Wyrok WSA z dnia 27 sierpnia 2025, sygn. III SA/Po 680/24

Granice niniejszej sprawy wyznacza treść zaskarżonego postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 21 października 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora II Oddziału ZUS w [...] z 4 lipca 2024 r. oddalające skargi P. G. na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] dokonaną zawiadomieniami z 10.06.2024 r. o nr od [...] do [...]

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w świetle wskazanych wyżej przepisów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kwestią sporną w sprawie jest dokonana przez organ odwoławczy ocena zasadności złożonej w postępowaniu egzekucyjnym skargi na podjętą wobec skarżącego czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

Zgodnie z art. 54 § 1 upea zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:

1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;

2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Wedle art. 54 § 2 upea skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych z tej regulacji prawnej wprost wynika, że to zobowiązany ma przedstawić dowody uzasadniające żądanie. Na organie egzekucyjnym, który w tym wypadku jest organem władzy publicznej, nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania zobowiązanego, organ egzekucyjny jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez zobowiązanego oraz dokumenty, którymi z urzędu dysponuje, zobowiązany ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia żądania zawartego w skardze na czynność egzekucyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 października 2024 r., sygn. akt I GSK 216/21, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymaga wspomnieć, że skarga na czynności egzekucyjne służy kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu egzekucyjnym czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności.

Ogólnie ujmując instytucję skargi na czynności egzekucyjne przewidzianą w art. 54 upea należy wskazać, że w ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym okoliczności, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie może ona natomiast być traktowana jako regulacja umożliwiająca kwestionowanie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości składających się na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. W postępowaniu tym dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy wreszcie skargę do sądu powszechnego. Składana w trybie art. 54 upea skarga nie może stanowić konkurencyjnego - w stosunku do wskazanych wyżej - środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne, skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 30 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 699/24, publ.: jak wyżej).

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo oceniły, że skarga na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego nie zasługuje na uwzględnienie. P. G. wniósł skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] dokonaną zawiadomieniami z 10 czerwca 2024 r. o nr od [...] do [...] w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z 6 czerwca 2024 r. o nr od [...] do [...] wystawionych przez ZUS II Oddział w [...].

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zostało uregulowane w art. 80 upea. Zgodnie z art. 80 § 1 upea organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:

1) przekazał zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;

3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.

Stosownie do art. 80 § 2 upea zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;

2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

Przepis art. 80 § 2a upea zastrzega, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze:

1) świadczeń alimentacyjnych, świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczeń rodzinnych, dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych, porodowych, dla sierot zupełnych, zasiłków dla opiekunów, świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń integracyjnych, świadczeń wychowawczych, jednorazowych świadczeń, o których mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", świadczenia dobry start, rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym, dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, dodatku osłonowego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym, dodatku węglowego, o którym mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła i dodatku dla niektórych podmiotów niebędących gospodarstwami domowymi z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła, o których mowa w ustawie z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, oraz dodatku elektrycznego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, bonu energetycznego, o którym mowa w ustawie z dnia 23 maja 2024 r. o bonie energetycznym oraz o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia cen energii elektrycznej, gazu ziemnego i ciepła systemowego, a także refundacji podatku VAT, o której mowa w art. 18 ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. oraz w 2024 roku w związku z sytuacją na rynku gazu;

2) świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 ust. 1 ustawy, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej.

3) świadczenia wspierającego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.

Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (art. 80 § 3 upea). Dodać należy, że podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a (uwaga. Sądu: w tym z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych), stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu. Zawiadomienie to winno co do formy spełniać szczegółowe wymogi określone w art. 67 § 2 upea.

Organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo oceniły, że ww. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skierowane dnia 10 czerwca 2204 r. przez Dyrektora ZUS II Oddział w [...] do [...]. zawierały wszystkie niezbędne elementy, tj. m.in. dane zobowiązanego, wierzyciela, dłużnika zajętej wierzytelności, określenie stosowanego środka egzekucyjnego, numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, kwotę należności, okres, za który należność została ustalona, kwotę kosztów egzekucyjnych, wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia oraz pouczenie o skutkach zajęcia (por. k. 13- 28 akt adm.). Czynność egzekucyjna została więc dokonana zgodnie z prawem.

Co do zaś zarzutu skarżącego zastosowania zbyt uciążliwego środka określonego w art. 54 § 1 pkt 2 upea trafnie wyjaśnił DIAS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że P. G. nie uzasadnił, dlaczego jego zdaniem zastosowano środek egzekucyjny zbyt uciążliwy. Biorąc zaś pod uwagę, że naczelną zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji określoną w art. 7 § 2 upea, zgodnie z którą organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, Sąd uznał, że organy orzekające dokonały prawidłowej oceny w omawianym zakresie. Po pierwsze skarżący nie wyjaśnił i nie uzasadnił, jaki środek egzekucyjny byłby dlań najmniej uciążliwy. Przypomnieć należy zaś, że to składającym skargę na czynność egzekucyjną ciąży obowiązek uzasadnienia tego (art. 54 § 2 upea). Po wtóre, organy słusznie przyjęły, że przy wyborze środka egzekucyjnego organ egzekucyjny powinien kierować się nie tylko jego jak najmniejszą uciążliwością (dolegliwością) dla zobowiązanego, ale też jego efektywnością. Zważywszy, że w przedmiotowym postępowaniu dotyczącym egzekucji należności pieniężnych organ egzekucyjny miał do wyboru – zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a) upea - następujące środki egzekucyjne: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości i z nieruchomości, wobec braku uzasadnienia skargi zasadnie zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Sąd podziela wyrażony przez organ egzekucyjny pogląd, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i wkładu oszczędnościowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych, bowiem, w przypadku przeprowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, które podlegają egzekucji. Rachunek pozostaje zaś otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Powyższe wskazuje również, że organ ważył, jakie środki egzekucyjne wobec skarżącego zastosować. Równocześnie trafnie wyjaśnił DIAS, że o uciążliwości środka egzekucyjnego nie może świadczyć samo subiektywne przekonanie zobowiązanego. Wykazanie przez zobowiązanego uciążliwości danego środka egzekucyjnego wymaga nie tylko wskazania, na czym owa uciążliwość polega, ale i wskazania innego prawa majątkowego (wymienione wyżej), do którego organ egzekucyjny mógłby skierować czynności egzekucyjne. Takich zaś działań po stronie skarżącego zabrakło.

Reasumując, Sąd stwierdza, że wobec zgodności z prawem wydanych w sprawie postanowień skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Dlatego Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.