżeli wysokość kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, na rzecz tej samej osoby nie przekracza kwoty 500 zł. Sąd uznając, że zaistniały przesłanki do zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy w pozostałym zakresie stwierdza, że zaistniały przesłanki normatywne do umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi, iż łączne koszty udzielonych skarżącemu świadczeń opieki zdrowotnej nie przekroczyły kwoty 500 zł.
Sąd stwierdził zatem, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie ww. przepisu. Zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Ponadto na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.