W niniejszej sprawie tytuł wykonawczy nr [...], wystawiony został 21 lutego 2023 r., a zatem w tej sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu po nowelizacji z 2020 r.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a,, postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej.
Stosownie zaś do art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Z treść wniosku strony z 14 marca 2023 r. wynikało, że wskazuje ona na "nieznane" jej postępowanie egzekucyjne i wnosi o "przywrócenie właściwego stanu prawnego sprawy", wnosi o umorzenie egzekucji w całości. Co istotne, skarżący powołał się na przepis art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., wskazując, że wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego oraz podnosząc niedoręczenie mu "ani tytuły wykonawczego; ani zawiadomienia o zajęciu wierzytelności" (pismo z 14 marca 2023 r. k.25 akt adm.).
Analiza treści powyższego wniosku nakazywała zatem przyjąć, że jest to wniosek o umorzenie postępowanie egzekucyjnego z uwagi na niedoręczenie stronie tytułu wykonawczego, wskazanego przez organy jako tytuł, na podstawie którego wszczęto egzekucję w sprawie.
Organ nie potraktował tego pisma jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, tylko udzielił informacji stronie na podstawie jakiego tytułu egzekucyjnego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, jakich zaległości dotyczy i z jakiego tytułu, organ pouczył też stronę jednocześnie o prawie do wniesienia zarzutów, wskazując jako postawę prawną treść art. 33 § 2 i 5 u.p.e.a.
Należy zaznaczyć, że powyższe dane organ zobowiązany był zawrzeć w tytule wykonawczym, a tytuł ów doręczyć stronie.
Nie nadając formalnie biegu wnioskowi skarżącego z 14 marca 2023 r., jako wnioskowi o umorzenie postępowania egzekucyjnego (z uwagi na niedopuszczalność egzekucji wobec braku doręczenia dłużnikowi tytułu wykonawczego), organ naruszył zasadę zaufania do władzy publicznej; utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw. Zgodnie bowiem z art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Na podstawie art. 6 k.p.a., wyrażającego zasadę praworządności, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Wedle zaś art. 7 k.p.a., z w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Zdaniem sądu, w sprawie doszło do naruszenia powyższych zasad. Po pierwsze, wątpliwą co do dopuszczalności, była dokonana przez organ zmiana kwalifikacji prawnej wniosku skarżącego, który wskazując na art. 26 § 5 u.p.e.a. (a nie art. 33 u.p.e.a) podnosił, że nie doręczono mu tytułu wykonawczego i wnosił o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Po drugie, w odpowiedzi na wezwanie organu z 28 marca 2023 r., skarżący ponownie jasno sfomułował, że nie doręczono mu ani tytułu wykonawczego ani zawiadomienia o zajęciu i wskazał na art. 26 § 5 u.p.e.a. Co więcej skarżący powołał także art. 59 § 1 u.p.e.a., wskazując, że postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku niedopuszczalności egzekucji. To, że strona w pierwszym zdaniu tego pisma użyła sformułowania "zarzuty do dokonanej egzekucji z rachunków bankowych", nie oznaczało, że wnosi zarzuty w trybie art. 33 u.p.e.a. Treść tego pisma jednoznacznie wskazuje, że skarżący wnosił o umorzenie egzekucji z uwagi na niedoręczenie mu tytułu wykonawczego (odpowiedź na wezwanie organu z 16 kwietnia 2023 r. k.30 akt adm.).
Jeżeli organ chciał koniecznie potraktować powyższy wniosek skarżącego jako zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, to z uwagi na treść zgłoszonego żądania -powinien równolegle wydać odrębne postanowienie w przedmiocie rozpoznania wniosku strony w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ tego jednak nie uczynił, czym zaniechał rozpoznania istoty sprawy.
Wniosek skarżącego z 14 marca 2023 r. został rozpoznany postanowieniem Prezydenta Miasta Z. postanowieniem z [...] czerwca 2023 r. oddalającym zarzuty w rozumieniu art. 33 § 2 u.p.e.a., a SKO zaskarżonym postanowieniem utrzymało w mocy powyższe orzeczenie, nie badając w ogóle kwestii prawidłowości doręczenia tytułu wykonawczego i podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na podnoszoną przez stronę niedopuszczalność egzekucji wobec braku doręczenia tytułu wykonawczego.
W rezultacie, po pierwsze, w sprawie należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające podlegało uchyleniu z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy, a to wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organy orzekające naruszyły w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 8 § 1 k.p.a., art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 i w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a. Organy orzekające obu instancji nie rozpoznały bowiem wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z żądaniem. Przy czym – co należy podkreślić – sąd w sprawie przyjął, że wniosek strony z 14 marca 2023 r. nie został rozpoznany zgodnie z żądaniem. Sąd natomiast nie przesądza, że w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 i w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a., tj. że w sprawie nie doszło do doręczenia skutecznego stronie tytułu wykonawczego. Tę kwestię organy orzekające zobowiązane będą zbadać przy ponownym rozpoznaniu wniosku strony z 14 marca 2023 r.
Po drugie, w sprawie nawet gdyby przyjąć, że brak doręczenia stronie tytułu wykonawczego można rozpoznawać w ramach zarzutów w trybie art. 33 § 2 u.p.e.a. (do czego jednak zdaniem sądu brak podstaw) to i tak należałoby zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające uchylić, bowiem organy orzekające tej kwestii nie zbadały. W sprawie bowiem nie można stwierdzić, czy tytuł wykonawczy z 21 lutego 2023 r. nr [...] (nr systemowy [...]) został w istocie – jak twierdzi organ – doręczony.
Prezydent Miasta Z. postanowieniem z [...] czerwca 2023 r. oddalając zarzuty strony w postępowaniu egzekucyjnym, napomknął jedynie, że pismami z 13 marca 2023 r., nr [...] oraz nr [...] i nr [...] organ egzekucyjny poinformował skarżącego o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, w tym załączył kopię tytułu wykonawczego, a skarżący pism tych nie odebrał i 31 marca 2023 r. zostały one uznane za doręczone (uzasadnienie postanowienia k.34 akt adm.).
Sąd miał na uwadze, że w aktach sprawy brak jest jednoznacznego dowodu doręczenia stronie tytułu wykonawczego nr [...]. W aktach sprawy (k.1-3 akt adm.) znajduje się jedynie kopia koperty wskazującej, że skarżącemu (i jego małżonce) doręczono przesyłkę, przesyłkę awizowano, przesyłkę skierowano na adres [...]. Brak jest oznaczenia na tej kopercie jakie pisma zostały doręczone. Na karcie nr 1 akt administracyjnych znajduje się kopia potwierdzenia odbioru z adresem urzędu skarbowego oraz numerami. Prezydent Miasta Z. postanowieniem z [...] czerwca 2023 r. oddalając zarzuty strony wspomniał, że z 13 marca 2023 r., nr [...] oraz nr [...] i nr [...] organ egzekucyjny poinformował skarżącego o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, w tym załączył kopię tytułu wykonawczego.
Powyższe fakty nie są jednak wystarczającym dowodem na to, że stronie doręczono tytuł wykonawczy. W aktach sprawy brak jest wspomnianego pisma (pism) o wskazanych numerach, nie wyjaśniono także dlaczego akurat tytuł wykonawczy organ doręczał skarżącemu na adres [...], skoro upomnienia (a zatem pisma przed wystawieniem tytułu wykonawczego) oraz późniejszą korespondencję (po rzekomym doręczeniu tytułu wykonawczego), w tym korespondencję w toku niniejszego postępowania, organ kierował niezmiennie skarżącemu na adres [...], pod którym korespondencja była odbierana osobiście przez stronę (upomnienie i dowody doręczenia k.17- 22 akt adm., dalsza korespondencja k.25, k.28, k.30, k.36, k.38 akt adm.). Co więcej, z załączonego dopiero na etapie postępowania zażaleniowego na wystąpienie SKO, tytułu wykonawczego z 21 lutego 2023 r. nr [...], wynika wprost adres strony – [...] (tytuł wykonawczy akta – teczka postępowania przed SKO). Nie wiadomo zatem z jakich przyczyn organ miałby doręczać tenże tytuł stronie na adres [...], w szczególności nic nie wskazuje na to, że był to aktualny adres strony skoro wcześniejsza korespondencja jak i późniejsza doręczona została pod adres [...] i tam odebrana osobiście.
W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że zarówno upomnienie, jak i tytuł wykonawczy muszą być doręczone bezpośrednio (wyrok z 7.07.2005 r., sygn. III SA/Wa 1122/05, LEX nr 1907/07) oraz na zakaz zastępowania dowodu doręczenia domniemaniami (wyrok z dnia 19.05.2004 r. sygn. III SA 3318/02, LEX nr 148917). Brak doręczenia tytułu wykonawczego oznacza, że egzekucja nie została wszczęta, czego konsekwencją jest brak możliwości podejmowania jakichkolwiek czynności egzekucyjnych (wyrok z 28.02.2013 r. sygn. II SA/Lu 1032/12, LEX nr 1311201).
