Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, a zarazem przedmiotem sporu, jest orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności S.K. jako byłego prezesa zarządu, solidarnie ze spółką za zaległości S. sp. z o.o. z tytułu wpłat na PFRON za okres od lipca do grudnia 2018 roku.
Granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 roku.
W myśl art. 107 § 1 ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 ordynacji podatkowej).
Zgodnie z treścią art. 108 § 2 pkt 3 ordynacji podatkowej, postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego – w przypadku, o którym mowa w § 3. Natomiast w myśl art. 108 § 3 ordynacji podatkowej, w razie wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie deklaracji, na zasadach przewidzianych w przepisach o postepowaniu egzekucyjnym w administracji, przed orzeczeniem o odpowiedzialności osoby trzeciej nie wymaga się uprzedniego wydania decyzji, o której mowa w § 2 pkt 2.
W sprawie niniejszej ma również zastosowanie przepis art. 116 ordynacji podatkowej, z tym, że w jego brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 roku.
Przepis art. 116 § 1 pkt 1) O.p. stanowi, że za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. poz. 978) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy,
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Natomiast zgodnie z treścią art. 116 § 2 O.p., odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.
W świetle powołanych przepisów, jedną z podstawowych przesłanek odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jest istnienie wskazanej w decyzji zaległości podatkowej. Zdaniem sądu, na obecnym etapie postepowania, nie można uznać, że ta okoliczność (istnienie i wskazana w decyzji wysokość zaległości spółki) została ustalona w sposób prawidłowy. To stanowi przyczynę uchylenia zaskarżonej decyzji.
W punkcie wyjścia dalszej części rozważań należy przypomnieć, że orzeczona wobec Skarżącego solidarna odpowiedzialność (jako osoby trzeciej) za zaległości z tytułu wpłat na PFRON dotyczy zobowiązań określonych decyzjami Prezesa Zarządu PFRON z [...] lipca 2020 roku, wydanymi w następstwie postępowania wymiarowego prowadzonego wobec Spółki.
Skarżący nie był stroną tego postępowania. Przepisy O.p, a konkretnie art. 133 § 1 tej ustawy, uzależnia bowiem posiadanie przymiotu strony od tego czy działanie lub czynność organu podatkowego odnosi się lub dotyczy interesu prawnego danego podmiotu. Oznacza to, że osoba trzecia nie może być stroną postępowania, które kończy wydanie decyzji dotyczącej interesu prawnego podatnika. Podobnie podatnik nie może być stroną postępowania, które kończy wydanie decyzji dotyczącej interesu prawnego osoby trzeciej. Wyjątki od tej reguły zostały wymienione w art. 133 § 2a i 2b Op. Przepisy te przewidują, że wspólnik spółki osobowej jest stroną w postępowaniu dotyczącym zwrotu podatku należnego tej spółce, zaś wspólnik byłej spółki cywilnej jest stroną w postępowaniu w sprawie nadpłaty tej spółki, jeśli był wspólnikiem w chwili jej rozwiązania. Żaden przepis prawa nie przewiduje natomiast, że były członek zarządu spółki kapitałowej jest stroną postępowania wymiarowego dotyczącego jej zobowiązań.
Wynikająca z art. 107 § 1 i art. 116 O.p. odpowiedzialność solidarna za zaległości podatkowe w kontekście postępowania wymiarowego prowadzonego wobec spółki kapitałowej oznacza tylko tyle, że członek zarządu jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy (posiada interes faktyczny). Nie oznacza natomiast, że w tym konkretnie postępowaniu organ wydaje rozstrzygnięcie godzące w jego prawa lub nakładające na niego obowiązki (postępowanie dotyczy jego interesu prawnego). Wszakże zobowiązanym do zapłaty podatku z decyzji wymiarowej jest podatnik, a nie osoba trzecia. Analogicznie, gdy organ prowadzi postępowanie w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej, to nie dotyczy ono interesu prawnego rzeczonej spółki.
Zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności (art. 51 § 1 Op). W przypadku zobowiązań, które powstają z mocy prawa, podatek wykazany w deklaracji jest co do zasady podatkiem do zapłaty (art. 21 § 2 Op). Jeśli organ stwierdzi, że wysokość podatku jest inna od zadeklarowanej, wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego (art. 21 § 3 Op).
Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie kiedy powstały sporne zaległości, tj. w okresie od [...] lipca 2018 roku do [...] lutego 2019 roku. Pozostaje to poza sporem w niniejszej sprawie i oznacza zarazem, że w dacie wydania ww. decyzji Prezesa Zarządu PFRON wobec Spółki nie pełnił już żadnej funkcji w organie zarządzającym spółką. Znajaduje to potwierdzenie w załączonym do akt sprawy odpisie pełnym z KRS spółki. Zatem skarżący nie był uprawniony, aby w imieniu Spółki, a zarazem w trosce o swój interes faktyczny, kwestionować decyzję Prezesa Zarządu PFRON określającą zaległości spółki będące przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Powstaje zatem wątpliwość, czy Skarżący powinien mieć zagwarantowane takie prawo (tym razem w obronie swojego interesu prawnego) w ramach postępowania w przedmiocie orzeczenia o jego solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki? Czy też wręcz przeciwnie, gdyż unormowana w art. 212 O.p. zasada związania organu decyzją (decyzją wymiarową) od chwili jej doręczenia wyklucza możliwość jakiejkolwiek weryfikacji tej decyzji w niniejszym postępowaniu.
Powyższe wątpliwości rozstrzygnął wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej TSUE) z 27 lutego 2025 r. w sprawie C-277/24, Adjak.
TSUE orzekł, że art. 273 dyrektywy 2006/112/WE w związku z art. 325 ust. 1 TFUE, prawem do obrony i zasadą proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że: nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym i praktyce krajowej, zgodnie z którymi osoba trzecia, która może zostać uznana za solidarnie odpowiedzialną za zobowiązanie podatkowe osoby prawnej, nie może być stroną w postępowaniu prowadzonym przeciwko tej osobie prawnej w celu ustalenia jej zobowiązania podatkowego, bez uszczerbku dla konieczności, by ta osoba trzecia w toku ewentualnie prowadzonego wobec niej postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej mogła skutecznie podważyć ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane przez organ podatkowy w ramach pierwszego postępowania i mieć dostęp do jego akt, z poszanowaniem praw wspomnianej osoby prawnej lub innych osób trzecich.
W uzasadnieniu wyroku TSUE wskazał m. in., że:
- poszanowanie prawa do obrony stanowi zasadę ogólną prawa Unii – na podstawie tej zasady adresaci decyzji, która w sposób odczuwalny oddziałuje na ich interesy, powinni być w stanie skutecznie przedstawić swoje stanowisko odnośnie do dowodów, na których organ zamierza się oprzeć (pkt 51);
- prawo do obrony obejmuje prawo do bycia wysłuchanym i prawo dostępu do akt (pkt 52);
- przy kontroli poszanowania prawa do obrony w ramach powiązanych postępowań administracyjnych należy też uwzględnić pewność prawa, która jest również zasadą ogólną prawa Unii – ponieważ ostateczny charakter decyzji administracyjnej przyczynia się do pewności prawa, co do zasady prawo Unii nie wymaga, aby organ był zobowiązany do zmiany decyzji administracyjnej, która uzyskała taki ostateczny charakter (pkt 55);
- jednak ostateczny charakter decyzji administracyjnej nie może uzasadniać naruszenia samej istoty prawa do obrony – nie można przyjąć, że z powodu ostatecznego charakteru decyzji wydanych w powiązanych postępowaniach administracyjnych organ podatkowy zostaje zwolniony z obowiązku zapoznania podatnika z dowodami, w tym z dowodami pochodzącymi z tych postępowań, w oparciu o które organ ten zamierza podjąć wobec niego decyzję, przez co podatnik ten zostaje pozbawiony prawa do skutecznego zakwestionowania w trakcie toczącego się przeciwko niemu postępowania owych ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych (pkt 56);
- te zasady wymagają, aby polskie organy podatkowe przestrzegały prawa do obrony osoby, której dotyczy postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej wszczęte w wyniku postępowania podatkowego zakończonego ustaleniem zobowiązania podatkowego, które nie mogło zostać ściągnięte w całości lub w części od podatnika VAT (pkt 59);
- granica proporcjonalności zostałaby przekroczona, gdyby doszło do naruszenia samej istoty prawa do obrony tej osoby trzeciej w ramach postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej ewentualnie wszczętego wobec tej osoby trzeciej (pkt 64).
