W przypadku opłaty za sporządzenie protokołu o udaremnieniu egzekucji z 24 maja 2019 r. organ egzekucyjny pobiera opłatę w kwocie 20 zł. Na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynność egzekucyjną naliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 12 oraz art. 64a § 1 pkt 7 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 20 zł za spisanie protokołu o udaremnieniu przez zobowiązanego przeprowadzenia egzekucji. W niniejszej sprawie opłata nie została wyegzekwowana lub zapłacona, w związku z czym opłata wynosi 20 zł i jest wymagalna z dniem 24 maja 2019 r.
W przypadku opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego z 24 maja 2019 r. organ egzekucyjny pobiera opłatę w kwocie 3 zł, na podstawie art. 64 § 1 pkt 14 p.e.a. Opłata jest wymagalna z dniem 24 maja 2019 r.
Zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy zmieniającej nie pobiera się opłaty manipulacyjnej, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłata ta została wyegzekwowana lub zapłacona w wysokości nie niższej niż 100 zł. Na poczet opłaty manipulacyjnej naliczonej na podstawie art. 64 § 6 p.e.a. została zaliczona kwota 937,50 zł uzyskana z zajęcia innej wierzytelności pieniężnej i wpłaty zobowiązanej. W tej sytuacji wystąpiły przesłanki określone w art. 7 ust. 3 ustawy zmieniającej, gdyż na poczet naliczonej opłaty manipulacyjnej została wyegzekwowana kwota przekraczająca 100 zł. Tym samym należność tę należy uznać za wyegzekwowaną w całości, stąd kwota opłaty manipulacyjnej wynosi 0 zł.
Zgodnie z art. 64b § 1 p.e.a. organ egzekucyjny naliczył wydatki egzekucyjne:
- za wysyłkę zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę do zobowiązanej i dłużnika zajętej wierzytelności w kwocie 11,80 zł,
- zajęcia rachunku bankowego w [...] S. A. (czynność numer [...] i [...]) po 7,60 zł za każdą czynność, co daje łącznie kwotę 15,20 zł.
Razem kwota wydatków egzekucyjnych wynosi 27 zł.
Obliczona z uwzględnieniem art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1 i art. 7 ust. 3 ustawy zmieniającej łączna kwota kosztów egzekucyjnych wynosi zatem 14 245,27 zł. Kwota ta obciąża wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 p.e.a. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.
Zarząd Województwa wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na postanowienie organu odwoławczego zarzucając naruszenie:
1. art. 64c § 6a pkt 2 p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r., tj. do dnia wejścia w życie zmian wprowadzonych ustawą zmieniającą) przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu jako prawidłowo doręczonego zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych przed uprawomocnieniem się postanowienia z 19 stycznia 2021 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (nieposiadającego waloru prawomocności), skutkujące naliczeniem kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r., podczas gdy postanowienie o obciążeniu kosztami postępowania egzekucyjnego powinno zostać wydane z zastosowaniem przepisów p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r., gdyż wierzyciel powinien otrzymać zawiadomienie o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia z 19 stycznia 2021 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (posiadającego walor ostateczności), w konsekwencji czego zastosowanie winny znaleźć przepisy p.e.a. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, mianowicie art. 64 § 1 i § 4 p.e.a.;
2. art. 6-9 w związku z art. 10 ustawy zmieniającej przez błędne ich zastosowanie i uznanie, że należy je zastosować w ograniczonym zakresie w związku z uznaniem, że koszty egzekucyjne obciążające wierzyciela zostały prawidłowo naliczone, a tymczasem wskutek nieprawidłowego doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego koszty te nie zostały prawidłowo naliczone, gdyż postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powinno zostać doręczone dopiero po zawiadomieniu o wysokości kosztów egzekucyjnych wydanym w warunkach ostatecznego postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w związku z czym zastosowanie znajdują przepisy art. 64 § 1 i § 4 p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r.;
3. art. 64 § 1 i § 4 p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r. przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego powinno zostać wydane w stanie prawnym obowiązującym w wyniku wejścia w życie zmian wynikających z ustawy zmieniającej, a to na skutek uwzględnienia faktu, że zawiadomienie o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego doręczono wierzycielowi wraz z postanowieniem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nieposiadającym waloru ostateczności; na skutek doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego po uzyskaniu waloru ostateczności przez postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wierzycielowi powinno zostać doręczone postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wydane z uwzględnieniem przepisów p.e.a. w brzmieniu obowiązującym po 20 lutego 2021 r.
