Uzasadnienie
1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. (dalej: "Naczelnik US" lub "organ pierwszej/I instancji") prowadził postępowanie egzekucyjne z nieruchomości stanowiącej własność D. Sp. z o.o. (dalej "Zobowiązana"), dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Przedmiotowe postępowanie prowadzone było na podstawie dalszych tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R.. Pismem z 21 lipca 2023 r. działając jako wierzyciel Zobowiązanej, podmiot S. S.A. z siedzibą w P. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożył wniosek o przejęcie ww. nieruchomości po drugiej licytacji. Jednocześnie Skarżąca wniosła o zaliczenie wierzytelności Skarżącej na poczet ceny nabycia nieruchomości i zezwolenie na uiszczenie jedynie brakującej części ceny. Postanowieniem z [...] października 2023 r. Naczelnik US udzielił Spółce przybicia za cenę 710 216,50 zł. Pismem z 22 kwietnia 2024 r. organ egzekucyjny wezwał Skarżącą na podstawie art. 112 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 132, z późn. zm., dalej "u.p.e.a.") aby w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania wpłaciła ona na rachunek organu egzekucyjnego cenę nabycia w kwocie 710 216,50 zł. Dodatkowo Spółka została poinformowana, że zaliczenie wierzytelności na poczet ceny uwarunkowane jest złożeniem organowi egzekucyjnemu odpowiedniego oświadczenia. Dnia 2 maja 2024 r. do Urzędu wpłynął wniosek Skarżącej z 26 kwietnia 2024 r. o wyznaczenie dłuższego terminu uiszczenia ceny nabycia nieruchomości wynoszącego 3 miesiące. Jednocześnie Spółka wniosła o sporządzenie oraz doręczenie na adres pełnomocnika postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucji administracyjnej, z uwzględnieniem szczegółowego katalogu poniesionych kosztów i opłat, dokonanych przez organ czynności i ich efektywności w niniejszej sprawie. Kolejnym pismem z 24 maja 2024 r., uzupełnionym pismem z 6 czerwca 2024 r. Skarżąca wniosła "skargę na czynności Naczelnika Urzędu Skarbowego", w którym m.in. wskazała ponownie, że organ egzekucyjny ustalił koszty postępowania egzekucyjnego w sposób arbitralny, naruszający art. 64 § 4 u.p.e.a. oraz art. 8 ust 1 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1553 z późn. zm.) i w konsekwencji obciążył Spółkę kosztami egzekucji w kwocie 167 510,01 zł bez przedstawienia jaka była podstawa ich naliczenia.
2. Postanowieniem z [...] lipca 2024 r. Naczelnik US odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania postanowienia w przedmiocie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu stwierdził, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., które nie przewidywały możliwości wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w trakcie prowadzonego postępowania. Przedmiotowe postanowienie zostało Spółce doręczone 4 lipca 2024 r.
3. Nie godząc się z treścią powyższego rozstrzygnięcia, pismem z 8 lipca 2024 r. (nadanym w placówce pocztowej w tym samym dniu), Skarżąca złożyła zażalenie, zarzucając zaskarżanemu postanowieniu naruszenie:
- art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, z późn. zm., dalej "k.p.a."), polegające na braku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, poprzez brak przedstawienia jakiejkolwiek informacji w postaci pisma/informacji/postanowienia itd. wskazującego na sposób wyliczenia wysokości opłaty w kwocie 167 510,01 zł, którą organ zamierza obciążyć wierzyciela hipotecznego za przejęcie własności nieruchomości;
- art. 64 § 4 u.p.e.a. oraz art. 8 ust 1 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1553 z późn. zm.) i w konsekwencji obciążeniu wierzyciela egzekwującego kosztami egzekucji w kwocie 167 510,01 zł bez przedstawienia wierzycielowi jaka była podstawa ich naliczenia. W związku z powyższym, Spółka wniosła o zobowiązanie Naczelnika US do wydania pisma/informacji/postanowienia w przedmiocie wyliczenia kosztów egzekucji administracyjnej stosownie do art. 64 § 4 u.p.e.a. tj. w wysokości nie wyższej niż 40 000,00 zł.
4. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor IAS" lub "organ odwoławczy") postanowieniem z [...] sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie Naczelnika US. Powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone pełnomocnikowi 26 sierpnia 2024 r. Dnia [...] sierpnia 2024 r. Naczelnik US wydał postanowienie o przyznaniu Skarżącej własności nieruchomości KW: [...], które zostało doręczone pełnomocnikowi 3 września 2024 r. Zawiadomieniem z [...] stycznia 2025 r. organ egzekucyjny poinformował Spółkę o zakończeniu zbiegu egzekucji do tytułu wykonawczego nr [...]. Pismem z 20 stycznia 2025 r. (data wpływu do Urzędu: 27 stycznia 2025 r.) pełnomocnik Skarżącej zwrócił się z wnioskiem o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucji administracyjnej oraz podtrzymał wniosek o wydanie postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji zgodnie z art. 115a § 4 u.p.e.a. Dnia [...] marca 2025 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie zakończenia zbiegu egzekucji do tytułu wykonawczego nr [...]. Powyższe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi 14 marca 2025 r.
5. Postanowieniem nr [...] z [...] marca 2025 r. organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie Spółka nie poniosła żadnych kosztów egzekucyjnych. Zapłacona przez Spółkę kwota 167 510,01 zł stanowiła równowartość kosztów egzekucyjnych w całości obciążających Zobowiązaną, które korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w pierwszej kategorii zgodnie z art. 115 § 1 u.p.e.a. i nie podlegała zaliczeniu na poczet ceny nabycia. Powyższe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi 11 marca 2025 r.
6. Na powyższe rozstrzygnięcie, pismem z 17 marca 2025 r. (nadanym w placówce pocztowej 17 marca 2025 r.) pełnomocnik Skarżącej złożył zażalenie, któremu zarzucił:
- naruszenie art. 64c u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji odmowę wszczęcia postępowania i wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucji administracyjnej, w sytuacji gdy wierzyciel w istocie został obciążony kosztami egzekucyjnymi i poniósł je w wysokości 167 510,01 zł;
- naruszenie art. 61a k.p.a. polegające na uznaniu, że postępowanie nie może być wszczęte, podczas gdy z art. 64c u.p.e.a. wynikał obowiązek nie tylko zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, którymi de facto organ obciążył wierzyciela, ale też wydania postanowienia w przedmiocie tych kosztów, co wskazuje na próbę organu w kierunku odebrania wierzycielowi środków zaskarżenia kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi został obciążony. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu I instancji do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucji administracyjnej, wskazanie pod jakim tytułem prawnym w/w kwota została pobrana od wierzyciela na koszty egzekucyjne skoro Naczelnik US stwierdza, że wierzyciel nie poniósł żadnych kosztów egzekucyjnych i podanie pod jakim tytułem spółka powinna zaksięgować w/w wypływy pieniężne skoro wedle organu egzekucyjnego pozostają one kosztem dłużnika.