Przenosząc powyższe tezy na grunt krajowych unormowań procesowych Sąd stwierdza, że jedną z naczelnych zasad postępowania podatkowego jest jego jawność dla stron postępowania (art. 129 Op). Tak ujęta zasada jawności znajduje swój wyraz w treści art. 178 O.p. Przepis ten w § 1 wskazuje, że Strona ma prawo wglądu w akta sprawy.
W przywołanym wyroku TSUE wskazał, że osoba trzecia ma mieć dostęp do akt postępowania wymiarowego. Trybunał nie określił jak w ujęciu proceduralnym ten dostęp ma zostać jej zapewniony. Zdaniem Sądu oznacza to, że związany tym wyrokiem organ podatkowy, który ma zarazem obowiązek działać w granicach i na podstawie obowiązującego prawa (art. 120 Op), winien zastosować unormowania właściwe rodzimej procedurze podatkowej, które będą wystarczające dla zapewnienia skuteczności unormowań prawa unijnego. Skoro więc postępowanie jest jawne dla strony, a ponadto strona ma prawo wglądu w akta postępowania, to logicznym jest, że istotny z punktu widzenia wyroku TSUE materiał dowodowy w postaci akt postępowania wymiarowego, winien znaleźć się w aktach postępowania w którym członek zarządu jest stroną, czyli w aktach sprawy w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej.
Włączenie materiału dowodowego do akt sprawy jest niewątpliwie władczą i jednostronną czynnością procesową organu podatkowego, która na podstawie art. 216 § 1 i 2 O.p. przybiera postać postanowienia. Zgodnie z treścią tego przepisu, organ wydaje postanowienia w toku postępowania. Postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania podatkowego, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Co istotne, na podstawie art. 211 w zw. z art. 219 O.p., postanowienia doręcza się stronie, która dzięki temu otrzymuje informacje jakie dowody znajdują się w aktach sprawy i w jaki materiał dowodowy może mieć wgląd na podstawie art. 178 O.p.
Tymczasem w sprawie niniejszej organ wydał postanowienie z [...] października 2023 r., z którego wynika, że na podstawie art. 180 O.p. włączył z postępowania wymiarowego tylko decyzję z [...] stycznia 2022 r. wydaną wobec M. sp. z o.o. Tym samym nie budzi wątpliwości, że Skarżącemu nie zapewniono dostępu do akt postępowania wymiarowego w prawnie przewidzianej formie.