Skarżący wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego postanowienia;
2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wyrokiem z 1 grudnia 2021 r. uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 7 maja 2021 r. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z 15 marca 2021 r.
WSA wskazał, że zawarte w skardze zarzuty zostały już wcześniej podniesione w zażaleniu z 4 marca 2021 r., w którym zarzucono organom egzekucyjnym naruszenie przepisów intertemporalnych art. 7-10 ustawy zmieniającej, a także art. 64c § 6a pkt 2 p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu otrzymania zawiadomienia o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Sąd wskazał, że organ odwoławczy nie odniósł się do nich, pomijając sporne kwestie i koncentrując uwagę na prawidłowości uwzględnienia środka zaskarżenia.
W ocenie WSA nieprawidłowe było zaniechanie organu odwoławczego odnoszące się do zweryfikowania działania organu egzekucyjnego, które miało wpływ na końcowe rozstrzygnięcie w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi, bowiem w sprawie konieczne było również szersze wyjaśnienie kwestii zastosowania w sprawie ustawy zmieniającej, która w art. 6 ust. 1 przewidziała, że w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Natomiast zgodnie z art. 10 ustawy zmieniającej przepisy art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i § 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.
Zdaniem WSA dla prawidłowej interpretacji mających w sprawie zastosowanie przepisów p.e.a. i art. 6 ustawy zmieniającej konieczne było wyjaśnienie, że postępowanie egzekucyjne, którego celem jest wyegzekwowanie drogą prawną wykonania przez zobowiązanego określonego obowiązku oraz postępowanie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych - w świetle przepisów p.e.a. - stanowią postępowania odrębne, a ich przebieg podlega odrębnym regulacjom. Sąd podkreślił, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych może zostać wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, a jego przedmiotem jest ustalenie podmiotu zobowiązanego do zapłaty kosztów oraz ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych.
Sąd zaznaczył, że w obowiązującym wówczas stanie prawnym art. 64c § 6a pkt 2 p.e.a. przewidywał, że organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Sąd wskazał, że organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne i tego samego dnia skierował do wierzyciela zawiadomienie o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu organ egzekucyjny przedwcześnie skierował do wierzyciela powyższe zawiadomienie wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w tej samej dacie.
WSA stwierdził, że doręczenie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego otworzyło możliwość jego zażalenia zgodnie z art. 59 § 5 p.e.a., w konsekwencji w zależności od dalszego przebiegu postępowania zażaleniowego istniała możliwość stwierdzenia, że postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne jest ostateczne. W ocenie Sądu dopiero dokonanie takiego stwierdzenia otwierało możliwość skierowania do wierzyciela stosownego zawiadomienia o wysokości kosztów przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. Sąd zaznaczył również, że w sposób przedwczesny dokonano obliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów p.e.a. obowiązujących przed 20 lutego 2021 r.
Zdaniem Sądu błędnie zastosowano również przepisy art. 7-9 ustawy zmieniającej na skutek nieprawidłowego przyjęcia, że prawidłowo doręczono zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. Przepisy przejściowe dotyczące opłat i kosztów prawidłowo naliczonych, lecz niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, w sprawie natomiast koszty egzekucyjne na skutek błędnego zastosowania przepisów p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, nie mogły zostać w sposób prawidłowy określone.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ odwoławczy.
Wyrokiem z 11 czerwca 2025 r. o sygn. akt I GSK 470/22 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu.
NSA podniósł, że spór sprowadza się do rozstrzygnięcia czy do ustalonego stanu faktycznego zastosowanie znajdzie p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. czy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą (zmiana przepisów weszła w życie 20 lutego 2021 r.). Zmiana stanu prawnego nastąpiła w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z zasadą zakazu nadmiernej ingerencji wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), dalej: "Konstytucja", w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
Sąd wskazał, że przepisy o nałożeniu na wierzyciela obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych mają charakter norm materialnych. Art. 64c § 3 i § 6 p.e.a. jest bowiem przepisem prawa materialnego. Za prawo materialne uznaje się normy prawne bezpośrednio regulujące stosunki pomiędzy podmiotami prawa, określając przesłanki (fakty) powodujące ich powstanie, zmianę lub wygaśnięcie. Zgodnie z § 3 tego przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Natomiast, zgodnie z art. 64c § 6 p.e.a. w nowym brzmieniu organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny, działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową, są pokrywane z budżetu państwa. Treść przywołanych norm prawa nakłada na wierzyciela obowiązek pokrycia kosztów egzekucyjnych w przypadku jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (§ 3). Z przedmiotowego obowiązku prawodawca zwolnił wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową (§ 6).
