Kończąc swój wywód, organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji na stronach 13-14 skarżonej decyzji szczegółowo wyjaśnił i wskazał, że złożona przez spółkę [...] lutego 2025 r. korekta zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) - CIT-8 za 2023 rok budziła zastrzeżenia i w związku z tym organ I instancji nie dokonał zwrotu nadpłaty w trybie przewidzianym w art. 75 § 4 ww. ustawy wraz z odsetkami za zwłokę wpłaconymi na zaległość podatkową, zgodnie z art. 72 § 2 pkt 1 o.p. Zatem zarzut naruszenia art. 72 § 1 i § 2 o.p. jest nieuzasadniony.
Powyższą decyzję Dyrektora spółka zaskarżyła do tutejszego sądu. W skardze podniosła zarzut naruszenia:
1) przepisów prawa materialnego:
a) art. 24o ust. 1, art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT w związku z art. 72 § 1 i § 2 o.p. oraz w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r, Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja RP"), poprzez niezasadne uznanie, że spółka nie miała prawa skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania dochodu z tytułu zbycia udziałów w krajowej spółce zależnej oraz poprzez niezasadną odmowę stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych, z uwagi na fakt, że skarżąca we wniosku o stwierdzenie nadpłaty nie wskazała, że jej pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) nie są podmioty mające siedzibę tub zarząd lub będące zarejestrowane lub położone w rajach podatkowy, w krajach wskazanych w wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych lub w krajach z którym Polska lub UE nie zawarła umowy będącej podstawa wymiany informacji (dalej: "raje podatkowe"), podczas gdy pozyskanie tego typu informacji przez spółkę jest z obiektywnych przyczyn niemożliwe do wykonania, zaś organ pomijając tę okoliczność naruszył zasadę impossibilium nulla obligaiio est, co jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą ochrony zaufania do państwa i prawa (dalej: "zarzut naruszenia zasady impossibilium nulla obligatio"),
b) art. 24o ust. 1, art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT, poprzez niezasadne uznanie, że cel przepisu wykluczającego z definicji spółek holdingowych spółki, których pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) są podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane lub położone w rajach podatkowych, a wyrażający się w ograniczeniu transferu zysków ze sprzedaży udziałów (akcji) do wielopoziomowych, potencjalnie nietransparentnych grup podmiotów, jest celem zgodnym z ratio legis przepisów regulujących reżim zwolnienia z opodatkowania polskich spółek holdingowych, podczas gdy wnioski płynące z wykładni celowościowej (dyrektywy wykładni pro-gospodarczej) niniejszych przepisów, wskazują, że cel ten jest nie do pogodzenia z punktu widzenia racjonalnie działającego ustawodawcy (dalej: "zarzut pominięcia wniosków z wykładni celowościowej"),
c) art. 24o ust. 1, art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT w związku z art. 32, art. 2 i art. 84 Konstytucji RP, poprzez niezasadne uznanie, że prawo do korzystania ze zwolnienia z opodatkowania dochodu z tytułu odpłatnego zbycia udziałów w krajowych spółkach zależnych przysługuje tylko spółkom holdingowym funkcjonującym w strukturach jednopoziomowych, nietransferujących zysków ze sprzedaży do grup funkcjonujących w strukturach wielopoziomowych, podczas gdy przedmiotowe przepisy ustawy o CIT nie przewidują żadnego racjonalnie uzasadnionego kryterium różnicującego sytuację prawną adresatów zawartych w nich norm, tj. sytuacje prawną uzasadniającą odmienne traktowanie spółek holdingowych funkcjonujących w strukturach jednopoziomowych od sytuacji prawnej spółek funkcjonujących w strukturach wielopoziomowych, co w konsekwencji prowadzi do wniosków niemożliwych do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa oraz zasadą zakazu dyskryminacji (dalej: "zarzut naruszenia konstytucyjnej zasady równości i zakazu dyskryminacji"),
d) art. 24o ust. 1, art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT w związku z art. 2 i art. 31 Konstytucji RP, poprzez niezasadne przyjęcie wykładni prowadzącej do nałożenia na skarżącą nadmiernych i nieuzasadnionych obowiązków/sankcji, które nie są konieczne dla realizacji celu tych przepisów, a ich dolegliwość pozostaje w oczywistej dysproporcji do wagi chronionego interesu publicznego. W szczególności organ nie dokonał oceny, czy cel regulacji mógłby zostać osiągnięty przy zastosowaniu środków mniej restrykcyjnych, co jest wymagane przez trójelementowy test proporcjonalności, potwierdzony w orzecznictwie sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego. Tym samym organ istotnie naruszył zasadę proporcjonalności wywodzoną z przepisów Konstytucji RP (dalej: "zarzut naruszenia konstytucyjnej zasady proporcjonalność"),