TSUE w przywołanym wyroku przesądził również, że osoba trzecia w toku ewentualnie prowadzonego wobec niej postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej musi mieć prawo do skutecznego podważenia ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych przez organ podatkowy w ramach postępowania wymiarowego. Oznacza to, że materiały z postępowania wymiarowego stanowią istotny dowód w sprawie na okoliczność, iż zobowiązania podatkowe, za które członek zarządu miałby solidarnie odpowiadać, zostały określone w następstwie prawidłowo zgromadzonego i ocenionego materiału dowodowego, a także wskutek zastosowania adekwatnych przepisów prawa materialnego, które organ podatkowy właściwie zinterpretował. Nie wystarczy zatem dołączenie do akt samej decyzji wymiarowej, albowiem strona postępowania (osoba trzecia) nie mogłaby nawet sprawdzić, czy przedstawione w tej decyzji ustalenia znajdowały oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Prawo do skutecznego podważania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych nie przejawia się tylko w możliwości wnoszenia środków odwoławczych, lecz ma wyraz znacznie szerszy, oparty o zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu podatkowym (vide art. 123 § 1 Op). Konkretyzację tej zasady stanowią art. 188 O.p., przyznający inicjatywę dowodową również stronie postępowania oraz art. 200 § 1 O.p. zobowiązujący organ (przed wydaniem decyzji) do wyznaczenia stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z [...] lipca 2022 r. wszczynającym postępowanie w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej organ I instancji poinformował Stronę, że zaległości za okres od lipca do grudnia 2018 roku nie zostały wyegzekwowane od spółki. Organ wskazał również, że Skarżący może przedłożyć dokumenty wskazujące na zaistnienie przesłanek uwalniających go od odpowiedzialności za powstałe zaległości, w tym wykazać majątek Spółki, który będzie podlegać skutecznej egzekucji. Organ powołał również treść istotnych dla tej sprawy przepisów prawa podatkowego, w szczególności art. 116 § 1, 2 i 4 Op. Stanowiło to realizację zasady informowania strony o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania (vide art. 121 § 2 Op). Organ nie wskazał jednak, że Stronie przysługuje prawo do podważenia ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych przez organ podatkowy w ramach postępowania wymiarowego. Przytoczone informacje, w świetle orzeczenia TSUE, były zatem niepełne, gdyż nie wpisywały się w jedną z głównych tez przywołanego wyroku, czyli w prawo do skutecznego podważenia wspomnianych ustaleń i kwalifikacji. Również postanowienie o wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranych dokumentów nie może być uznane za spełniające wymóg zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, gdyż dotyczyło materiału dowodowego, do którego uprzednio nie włączono akt stanowiących postawę do wydania decyzji wymiarowej.
Analogiczne w treści postanowienie wydał także organ odwoławczy. Również on nie poinformował Skarżącego o prawie podważenia ustaleń poczynionych w toku postępowania wymiarowego prowadzonego wobec spółki. Zauważyć przy tym należy, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji, Skarżący wskazał, że "w Spółce były zatrudnione osoby posiadające orzeczenia o niepełnosprawności". Do odwołania zostały załączone kopie dokumentów potwierdzające tę informację. Skarżący złożył kopie umów o pracę, jak i orzeczeń o niepełnosprawności dwóch osób zatrudnionych w Spółce. Tej argumentacji Skarżącego organ odwoławczy w ogóle nie wziął pod uwagę. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że "argumenty dotyczące stanu zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych mogły być podnoszone tylko i wyłącznie na etapie postępowania dotyczącego określenia wysokości zobowiązań S. Sp. z o.o.". Przy czym – jak to już wyjaśniono – Skarżący nie był stroną tego postępowania.
Mając to wszystko na uwadze Sąd stwierdza, że organ odwoławczy naruszył art. 216 § 1 i 2 w zw. z art. 211 w zw. z art. 219, art. 180 i art. 178 Op, poprzez niewłączenie do akt niniejszej sprawy akt postępowania zakończonego wydaniem decyzji wymiarowej wobec Spółki. Organ naruszył również art. 121 § 2 Op, poprzez niepoinformowanie Strony o możliwości podważania ustaleń i kwalifikacji decyzji wymiarowej. Organ naruszył wreszcie art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1 i art. 187 § 1 Op, poprzez uniemożliwienie Stronie wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego, zgromadzonego w zakresie gwarantującym jej należyte prawo do obrony.
Trzeba ponadto pamiętać, że dotychczasowa praktyka organów podatkowych oraz orzecznictwo sądowe zasadniczo wykluczały możliwość weryfikacji decyzji wymiarowych w ramach postępowań w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności solidarnej osoby trzeciej. Trudno zatem stawiać Skarżącemu zarzut, że nie antycypował, iż może zapaść orzeczenie TSUE, które sprawi, że związanie organu orzekającego o odpowiedzialności osoby trzeciej decyzją wymiarową wydaną wobec spółki kapitałowej, nie będzie stanowiło przeszkody aby skutecznie podważać ustalenia faktyczne i kwalifikacje prawne dokonane w ramach postępowania wymiarowego.