NSA podkreślił, że normy te należy stosować z uwzględnieniem reguł prawa intertemporalnego. Taką ogólną regułą prawa jest zasada lex retro non agit, która oznacza zakaz wstecznego działania nowej ustawy, jej przepisów o charakterze materialnym, do zdarzeń, które miały miejsce przed datą wejścia w życie nowej ustawy. Dlatego też winny być stosowane zgodnie z ich brzmieniem z daty zaistnienia zdarzenia skutkującego powstaniem obowiązku przeniesienia kosztów egzekucyjnych na wierzyciela. Mając na uwadze, że momentem kreującym obowiązek wierzyciela jest brak możliwości wyegzekwowania kosztów od zobowiązanego, to data umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego stanowi datę decydującą, co do zastosowania przepisów dotychczasowych czy też nowych. Jednocześnie, na gruncie przepisów administracyjnych nie znajduje co do zasady zastosowania wywodząca się z prawa karnego reguła lex mitior retro agit. Obowiązuje ona w tej dziedzinie prawa bezpośrednio z woli ustawodawcy, a zatem w konsekwencji nie znajduje ona zastosowania na gruncie prawa administracyjnego.
Sąd zaznaczył, że w konsekwencji, mając na uwadze, że decydujące znaczenie dla przeniesienia obowiązku pokrycia kosztów egzekucyjnych na wierzyciela miało umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego, miarodajny dla oceny tego zdarzenia jest stan prawny obowiązujący w tej właśnie dacie.
W kontrolowanej sprawie postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego, który wystawiono 25 kwietnia 2016 r., a zostało zakończone 19 stycznia 2021 r. (postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego), zatem organ wydając postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego zobowiązany był do zastosowania p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów przejściowych - w szczególności art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej.
W tej sytuacji zdaniem NSA rację miał więc organ, że nie było podstaw do nieobciążania skarżącego kosztami egzekucyjnymi w myśl znowelizowanego art. 64c § 6 p.e.a. W tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe, które pozwalały na nieobciążanie kosztami egzekucyjnymi jedynie wierzyciela będącego naczelnikiem urzędu skarbowego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych albo ministrem właściwym do spraw budżetu (art. 64c § 4d p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym), a więc nie dotyczy to Zarząd Województwa.
NSA podniósł, że rozpatrując ponownie sprawę, WSA w Poznaniu uwzględni przedstawione powyżej stanowisko NSA, w szczególności rozważy na podstawie akt sprawy, czy organ odwoławczy przeprowadził postępowanie i ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem kryteriów ustalania wysokości nakładanych na stronę kosztów egzekucyjnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14. Postulowana przez Trybunał nowelizacja ustawy, w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed nowelizacji ustawy, z wyjątkami z niej wynikającymi nakazując stosować przepisy dotychczasowe nie wykluczyła stosowania do nich wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wynikających z niego konstytucyjnych standardów oraz wskazówek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.".
Sąd orzekał w warunkach uprzedniego wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z 11 czerwca 2025 r. o sygn. akt I GSK 470/22. Wyrokiem tym NSA uchylił wyrok WSA w Poznaniu z 1 grudnia 2021 r. o sygn. akt III SA/Po 1061/21 i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
W takiej sytuacji, zgodnie z art. 190 zd. pierwsze p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA.
Biorąc to pod uwagę, w kontekście określonego w art. 190 p.p.s.a. zakresu związania WSA istotne jest, że NSA uznał, iż:
1. w związku z wydaniem 19 stycznia 2021 r. postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w kontrolowanej sprawie należy stosować przepisy p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów przejściowych - w szczególności art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej;
2. ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych powinno nastąpić z uwzględnieniem kryteriów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14.
Jak już wyżej wskazano WSA jest związany powyższym stanowiskiem NSA.
Pierwsza z powyższych kwestii oznacza, że skarżący Zarząd Województwa może zostać obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego. NSA podniósł bowiem, że nie było podstaw do nieobciążania skarżącego kosztami egzekucyjnymi w myśl znowelizowanego art. 64c § 6 p.e.a. W tym zakresie zastosowanie znajdują przepisy dotychczasowe, które pozwalały na nieobciążanie kosztami egzekucyjnymi jedynie wierzyciela będącego naczelnikiem urzędu skarbowego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych albo ministrem właściwym do spraw budżetu (art. 64c § 4d p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym), a więc nie dotyczy to Zarząd Województwa. Z tego względu zarzuty skargi są niezasadne, gdyż oparte były o stanowisko, że w kontrolowanej sprawie mają zastosowanie przepisy p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r.
