Wyrok WSA z dnia 17 czerwca 2026, sygn. III SA/Wa 168/26

DIAS podkreślił, że jak wynika z adnotacji sporządzonej 22 sierpnia 2025 r., w toku rozmowy telefonicznej Strona została poinformowana, że do 29 września 2025 r. zostanie wydana decyzja w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego za 2019 rok w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych. Strona została poinformowana również o możliwości wniesienia odwołania od decyzji. Ponadto, pracownik organu podatkowego poinformował Stronę, że Strona nie odbiera żadnej korespondencji, na co Strona wyjaśniła, że nie odbierała korespondencji z powodu wyjazdu. Z powyższego wynika zdaniem DIAS, że Strona miała świadomość, że organ podatkowy prowadził czynności sprawdzające oraz postępowanie podatkowe, stąd we własnym, dobrze pojętym interesie, powinna zadbać o zapewnienie możliwości skutecznego odbioru korespondencji, zapoznania się z kierowanymi do Niej pismami, co zapewniłoby Stronie możliwość złożenia pism procesowych w ustawowym terminie, niezależnie od opieki sprawowanej nad chorą żoną.

W ocenie DIAS Strona miała możliwość, np. ustanowienia pełnomocnika, nie tylko ze względu na potrzeby organów podatkowych, lecz także ze względu na swoje bezpieczeństwo prawne. W niniejszej sprawie jednak, pomimo obowiązków związanych z opieką nad chorą żoną. Strona zarówno wtoku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, jak i po otrzymaniu 30 września 2025 r. kopii decyzji z [...] sierpnia 2025 r. nie ustanowiła pełnomocnika, nie zapewniła sobie możliwości skutecznego odbioru korespondencji oraz wniesienia odwołania od decyzji w ustawowym terminie. W świetle powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. uznał, że przedstawione okoliczności wskazują na brak należytej staranności Strony w załatwianiu własnych spraw. Wymagana należyta dbałość w prowadzeniu własnych spraw nakazywała, aby Strona podjęła odpowiednie działania, gwarantujące zabezpieczenie swoich interesów, np. poprzez ustanowienie pełnomocnika, tak aby Strona, pomimo opieki sprawowanej nad chorą żoną, miała wiedzę o toczącym się postępowaniu podatkowym, wydaniu decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego oraz miała możliwość dochowania terminów procesowych, tj. dokonania czynności prawnych w wyznaczonym prawem terminie.

Kryterium braku winy wiąże się, w ocenie DIAS, z obowiązkiem Strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy czym, to na osobie zainteresowanej ciąży obowiązek uprawdopodobnienia stosowną argumentacją swojej staranności. Niezłożenie odwołania w terminie ustawowym, spowodowane opieką nad chorą żoną, nie jest dowodem na brak winy Strony w uchybieniu terminowi. Gdyby w sposób należyty Strona zadbała o zapoznanie się z prawidłowo wysłaną korespondencją, miałaby możliwość zrealizowania uprawnienia procesowego do wniesienia odwołania w terminie ustawowym.

Reasumując DIAS uznał, że wskazane przez Stronę we wniosku z 15 października 2025 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania argumenty nie odpowiadają kryterium uprawdopodobnienia braku winy - przesłance, która wiąże się z miernikiem dochowania należytej staranności jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. stwierdził, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] sierpnia 2025 r. Strona bowiem nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez Jej winy.

Ponadto zdaniem DIAS, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, Strona złożyła 15 października 2025 r., a więc po upływie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Natomiast przywrócenie terminu do złożenia ww. wniosku jest niedopuszczalne.

Powyższe postanowienie zostało zaskarżone poprzez wniesienie 3 stycznia 2026 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

• art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 Op poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji uznanie, że Skarżący w sposób niewystarczający uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu,

• art. 162 § 1 i § 2 Op poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie w sprawie pomimo zaistnienia przesłanek obligujących organ do przywrócenia terminu do złożenia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Istotą sporu jest ustalenie, czy sprawowanie opieki nad chorą żoną w warunkach zaostrzenia się objawów choroby w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnia przywrócenie terminu do wniesienia odwołania zgodnie z art. 162 Op.

Zgodnie z art. 162 O.p W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne.