W związku z powyższym Sąd stwierdza, że jakkolwiek decyzja wymiarowa bezwzględnie wywołuje skutki prawne wobec podatnika - Spółki, gdyż Spółka była stroną postępowania wymiarowego, to może okazać się, że nie wywoła skutków prawnych wobec Skarżącego, jako osoby trzeciej. Stąd też wypowiadanie się w kwestii odpowiedzialności Skarżącego za zaległości na ten moment Sąd uznaje za przedwczesne.
Sąd zwraca uwagę, że jak wynika z treści postanowień z [...] marca 2021 roku o pozostawieniu bez rozpatrzenia odwołania wniesionego przez spółkę S., spółka ta wniosła odwołanie od decyzji Prezesa Zarządu PFRON z 31 lipca 2020 roku. Do akt sprawy nie zostały załączone dokumenty ze spraw toczących się wobec Spółki, w których zostały wydane decyzje [...] lipca 2020 roku, określające wysokość zobowiązań Spółki z tytułu wpłat na PFRON, m in. tych, których dotyczy postępowanie w sprawie niniejszej. Nie wiadomo zatem, czy i jakie dokumenty zostały załączone przez spółkę do odwołań wniesionych przez Spółkę od tych decyzji. Z akt sprawy wynika, że odwołania te zostały odrzucone. Realizacją prawa do obrony Skarżącego w sprawie niniejszej pozwala na ustalenie wysokości zaległości spółki z uwzględnieniem okoliczności wynikających z tych dowodów.
Ponowne rozpoznanie sprawy wymaga zatem dołączenia do akt niniejszej sprawy akt postępowania wymiarowego i wydania w tym przedmiocie stosowne postanowienia, które zostanie doręczone Stronie. Następnie, organ odwoławczy wyda i doręczy Skarżącemu postanowienie na podstawie art. 200 § 1 Op, czyli wyznaczające siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego (uzupełnionego w sposób wskazany powyżej) materiału dowodowego.
Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd miał na uwadze, że wyrok w sprawie C-277/24 ma charakter precedensowy i przełomowy jeśli chodzi o uprawnienia procesowe osoby trzeciej w sprawach dotyczących jej odpowiedzialności solidarnej za zaległości podatkowe spółek kapitałowych. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że wspomniany wyrok zapoczątkował zmianę orzecznictwa sądowoadministracyjnego w omawianym zakresie (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 kwietnia 2025 roku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 86/25). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni zgadza się z argumentacją przedstawioną w orzeczeniach, które w ślad za ww. wyrokiem TSUE przyznają osobom trzecim prawo podważenia ustaleń poczynionych w decyzji wydanej wobec spółki kapitałowej jako realizację ich prawa do obrony, posługując się nią dla uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie niniejszej.
Sąd ma świadomość, że wspomniane orzeczenia (jak i wyrok TSUE) zapadły w sprawach dotyczących odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki kapitałowej w podatku od towarów i usług. Jednakże tezy zawarte w tych orzeczeniach są w pełnia adekwatne do okoliczności niniejszej sprawy (dotyczącej zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON). Jak to bowiem zostało wyjaśnione we wcześniej części niniejszego uzasadnienia, w sprawie doszło do naruszenia przysługującego Skarżącemu prawa do obrony.
W wyroku TSUE w sprawie C-277/24, Adjak podważona została prezentowana konsekwentnie w praktyce organów i orzecznictwie sądowym doktryna związania decyzją wymiarową wydaną wobec spółki oraz braku podstaw do kwestionowania przez osobę trzecią (w postępowaniu, w którym jest stroną) podstaw faktycznych i prawnych tejże decyzji. Rodzi się zatem pytanie, czy sąd administracyjny może w ogóle zarzucać organowi podatkowemu naruszenie prawa wpisujące się w przyjętą i ugruntowaną praktykę, a konkretnie zgodną z tą praktyką interpretację przepisów prawa podatkowego, która przed wydaniem analizowanego wyroku TSUE nie budziła w orzecznictwie większych wątpliwości?
Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej, gdyż TSUE wskazał wyraźnie, że dotychczasowa praktyka orzecznicza (organów i nota bene sądów) kolidowała z prawem do obrony i zasadą proporcjonalności, czyli z art. 47 Karty Praw Podstawowych i art. 5 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej. Zasada pierwszeństwa prawa unijnego nad krajowym powoduje natomiast, że w przypadku sprzeczności między normami prawa unijnego a normami prawa krajowego, pierwszeństwo mają normy unijne. Oznacza to, że sądy krajowe muszą stosować prawo unijne, nawet jeśli jest ono sprzeczne z prawem krajowym oraz wykładać przepisy prawa krajowego w zgodzie z prawem unijnym. W konsekwencji, jeśli organ dopuścił się naruszenia prawa (w tym wypadku procesowego), gdyż interpretował i stosował krajowe przepisy procesowe w sposób sprzeczny z art. 47 Karty Praw Podstawowych i art. 5 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej, zaś uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to sąd rozpoznający skargę jest obowiązany stosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa.
W tym wypadku nie jest w szczególności istotne, czy kwestia pozbawienia strony prawa do obrony została podniesiona w skardze. Wszakże na podstawie art. 134 § 1 ppsa, sąd orzeka w granicach sprawy i nie jest związany wnioskami i zarzutami skargi.
Druga zasadnicza wątpliwość dotyczy tego, czy wystarczającej gwarancji bezpośredniej skuteczności unormowań unijnych w sprawach takich jak niniejsza, nie stanowiłaby instytucja wznowienia postępowania przewidziana w art. 240 § 1 O.p., który to przepis w pkt 11 wskazuje, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną (vide zaskarżona decyzja) wznawia się postępowanie, jeżeli orzeczenie TSUE ma wpływ na treść wydanej decyzji? Innymi słowy, czy sąd administracyjny winien pominąć wynikające z treści takiego orzeczenia naruszenia prawa uznając, że strona może dochodzić swych racji w postępowaniu wznowieniowym?
Zdaniem Sądu, przyjęciu takiej koncepcji sprzeciwia treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa, który wskazuje, że sąd uchyla decyzję w całości lub w części jeśli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd zauważa, że powołany przepis ppsa nie nawiązuje do naruszeń prawa, które bezwzględnie i już na chwilę obecną stanowiłyby podstawę do wydania w trybie wznowieniowym decyzji uchylającej decyzję dotychczasową (vide art. 245 § 1 i 2 Op) lecz do naruszeń prawa czyniących wznowienie dopuszczalnym, czyli otwierających drogę do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania (vide art. 243 § 1 Op). Mając zaś na uwadze wymienione powyżej naruszenia prawa unijnego oraz przepisów procedury podatkowej, która nie była interpretowana i stosowana w duchu art. 47 Karty Praw Podstawowych i art. 5 ust. 4 Traktatu o Unii Europejskiej, dopuszczalność wznowienia postępowania w sprawie niniejszej w oparciu o przesłankę z art. 240 § 1 pkt 11 Op (wyrok TSUE w sprawie C-277/24) nie może budzić żadnych wątpliwości.
Sąd stwierdza zatem, że zastosowanie przez organ w tym zakresie art. 116 § 1 i 2 O.p. jest obecnie przedwczesne. Organ musi bowiem najpierw uzupełnić postępowanie w sposób wynikający z przedstawionych wcześniej wytycznych Sądu, a następnie określić jaki jest ostateczny kształt zobowiązań spółki z tytułu wpłat na PFRON, za które miałby odpowiadać Skarżący.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ppsa, o czym orzekł w punkcie 1) sentencji wyroku.
O kosztach postępowania sąd orzekł w punkcie 2) sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ppsa. Kwotę 500 zł zasądzoną z tego tytułu na rzecz Skarżącego stanowi uiszczony przez niego wpis od skargi.
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.