Ponieważ wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej.
Jednocześnie organ wskazał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.
W zakresie argumentu pełnomocnika skarżącego, że nie miał on wiedzy o obowiązku opłacania składek organ wskazał, że argumentu tego nie można przyjąć jako podstawy do umorzenia należności. Każda osoba podejmująca się prowadzenia działalności - niezależnie od tego czy jest to osoba od urodzenia mieszkająca w Polsce, czy też jest to cudzoziemiec chcący prowadzić biznes w Polsce - ma obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania. ZUS nie może ponosić odpowiedzialności za działania skarżącego i nieznajomość przepisów.
Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.
Skarżący oświadczył, że jego sytuacja zdrowotna jest dobra. Nie przedłożył do sprawy żadnej dokumentacji medycznej. Nie powołał się również na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Jest on aktywny zawodowo - pracuje na podstawie umowy o pracę, co wprost świadczy o tym, że nie jest wykluczony z rynku pracy. Dlatego w sprawie nie zachodzi przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.
Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. Obecnie pracuje na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem w wysokości 3.480,92 zł netto. Poinformował, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką dzieci oraz żoną, którzy nie posiadają własnego źródła dochodu. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że żona ma 31 lat, syn 13 lat, a córka 5 lat.
Należy zaznaczyć, że ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej strony każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Minimum socjalne dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego w I kwartale 2025 r. zostało określone na kwotę 6.104,18 zł. Obecne dochody w gospodarstwie domowym skarżącego kształtują się na poziomie znacznie niższym od wskazanej kwoty minimum socjalnego. Kształtują się jednak na poziomie wyższym od kwoty minimum egzystencji, które dla czteroosobowego gospodarstwa domowego zostało określone na kwotę 3.300,69 zł. Zatem egzystencja skarżącego i jego rodziny pozostaje niezagrożona.
Skarżący wykazał, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.200,00 zł oraz 2.000,00 zł na inne wydatki. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów w gospodarstwie domowym strony ZUS uznał, że posiada środki finansowe pozwalające na pokrycie wykazanych wydatków. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS stwierdził, że wskazane przez jego wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Nie można też uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Dodatkowo podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.
Skarżący oświadczył, że posiada zobowiązania alimentacyjne w wysokości 2.000,00 zł miesięcznie. Należy wskazać, że jego żona i dzieci dołączą do niego w Polsce i w dokumentacji przedłożonej do wniosku o umorzenie wykazał ich już we wspólnym gospodarstwie domowym.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS stwierdził, że nie widzi w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Skarżący ma 40 lat — jest zatem młodym, zdrowym mężczyzną w wieku największej aktywności zawodowej. Prowadzi gospodarstwo domowe z 31-letnią żoną. Nie powołał problemów zdrowotnych żony. Jego dzieci są już w wieku przedszkolnym/szkolnym. Zatem żona również może podjąć pracę. Nawe gdyby oboje uzyskiwali wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę to zapewniliby rodzinie dochód przekraczający kwotę minimum socjalnego.
Zdaniem ZUS przy dołożeniu starań i chęci skarżącego i jego żony - byłby on w stanie spłacić całość przedmiotowego długu w formie ratalnej. Należy podkreślić, że rozłożenie należności z tytułu składek na raty wymaga złożenia stosownego wniosku i jest rozpoznawane w odrębnym postępowaniu. Atutem spłaty zadłużenia w systemie ratalnym jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia zadłużenia w trybie egzekucji.
Instytucja umorzenia stworzona jest dla przypadków szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, bądź inne nieprzewidziane okoliczności dłużnik nie jest w stanie spłacić zadłużenia. W niniejszej sprawie trudno doszukać się cech wyjątkowości. Jest młodym, zdrowym mężczyzną, a zadłużenie składkowe nie jest na tyle wysokie aby uznać je za nieściągalne w świetle możliwej kariery zawodowej skarżącego. Analizując całokształt sytuacji skarżącego ZUS wskazał, że nie widzi podstaw do umorzenia i stoi na stanowisku, że przy dołożeniu starań i chęci skarżący jest w stanie regulować przedmiotowe zadłużenie w formie ratalnej i nie zagrażałoby to jego egzystencji.
Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych. Dlatego jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.
W skardze pełnomocnik strony wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.