7. Dyrektor IAS - po zapoznaniu się z materiałem dowodowym w przedmiotowej sprawie oraz treścią zażalenia - orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji. Dyrektor IAS na wstępie wyjaśnił, że organy administracyjne orzekają według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania przez nie decyzji. W myśl art. 61 § 1 k.p.a. - stwierdził Dyrektor IAS - postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie to nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie z § 2 tego przepisu, na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. W orzecznictwie wskazuje się, że przez inne uzasadnione przyczyny, należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialne - prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (por. wyrok WSA w Olsztynie z 4 stycznia 2023 r., sygn. akt. II SA/Gd 605/22). Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Z przepisu tego wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku o wszczęcie postępowania pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania - wywiódł organ odwoławczy. Odnosząc powyższe regulacje do okoliczności niniejszej sprawy, Dyrektor IAS zauważył, że postępowanie w niniejszej sprawie w przedmiocie wydania postanowienia dotyczącego kosztów egzekucji administracyjnej, zainicjowane zostało wnioskiem z 20 stycznia 2025 r. Tak sformułowany wniosek był już kolejnym wnioskiem (drugim). Wcześniej już bowiem pełnomocnik Spółki występował do Naczelnika US z identycznym żądaniem, po raz pierwszy pismem z 26 kwietnia 2024r. Rozpoznając ten wniosek organ egzekucyjny postanowieniem z [...] lipca 2024r. odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Powyższe rozstrzygnięcie Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowieniem z [...] sierpnia 2024 r. Rozstrzygnięcie to stało się ostateczne w administracyjnym toku instancji. Rozpoznając (po raz drugi) wniosek Spółki w tej samej sprawie, organ egzekucyjny postanowieniem z [...] marca 2025 r. odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. Nie ulega zatem wątpliwości, że wniosek Skarżącej, w którym domaga się ona wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucji administracyjnej był już przedmiotem postępowania administracyjnego, zakończonego ostatecznym rozstrzygnięciem, które - jak wynika z akt sprawy - nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego do dnia orzekania w niniejszej sprawie. W konsekwencji powyższego organ I instancji rozstrzygając przedmiotowy wniosek z 20 stycznia 2025 r. w sposób niewątpliwy miał podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. W zażaleniu z 17 marca 2025 r. - wskazał Dyrektor IAS – pełnomocnik Spółki wskazał na wewnętrzną sprzeczność zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie przez Naczelnika US, iż "wierzyciel nie poniósł żadnych kosztów egzekucyjnych, gdzie w następnym zdaniu jednocześnie stwierdza, iż kwota 167 510,01 zł zapłacona przez spółkę S. (wierzyciela) została przeznaczona na pokrycie kosztów egzekucyjnych". Wyjaśniając powyższe Dyrektor IAS wskazał, że w niniejszej sprawie Skarżąca występuje w roli wierzyciela Zobowiązanej. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Zobowiązanej powstały koszty egzekucyjne w wysokości 167 510,01 zł. W wyniku przejęcia przez Skarżącą nieruchomości oznaczonej księgą wieczystą nr [...] Spółka wstąpiła w rolę nabywcy ww. nieruchomości. Cena nabycia wynosiła 710 216,50 zł. Z uwagi na brzmienie art. 115 § 1 u.p.e.a. w pierwszej kolejności z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się koszty egzekucyjne przypadające na rzecz wszystkich wierzycieli, których tytuły wykonawcze były przedmiotem postępowania egzekucyjnego z nieruchomości: a) Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. 122 423,92 zł; b) Marszałka Województwa M. 375,38 zł; c) Naczelnika US 44.710,71 zł. W niniejszym postępowaniu Skarżąca nie została obciążona kosztami egzekucyjnymi, a zapłacona przez Spółkę kwota 167.510,01 zł stanowi równowartość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Zobowiązanej, które nie podlegają zaliczeniu na poczet ceny, a więc winny zostać uiszczone przez nabywcę, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W wyniku powyższego, na poczet ceny możliwe było zaliczenie przez Skarżącą wierzytelności w wysokości 542 706,49 zł. Odnosząc się do żądania dotyczącego wskazania pod jakim tytułem Spółka powinna zaksięgować uiszczoną przez nią kwotę kosztów w wysokości 167 510,01 zł, organ odwoławczy wskazał, że nie jest jego rolą rozstrzyganie, w jaki sposób Spółka księguje wydatkowane kwoty. W świetle przedstawionego stanu faktycznego i prawnego sprawy, w ocenie Dyrektora IAS za słuszne ze strony Naczelnika US należy uznać zastosowanie w niniejszej sprawie art. 61a § 1 k.p.a., który na mocy art. 18 pkt 2 u.p.e.a., ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym.\