e) art. 72 § 1 i § 2 o.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wskazaniu kwoty nadpłaty w wysokości 278.157.259,00 zł, i jednoczesne uznanie, że nienależnie wpłacone odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych nie stanowią nadpłaty w rozumieniu przepisów o.p., podczas gdy zdaniem spółki, właściwa wartość nadpłaty to kwota 281.458.303,00 zł, na którą składają się zapłacone zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę od zaległości podatkowych oraz omyłkowa zapłata podatku z dnia [...] lutego 2024 r. Przy czym spółka podkreśla, iż otrzymała już zwrot omyłkowej zapłaty podatku z dnia [...] lutego 2024 r. na swój rachunek bankowy w kwocie 1.230.548,70 zł;
2) przepisów postępowania, tj.:
a) art. 120, art. 121 § 1 w związku z art. 2a o.p., poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji zasady impossibilium nulia obligatio est oraz wniosków wynikających z wykładni celowościowej (dyrektywy wykładni pro-gospodarczej), a w konsekwencji poprzez dokonanie profiskalnej wykładni przepisów na niekorzyść podatnika, pomimo istnienia niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego i naruszenie zaufania do organów podatkowych (zarzut: "zarzut naruszenia zasady zaufania"),
b) art. 180, art. 187 § 1, art. 191 i art. 122 o.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wyrażeniu stwierdzenia, że skoro nie można wykluczyć, że pośrednimi udziałowcami (akcjonariuszami) spółki będą również podmioty mające siedzibę lub zarząd lub będące zarejestrowane w rajach podatkowych, to przyjąć należy, że fakt ten został udowodniony.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Naczelnika US w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nadpłaty w kwocie 280.227.754,30 zł i orzeczenie co do istoty sprawy, a także o zasądzenie na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie.
W piśmie z [...] marca 2026 roku skarżąca spółka podsumowała swoje dotychczasowe stanowisko, powołała się do najnowszego stanowiska sądów administracyjnych, a także przedstawiła dane 5% największych akcjonariuszy spółki E4.SA, będącej pośrednim udziałowcem skarżącej spółki oraz 3% największych akcjonariuszy spółki E3. SA będącej udziałowcem pośrednim skarżącej spółki (pismo k. 67 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ppsa) lub że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem, sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w momencie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1665/06).
Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ppsa, sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
W tak zakreślonym zakresie kognicji sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest zasadność wniosku skarżącej spółki o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2023 rok, a ściślej – możliwość skorzystania przez skarżącą z tzw. zwolnienia holdingowego, o którym mowa w art. 24o w zw. z art. 24m ustawy o CIT. We wniosku o stwierdzenie nadpłaty i złożonej korekcie zeznania podatkowego skarżąca powołała się na to zwolnienie.
W sprawie niniejszej nie są sporne okoliczności zbycia akcji spółek zależnych, złożenia przez skarżącą odpowiedniego oświadczenia o zamiarze skorzystania ze zwolnienia, a także spełnienia przez skarżącą spółkę warunków definicji spółki holdingowej, o których mowa w art. 24m pkt 2 lit. a) – d) ustawy o CIT.
Przedmiotem sporu jest natomiast okoliczność, czy skarżąca spółka spełniła warunek wynikający z art. 24m pkt 2 lit. e) ustawy o CIT. Sporny w sprawie jest sposób interpretacji tego przepisu. W ocenie organów podatkowych należy ww. przepis odczytywać zgodnie z jego literalnym brzmieniem. W konsekwencji, w ocenie organów, skoro materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania, że skarżąca spełniła wymóg z art. 24m pkt 2 lit. e) ustawy o CIT, to nie ma podstaw do zastosowania przedmiotowego zwolnienia podatkowego.
Zdaniem skarżącej spółki z takim stanowiskiem organów podatkowych nie można się zgodzić. W jej ocenie, pozyskanie informacji, których dotyczy wymóg z art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e) ustawy o PIT, jest z przyczyn obiektywnych niemożliwe do wykonania. Skarżąca stoi na stanowisku, że literalna wykładnia przepisów określających przesłanki przedmiotowego zwolnienia podatkowego stoi w sprzeczności z wynikami wykładni celowościowej (dyrektywy wykładni gospodarczej), systemowej oraz narusza konstytucyjne zasady równości i zakazu dyskryminacji.
W ocenie sądu rację w tym sporze należy przyznać skarżącej spółce. Zauważyć przy tym należy, że spór analogiczny do powyższego był już przedmiotem oceny przez sądy administracyjne. Tytułem przykładu należy przywołać wyroki tutejszego sądu: prawomocny z 5 czerwca 2024 roku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 907/24 (który również zapadł w sprawie o stwierdzenie nadpłaty) i wyrok z 4 kwietnia 2023 roku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 2245/22, który zapadł w sprawie ze skargi skarżącej spółki na wydaną na jej wniosek interpretację indywidualną.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyjmuje za własną argumentację przedstawioną w powołanych orzeczeniach i posłuży się nią w odpowiednim zakresie w dalszej części niniejszego uzasadnienia.
Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 24m ust. 1 pkt 2) ustawy o CIT (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2023 roku) ilekroć w niniejszym rozdziale jest mowa o spółce holdingowej - oznacza to spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, prostą spółkę akcyjną albo spółkę akcyjną będącą podatnikiem, o którym mowa w art. 3 ust. 1, spełniającą łącznie następujące warunki:
a) posiada bezpośrednio na podstawie tytułu własności co najmniej 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki zależnej,
b) nie jest spółką tworzącą podatkową grupę kapitałową,
c) nie korzysta ze zwolnień podatkowych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 34 i 34a,
d) prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, przy czym przepis art. 24a ust. 18 stosuje się odpowiednio,
e) udziałów (akcji) w tej spółce nie posiada, pośrednio lub bezpośrednio, udziałowiec (akcjonariusz) mający siedzibę lub zarząd lub zarejestrowany lub położony na terytorium lub w kraju:
– wymienionym w przepisach wydanych na podstawie art. 11j ust. 2,
– wskazanym w unijnym wykazie jurysdykcji niechętnych współpracy do celów podatkowych przyjmowanym przez Radę Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 86a § 10 pkt 1 Ordynacji podatkowej,
– z którym Rzeczpospolita Polska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, w szczególności umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, albo Unia Europejska nie ratyfikowała umowy międzynarodowej, stanowiącej podstawę do uzyskania od organów podatkowych tego państwa informacji podatkowych.
Natomiast zgodnie z treścią art. 24o ustawy o CIT, zwalnia się od podatku dochodowego dochody osiągnięte przez spółkę holdingową z tytułu odpłatnego zbycia udziałów (akcji) krajowej spółki zależnej lub zagranicznej spółki zależnej na rzecz podmiotu niepowiązanego, o którym mowa w art. 11a ust. 1 pkt 3, pod warunkiem złożenia przez spółkę holdingową właściwemu dla niej naczelnikowi urzędu skarbowego, na co najmniej 5 dni przez dniem zbycia, oświadczenia o zamiarze skorzystania ze zwolnienia (ust. 1). Oświadczenie o zamiarze skorzystania ze zwolnienia zawiera:
1) imiona i nazwiska lub nazwy, adresy oraz numery identyfikacji podatkowej stron umowy;
2) nazwę, adres oraz numer identyfikacji podatkowej spółki zależnej, której udziały (akcje) będą zbywane;
3) wskazanie udziału w kapitale spółki zależnej, który będzie przedmiotem odpłatnego zbycia;
4) planowaną datę zawarcia umowy (ust. 2).
Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania do zbycia udziałów (akcji) krajowej spółki zależnej lub zagranicznej spółki zależnej, jeżeli co najmniej 50% wartości aktywów tych spółek, bezpośrednio lub pośrednio, stanowią nieruchomości położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa do takich nieruchomości, przy czym przepis art. 3 ust. 4 stosuje się odpowiednio (ust. 3).