Podniósł zarzut naruszenia przez organ:
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez brak odniesienia się do zarzutów skarżącego, brak dokonania bliższych ustaleń w zakresie jego możliwości płatniczych i sytuacji rodzinnej;
- art. 10 K.p.a. poprzez brak możliwości zapewnienia czynnego udziału stronie w postępowaniu.
W konkluzji skargi strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; ma obowiązek dokonać oceny legalności działania organów administracji również z urzędu.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że oba rozstrzygnięcia są zgodne z prawem, przez co skarga nie mogła zostać uwzględniona.
Kwestie umorzenia należności z tytułu składek są uregulowane w art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, dalej: Rozporządzenie).
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V Prawa upadłościowego;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Sąd podkreśla, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie zezwala ale nie nakazuje umorzyć należności, daje możliwość umorzenia tych należności ("mogą być umarzane"). Nadto wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Sprecyzowano w § 3 rozporządzenia, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany (tutaj: skarżący) wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Dopuszczenie w obu podanych regulacjach: art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z przepisami Rozporządzenia, możliwości umorzenia należności przez ZUS wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.
Taka konstrukcja prawnej instytucji umorzenia należności z tytułu składek świadczy o determinacji ustawodawcy w dochodzeniu zaległych składek. W konsekwencji powyższej regulacji normatywnej organ ma obowiązek interpretować przepisy prawne biorąc pod uwagę wyjątkowy charakter instytucji umarzania należności z tytułu składek.
Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć jednak charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ), dalej - K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającej wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Ze względu na powyższe regulacje sądowej kontroli podlega przede wszystkim prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne treści decyzji. Kontrola judykacyjna przeprowadzana przez sądy administracyjne dotyczy tak wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego - wynikające z przepisów K.p.a. - reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz ocenę materiału dowodowego. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie powinny być umorzone, rozstrzyga organ administracji publicznej.
Sąd podkreśla, że negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i kompletnie uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały przez organ głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Przechodząc do istoty sprawy wskazać należy, że Sąd podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ co do sytuacji finansowej skarżącego. Nie są one zresztą co do zasady sporne, spór dotyczy interpretacji sytuacji finansowej skarżącego w świetle normatywnych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.
Sąd stwierdza, że organ zgodnie z prawem stwierdził, że wobec skarżącego nie spełniła się żadna z przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wymienionych przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i zacytowanych powyżej.
Można tylko powtórzyć treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że:
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie została przesłanka braku następców prawnych, ponieważ ma on żonę oraz dzieci;
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość należności z tytułu składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) - wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi; nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; Dyrektor I Oddziału ZUS w [...] prowadzi w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne w ramach, którego dokonał zajęcia jego rachunków bankowych; postępowanie to nadal trwa i nie zostało zakończone jako bezskuteczne.
Podsumowując tą część rozważań organ trafnie ocenił - zdaniem Sądu - że w sprawie nie zachodzą żadne normatywne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Dalej Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego (§ 3 ust. 1 Rozporządzenia).
Trzeba pamiętać, że ustawodawca nakazał branie pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), a więc ich ważenie, osobno w realiach każdej sprawy.
Odnosząc się do sytuacji przykładowo wymienionych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia ("w szczególności w przypadku...") Sąd stwierdza, że przez pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1) nie można rozumieć kłopotów finansowych, a to właśnie ich zaistnienie wykazał skarżący w kontrolowanej sprawie.
W toku postępowania organ ustalił, że
- skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;
- od 1 kwietnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. i od 1 czerwca 2024 r. jest zgłoszony do systemu ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek [...] sp. z o.o. jako pracownik z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za 04/2025 r. w wysokości 4.666,00 zł tj. 3.480,92 zł netto, za 05/2025 w wysokości 0,00 zł (od 1 do 30 kwietnia 2025 r. przebywał na urlopie bezpłatnym udzielonym na pisemny wniosek pracownika), a za 06/2025 r. w wysokości 4.666,00 zł, tj. 3.480,92 zł netto;
- nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, ani pojazdu.
Zdaniem Sądu organ dokonał prawidłowej oceny sytuacji skarżącego biorąc pod uwagę przedłożone przez niego w toku postępowania administracyjnego dowody (także w zakresie sytuacji zdrowotnej, określanej przez skarżącego jako dobra). Ponadto organ szczegółowo opisał stan faktyczny wynikający z dokumentów przedłożonych przez stronę skarżącą oraz w sposób prawidłowy ocenił jej sytuację finansową, majątkową oraz zdrowotną.
Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. Obecnie pracuje na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem w wysokości 3.480,92 zł netto. Poinformował on, że prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką dzieci oraz żoną, którzy nie posiadają własnego źródła dochodu. Z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji wynika, że żona ma 31 lat, syn - 13 lat, a córka - 5 lat.
Należy zaznaczyć, że ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej strony każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Minimum socjalne dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego w I kwartale 2025 r. zostało określone na kwotę 6.104,18 zł. Obecne dochody w gospodarstwie domowym skarżącego kształtują się na poziomie znacznie niższym od wskazanej kwoty minimum socjalnego. Kształtują się jednak na poziomie wyższym od kwoty minimum egzystencji, które dla czteroosobowego gospodarstwa domowego zostało określone na kwotę 3.300,69 zł. Zatem egzystencja skarżącego i jego rodziny pozostaje niezagrożona.
Skarżący wykazał, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.200,00 zł oraz 2.000,00 zł na inne wydatki. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów w gospodarstwie domowym ZUS prawidłowo uznał, że skarżący posiada środki finansowe na pokrycie wykazanych wydatków. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS zasadnie stwierdził, że wskazane przez skarżacego wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Nie można też uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Dodatkowo podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS prawidłowo też wskazał, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.
Skarżący oświadczył, że posiada zobowiązania alimentacyjne w wysokości 2.000,00 zł miesięcznie. Należy wskazać, że jego żona i dzieci dołączą do niego w Polsce i w dokumentacji przedłożonej do wniosku o umorzenie wykazał ich już we wspólnym gospodarstwie domowym.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest normatywnych podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadnił to także w prawidłowy sposób wskazując, że skarżący ma 40 lat — jest zatem młodym, zdrowym mężczyzną w wieku największej aktywności zawodowej. Prowadzi on gospodarstwo domowe z 31-letnią żoną. Nie powołał problemów zdrowotnych żony. Dzieci skarżacego są już w wieku przedszkolnym/szkolnym. Zatem żona również może podjąć pracę. Nawet gdyby oboje uzyskiwali wynagrodzenie w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę to zapewniliby rodzinie dochód przekraczający kwotę minimum socjalnego.
Organ prawidłowo uzasadnił decyzję wskazując, że przy dołożeniu starań i chęci zarówno skarżącego, jak i jego żony - byłby w stanie spłacić całość przedmiotowego długu w formie ratalnej. Organ prawidłowo też wyjaśnił, że rozłożenie należności z tytułu składek na raty wymaga złożenia wniosku i jest rozpoznawane w odrębnym postępowaniu. Atutem spłaty zadłużenia w systemie ratalnym jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia zadłużenia w trybie egzekucji.
Dalej Sąd ocenia, że skarżący nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§1 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia). Klęską żywiołową jest np. powódź, pożar. Nadzwyczajnym zdarzeniem jest zdarzenie wywołane przez czynniki zewnętrzne, trudne do przewidzenia a przez to trudne lub niemożliwe do zapobieżenia. Nadzwyczajnym zdarzeniem nie jest pogorszenie stanu zdrowia z uwagi na systematykę ustępu 1 Rozporządzenia, skoro osobna przesłanka dotyczy przewlekłej choroby zobowiązanego.
Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności ze względu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd podziela stanowisko ZUS, że warunkiem spełnienia tej przesłanki jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutek przewlekłej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności, trudny stan majątkowy, sytuacja, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.
Skarżący jest osobą zdrową, mogącą podjąć zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd podkreśla, że dla dłużników którzy nie są w stanie spłacić zadłużenia ustawodawca przewidział prawną możliwość odroczenia płatności składek czy rozłożenie należności na raty (art. 29 u.s.u.s.). Są to instytucje, których celowość zastosowania musi być rozważona wobec ubiegającego się o umorzenie należności.
Podsumowując, obie decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem zarówno procesowym, jak i materialnym. Organ zapewnił w trakcie postępowania możliwość aktywnego uczestnictwa stronie i przedkładania dowodów wskazujących na zasadność wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek (art. 10 § 1 K.p.a.). Ponadto organ w sposób zgodny z wzorcami normatywnymi uzasadnił obie decyzje, spełniając wymogi m.in. art. 107 § 3 K.p.a. Organ w sposób prawidłowy zastosował także wyżej opisane podstawy materialnoprawne decyzji.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.