Niemniej jednak NSA podniósł również, że ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych powinno nastąpić z uwzględnieniem kryteriów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 opublikowanego 16 sierpnia 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) i zobowiązał WSA w Poznaniu do rozważenia na podstawie akt sprawy, czy organ odwoławczy przeprowadził postępowanie i ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem kryteriów wynikających z powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
W powyższym wyroku TK stwierdzono, że:
- art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;
- art. 64 § 6 p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
W samej sentencji orzeczenia TK nie orzeczono wprawdzie o zgodności art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. (opłata za zajęcie ruchomości) z wyżej powołanymi przepisami Konstytucji, lecz - z uwagi na uzasadnienie wyroku TK - z niżej wskazanych względów w powyższym zakresie orzeczenie to odnosi skutek także w stosunku do tego przepisu w związku z brakiem określenia górnej granicy opłaty (granicę taką w kwocie 3 zł określono natomiast w art. 64 § 1 pkt 14 p.e.a., a opłatę, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 12 p.e.a. ograniczono do 20 zł na mocy art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej). Z kolei wysokość opłaty manipulacyjnej prawidłowo określono na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy zmieniającej, a wydatki egzekucyjne w prawidłowej wysokości 27 zł określono na podstawie art. 64b § 1 p.e.a.
W uzasadnieniu powołanego wyroku TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.
Jednocześnie jednak TK podniósł, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.
Istotne w tym kontekście jest, że TK stwierdził, iż brak określenia górnej granicy opłaty z art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej z art. 64 § 6 p.e.a. powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości (jak w kontrolowanej sprawie) następuje zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych za dokonanie czynności egzekucyjnych. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale - z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami - stają się jedynie sankcją pieniężną.
Trybunał wskazał, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Regulacje zawarte w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 p.e.a. są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości, opłaty określone powyższymi przepisami w nadmiernym stopniu realizują funkcję represyjną.
Z uzasadnienia powyższego wyroku TK wynika, że przed opisaną wyżej sytuacją chroni mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty, ograniczając kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
W pkt 5 uzasadnienia wyroku wyjaśniono jego skutki wskazując, że dla właściwej realizacji wyroku konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a. i opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.
Jak już wyżej wskazano, w ocenie Sądu ta ostatnia uwaga na gruncie kontrolowanej sprawy odnosi się także (oprócz art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a.) do wysokości opłaty określonej z tytułu zajęcia ruchomości określonej w art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. (6% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr) - por.: prawomocny wyrok WSA w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 1256/16 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA").
Skoro zatem stan faktyczny sprawy dotyczy przepisu objętego powołanym orzeczeniem TK (art. 64 § 1 pkt 4 p.e.a.) jak i art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a., nieuwzględnienie w zaskarżonym postanowieniu i utrzymanym nim w mocy postanowieniu organu pierwszej instancji stanowiska TK narusza te przepisy p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ani w uzasadnieniu postanowienia organu pierwszej instancji nie odniesiono się do adekwatności wysokości ustalonych na podstawie powyższych przepisów kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny i nakładu pracy przy egzekwowaniu należności. Pominięto zatem argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów. Realia sprawy pozwalają zaś na uzasadnione przypuszczenie, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości.
W ponownym postępowaniu organ egzekucyjny powinien więc, obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w uzasadnieniu wyżej wskazanego wyroku TK. Jego skutkiem nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej. TK wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości opłat egzekucyjnych. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego więc pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę.
Ustawodawca ustawą zmieniającą wykonał wyrok TK, ale znowelizowane przepisy p.e.a. - jak już wskazano na początku - nie mają zastosowania w kontrolowanej sprawie, w której mają zastosowanie przepisy w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.
W tej sytuacji organy stosujące prawo - w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych z art. 64 § 1 pkt 4 i pkt 5 p.e.a., aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w powołanym wyroku TK. Zadaniem organu pierwszej instancji będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 1 pkt 5 p.e.a. in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Organ powinien mieć na uwadze, że konieczne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością kosztów egzekucyjnych a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.
Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I. sentencji wyroku.
W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty składają się: kwota 100 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi i kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego.