5. naruszenie art. 17 ust. 2 ustawy w zw. z § 7 ust. 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. przez ich błędne zastosowanie skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy w aktach sprawy brak jest potwierdzenia wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia przez lekarza;
6. naruszenie art. 7a, art. 77 i art. 81a K.p.a. przez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
7. naruszenie art. 80 K.p.a. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 1 p.e.a.).
Skarżąca wniosła następujące zarzuty:
1. określenie obowiązku niezgodnie z art. 17 ust. 2 i 4 ustawy przez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym;
2. brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak kwalifikacji dziecka do szczepienia, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym;
3. naruszenie art. 29 § 2 p.e.a. przez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów określonych w art. 27 p.e.a.:
a) niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkująca pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy;
b) błędnie wskazana przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawa prawna egzekucji.
Podstawą pierwszego z zarzutów jest określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, gdyż obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c p.e.a.), a drugiego - brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a.).
Podstawą zaś trzeciego zarzutu jest niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 p.e.a., co nie może być podstawą zarzutu zgodnie z art. 33 § 2 p.e.a.
Rację miały organy, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć - zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy - jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie.
Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji). W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 ustawy wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi zatem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią (art. 5 ust. 2 ustawy).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).
Z powołanych przepisów art. 17 ust. 2-4 ustawy wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. W art. 17 ust. 10 ustawy udzielono delegację ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m. in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 27 września 2023 r., które od 1 października 2023 r. zastąpiło rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego w kontrolowanej sprawie, to jest 7 czerwca 2023 r., obowiązywało jednak jeszcze rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.
Relewantne w sprawie normy prawne były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji.
W wyroku tym wskazano, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją samego obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, w związku z czym konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku i z tych przyczyn określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów - po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.
Tytuł wykonawczy wystawiono 7 czerwca 2023 r., czyli po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. SK 81/19, ale w okresie biegu 6-miesięcznego terminu wskazanego w klauzuli odroczenia utraty mocy obowiązującej (upłynął 12 listopada 2023 r.).
Ocenić zatem należało możliwość powołania się przez organ w tytule wykonawczym na przepisy, które mocą wyroku Trybunału Konstytucyjnego uznano za niezgodne z Konstytucją.
Odroczenie utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów prawa tworzy po stronie organów administracji publicznej podstawy do ich tymczasowego stosowania determinowanego okresem odroczenia utraty mocy obowiązującej. Odnosi się to również do sądów administracyjnych, które w procesie kontroli zgodności z prawem postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym rekonstruują model normatywny sprawy administracyjnej istniejący w dniu wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji. Dlatego też uznać należało, że PPIS wystawiając 7 czerwca 2023 r. tytuł wykonawczy prawidłowo powołał się na przepisy rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., bowiem zastosował przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej został celowo przez Trybunał Konstytucyjny odroczony (do 12 listopada 2023 r.).
Przepis § 2 pkt 2 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. stanowi, że obowiązkiem szczepień ochronnych jest objęta gruźlica, zaś zgodnie z § 3 pkt 2 tego rozporządzenia obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia. Należy zatem uznać, że obowiązek ten był wymagalny już od dnia urodzenia dziecka, a nie dopiero od dnia ukończenia przez nie 15 roku życia.
Postanowienia organów obu instancji wydano natomiast już po upływie 6-miesięcznego terminu określonego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (14 listopada 2024 r. i 13 grudnia 2024 r.) - w czasie, gdy obowiązywało już obecnie obowiązujące rozporządzenie z 27 września 2023 r. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego rozporządzenia obowiązkiem szczepień ochronnych jest objęta gruźlica, zaś zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia. Uregulowanie w tej materii jest zatem identyczne jak w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu z 18 sierpnia 2011 r.
Wobec tego organy prawidłowo przyjęły, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego wymienione w tytule szczepienie było w stosunku do córki skarżącej obowiązkowe i wymagalne. Córka skarżącej nie została poddana szczepieniu ochronnemu wymienionemu w tytule wykonawczym (przeciwko gruźlicy), mimo że termin podania dawki szczepionki już upłynął, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2023 r. (schemat jednodawkowy - pojedyncza dawka w 1 dobie życia). W tej sytuacji obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.
Podzielić należy również stanowisko, że do dnia wydania zaskarżonego postanowienia skarżąca nie przedstawiła dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego córki przeciwko gruźlicy ani dokumentu uzasadniającego brak wymagalności jego wykonania.
Zgodnie z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, co nie oznacza, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ust. 1 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. i § 11 rozporządzenia z 2023 r.). Tymczasem z dokumentacji dotyczącej małoletniej znajdującej się w aktach sprawy nie wynika, aby obowiązek szczepień został w stosunku do niej odroczony.
W pierwszej kolejności przeprowadzane jest badanie kwalifikacyjne do szczepienia, podczas którego lekarz przeprowadzający kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Następnie dopiero lekarz specjalista przeprowadza konsultację i decyduje o ewentualnym odroczeniu obowiązkowego szczepienia ochronnego. Wynik tej konsultacji odnotowuje się w dokumentacji, o której mowa w § 12 ust. 1 rozporządzenia, tj. karcie uodpornienia (pkt 1), książeczce szczepień (pkt 2), Karcie Szczepień oraz innej dokumentacji medycznej, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (pkt 3). Analogiczne przepisy zawiera rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. (§ 9 ust. 1).
Z przedstawionych względów jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniej córki skarżącej.
Wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego i wystąpienie przez niego do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione. Z akt sprawy nie wynika, aby w przypadku córki skarżącej stwierdzono przeciwwskazania do wykonania szczepienia przeciwko gruźlicy. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów córka skarżącej nie została zaszczepiona przeciwko gruźlicy. W tej sytuacji obowiązek skarżącej poddania małoletniej szczepieniu ochronnemu przeciwko gruźlicy istniał i był wymagalny w dniu wystawienia upomnienia, a następnie wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Wbrew zarzutowi skargi 11 czerwca 2021 r. PPIS skierował do skarżącej upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku poddania w terminie 7 dni jej córki szczepieniu ochronnemu przeciwko gruźlicy. Upomnienie doręczono skarżącej 14 czerwca 2021 r.
Oddalając zarzuty skarżącej organy nie naruszyły zatem powołanych w skardze przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego.
Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) oddalił skargę.