W pierwszej kolejności należy przytoczyć stanowisko judykatury dotyczące warunków przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Jak zasadnie stwierdził NSA w wyroku z dnia 26 marca 2026 r. sygn. akt III FSK 969/25 "Spełnienie wymogu uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu nastąpi, jeżeli zostaną przytoczone okoliczności uzasadniające ten wniosek, tj. wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu. Podkreślić należy, że w każdym przypadku przy ocenie braku winy, jako przesłanki przywrócenia terminu uchybionego przez stronę, należy uwzględniać wymaganie dołożenia należytej staranności człowieka przejawiającego dbałość o swe własne życiowo ważne sprawy. Brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem".

Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania.

Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że przy ocenie zastosowania art. 162 § 1 o.p. znaczenie powinna mieć także kwestia pewnego wypośrodkowania w ocenie okoliczności stanowiących podstawę oceny wniosku o przywrócenie terminu, z uwzględnieniem stanowiska dotyczącego zapewnienia stronie drogi do obrony jej praw, które może zrealizować poprzez złożenie odwołania. W ramach tej instytucji prawodawca posługuje się konstrukcją uprawdopodobnienia, co powoduje określone konsekwencje dla oceny sytuacji. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. To środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych, co oznacza, że uprawdopodobnienie wymaga wykazania danej okoliczności w stopniu mniejszym aniżeli jej udowodnienie. (por. min. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2025 r III FSK 659/24).

Podkreślić należy, że to wnioskodawca musi wykazać, że przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności była od niego niezależna i obiektywnie nie do przezwyciężenia. Konstrukcja art. 162 § 1 O.p. wskazuje jednoznacznie, że to zainteresowany ma obowiązek przedstawić okoliczności potwierdzające wystąpienie podstaw do przywrócenia terminu. (por. m.in. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2026 r. II FSK 2052/23).

Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, organ powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe organ, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, powinien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez stronę działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw poprzez uniemożliwianie złożenia odwołania. (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2025 r. III FSK 716/24).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ błędnie zinterpretował pojęcie "choroby nagłej" jako okoliczności uprawdopodobniającej, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy Skarżącego. W konsekwencji nieprawidłowa jest ocena organu, że "choroba [...] żony Strony nie była chorobą nagłą, na tę chorobę żona Strony cierpi od dłuższego czasu".

Zdaniem Sądu wskazana przez Skarżącego okoliczność pogorszenia stanu zdrowia żony (zaostrzenie objawów choroby [...] wymagające jego osobistej obecności i stałej opieki nad żoną) może potencjalnie uprawdopodabniać, że uchybienie nastąpiło bez winy Skarżącego. W ocenie Sądu nagłość choroby, mogącą świadczyć o braku winy Strony w niedokonaniu czynności procesowej w terminie, może dotyczyć nie tylko całości choroby jako takiej, ale również nasilenia objawów - w niniejszej sprawie choroby [...] (jej zaostrzenia) w danym/konkretnym terminie (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 grudnia 2025 r. I SA/Ol 450/25).

Organ zatem naruszył, co Sąd wyraźnie podkreśla, art. 162 § 1 Op poprzez błędną interpretację okoliczności przedstawionej przez Skarżącego, jako okoliczności, która ze względu na swój charakter (zdaniem organu choroba [...] w fazie nasilenia objawów nie jest chorobą nagłą) nie może uprawdopodobnić, że uchybienie terminowi na wniesienie odwołania nastąpiło bez winy Skarżącego. W konsekwencji organ naruszył także przywołane w skardze art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 Op poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego materiału dowodowego w szczególności poprzez uznanie że jest on kompletny i pozwala na wydanie rozstrzygnięcia. Powyższa błędna ocena organu, czyni przedwczesne dalsze ustalenia w sprawie.

Kierując się dyspozycją art. 141 § 4 Ppsa w ponownym postępowaniu organ oceni, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę tzn. czy zaostrzenie objawów choroby [...] żony nastąpiło w okresie w którym Skarżący powinien dochować terminu na wniesienie odwołania - w tym zakresie organ może rozważyć wystąpienie do Skarżącego o dodatkowe uprawdopodobnienie ww. okoliczności, czy opieka Skarżącego była tak daleko absorbująca, że przy dochowaniu należytej staranności nie mógł dochować ww. terminu - również w tym zakresie organ może rozważyć wystąpienie do Skarżącego o dodatkowe uprawdopodobnienie ww. okoliczności. Oceniając powyższe organ, uwzględni zasady logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd zwraca uwagę, że przejawem niedochowania należytej staranności nie jest okoliczność nieustanowienia pełnomocnika. Skarżący ma prawo reprezentować się samodzielnie w postępowaniu.

W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie o kosztach podjęto stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ww. ustawy