WSA we Wrocławiu w sprawie o sygn.. akt I SA/Wr 2288/13, podkreślił, że aby móc skutecznie doręczyć tytuł wykonawczy organ egzekucyjny winien znać aktualny adres zobowiązanego, stąd też doręczenie odpisu tytułu wykonawczego na adres zobowiązanego, który nie jest jego aktualnym adresem zamieszkania w wyniku czego nie odbierze on korespondencji, skutkuje dla organu koniecznością podjęcia działań celem ustalenia właściwego adresu zobowiązanego, bowiem doręczenie nie może być uznane za skuteczne (wyrok z 17.05.2012 r. sygn. II FSK 901/11 LEX nr 1244387; wyrok z 11.12.2009 r. sygn. II FSK 1173/08 LEX nr 582774). Ponadto dokonując pierwszego doręczenia zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny winien, stosownie do art. 27 § 1 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, pouczyć zobowiązanego o wynikającym z art. 41 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy, obowiązku zawiadamiania organu o każdej zmianie swego adresu w toku postępowania oraz o skutkach zaniechania tego obowiązku wynikających z art. 41 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy (por. wyrok z 25.09.2005 r. sygn. I OSK 43/05, LEX nr 194724). Dla przyjęcia fikcji doręczenia na nieaktualny adres w przypadku niedoinformowania przez stronę organu o zmianie adresu w toku postępowania, konieczne jest faktyczne doręczenie stronie pouczenia o skutkach zaniechania powiadomienia o zmianie adresu. Jeżeli pierwsze doręczenie nie zostało dokonane skutecznie, przez jego faktyczne odebranie, przyjęcie fikcji doręczenia nie jest możliwe, gdy jednocześnie organowi wiadomo, że adres, na który wysłano przesyłkę, nie jest prawidłowy (wyrok z 21.07.2004 r. sygn. I SA 2341/02, ONSAiwsa z 2006 r., nr 2, poz. 41). Zasadą jest doręczenie pisma organu do rąk adresata będącego osobą fizyczną (art. 42 k.p.a.). Możliwe jest także doręczenie zastępcze, w tym także stwarzające domniemanie doręczenia, o którym mowa w art. 44 k.p.a. Doręczenie zastępcze będzie jednak skuteczne wówczas gdy zostanie dokonane pod prawidłowym adresem zamieszkania, który niekonieczne będzie identyczny z adresem zameldowania.
Powyższe poglądy judykatury sad orzekający w sprawie podziela w całości.
Jak ustalono powyżej, na kopercie (kopii) mającej potwierdzać okoliczność doręczenia stronie tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami o dokonanych zajęciach, wynika, że doręczenia dokonano na adres [...], podczas gdy wcześniej upomnienia oraz bieżąca korespondencja była doręczana stronie na adres [...] i to ten ostatni adres wynikał także z tytułu wykonawczego. Organy orzekające przy tym nie wyjaśniły takiego stanu rzeczy.
Wyjaśnienie tej kwestii jest natomiast kluczowe, bowiem brak doręczenia tytułu wykonawczego oznacza, że egzekucja nie została wszczęta, co skutkuje brakiem podstaw do podjęcia jakichkolwiek czynności, które mogą być podejmowane w ramach egzekucji.
Rolą organów było przede wszystkim jednoznaczne wyjaśnienie w sprawie zakresu żądania i ustosunkowanie się kompleksowo do zgłoszonego żądania wniosku umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto organy miały obowiązek wyjaśnić, czy w sprawie został skutecznie doręczono stronie tytuł wykonawczy oraz zawiadomienia o zajęciu, oraz wyjaśnić dlaczego doręczenia dokonano pod adres inny niż wynikający z samego tytułu wykonawczego.
Organy nie sprostały powyższym obowiązkom.
Powyższe stanowi naruszenie art. 8 § 1 k.p.a., art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 i w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a. w sposób mogący mieć istotne znaczenie i wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie.
Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobowiązany rozpoznać wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz rzetelnie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie po zgromadzeniu dowodów potwierdzających w sposób niewątpliwy skuteczność doręczenia stronie tytułu wykonawczego.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2026.143; dalej p.p.s.a.).
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku sprawy, na podstawie art. 200, art. 205 § 1 p.p.s.a., w wysokości obejmującej wpis sądowy 100 zł.
Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 p.p.s.a.