W odniesieniu do spornego w sprawie warunku, o którym mowa w art. 24m ust. 1 pkt 2) lit. e) ustawy o CIT, należy wskazać, że w toku postępowania w sprawie, w tym m. in. we wniosku o stwierdzenie nadpłaty skarżąca wyjaśniła, że jej jedynym udziałowcem był E2. z siedzibą w Hiszpanii. Natomiast 100 % udziałów w tej spółce posiada spółka E3. SA z siedziba w Hiszpani. Akcjonariuszami spółki E3. SA są: E4. SA – spółka z siedzibą w Portugalii, która posiada 74,98 % udziałów/akcji oraz inwestorzy instytucjonalni i osoby fizyczne – w związku z tym, że 25,02 % akcji spółki E3. SA jest przedmiotem obrotu na giełdzie papierów wartościowych w L. (E.L). Skarżąca spółka wyjaśniła również, że spółka E4. SA jest także spółką akcyjną, która jest notowana na giełdzie papierów wartościowych w L., nadto niektórzy inwestorzy posiadający jej akcje też mogą być podmiotami notowanymi na giełdzie. Wobec tych wyjaśnień skarżąca wskazała we wniosku, że nie jest możliwe uzyskanie pełnych informacji na temat struktury własnościowej akcjonariuszy spółki E3. SA. Spółka podkreśliła, że struktura własnościowa może podlegać ciągłym zmianom w związku z ciągłym obrotem akcjami (wniosek o stwierdzenie nadpłaty k. 115 akt administracyjnych).
Z akt sprawy wynika, że pismem z [...] marca 2025 roku organ I instancji wezwał skarżącą m. in. do przedstawienia wszelkich dowodów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w art. 24m ust. 1 pkt lit. e) ustawy o CIT, tj. potwierdzających iż pośredni akcjonariusze (udziałowcy) nie są podmiotami mającymi siedzibę lub zarząd w tzw. rajach podatkowych (wezwanie z [...] marca 2025 roku k. 120 akt administracyjnych).
Odpowiadając na powyższe wezwanie, w piśmie z [...] marca 2025 roku spółka ponownie poinformowała, że nie jest w stanie pozyskać danych wszystkich akcjonariuszy. Do ww. pisma załączyła natomiast certyfikaty rezydencji dla podmiotów E2., E3. SA oraz spółki E4. SA wraz z tłumaczeniem na język polski, notowania giełdowe akcji tych spółek (zrzut ze strony internetowej giełdy E.L) oraz wypisy z zagranicznych rejestrów handlowych ww. podmiotów (pismo z [...] marca 2025 roku k. 135 akt administracyjnych).
W ocenie orzekających w sprawie organów powyższe oznacza, że nie został w sprawie niniejszej spełniony warunek z art. 24m ust. 1 pkt 2) lit. e) ustawy o CIT i tym samym wykluczona jest możliwość zastosowania zwolnienia oraz w konsekwencji – stwierdzenia nadpłaty podatku dochodowego od osób prawnych.
Odnosząc się do wskazanej oceny (wynikającej z przyjętej przez organy wykładni wskazanego przepisu) należy stwierdzić, że analiza przesłanek dotyczących uzyskania statusu polskiej spółki holdingowej wskazuje, że poprzez wymóg uzyskania informacji o statusie wszystkich rozproszonych udziałowców (akcjonariuszy), w tym podmiotów notowanych na giełdach i pośrednio także osób fizycznych nałożono na skarżący podmiot obowiązki niemożliwe do wykonania. Nie można zatem interpretować przepisów w taki sposób, aby ich efektem było nałożenie na beneficjenta obowiązków niemożliwych do zrealizowania.
Należy w tym miejscu odwołać się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawionego w wyroku z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 51/12. Wskazano w nim, że nie można dokonywać wykładni prawa, której rezultat prowadziłby do nałożenia na podmiot obowiązków niemożliwych do wykonania. Nie można zatem interpretować przepisów w taki sposób, aby ich efektem było nałożenie na beneficjenta obowiązków niemożliwych do zrealizowania. Takie działanie prowadzi wprost do naruszenia wyrażonej wart. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i prawa. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r., sygn. akt K 8/07 wskazano m.in., że "należy zaznaczyć, że ustawodawca nie może nakładać na adresatów prawa obowiązków niemożliwych do wykonania". Inaczej rzecz ujmując, prawo nie może, zgodnie z zasadą impossibilium nulla obligatio, nakładać na obywateli obowiązków niemożliwych do spełnienia. Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie przyjął, że nie ogranicza on zakresu oddziaływania zasady ochrony zaufania wyłącznie do procesu stanowienia prawa, gdyż wyraźnie akcentuje potrzebę ochrony zaufania obywateli również w procesie stosowania prawa. TK ustalił, że ochronie konstytucyjnej podlega nie tylko zaufanie obywateli "(...) do litery prawa, ale przede wszystkim do sposobu jego interpretacji przyjmowanej w praktyce stosowania prawa przez organy państwa" (por. E. Morawska, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Dom Organizatora, Toruń 2003, s. 349, także wyroki TK z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt U 11/97, OTK ZU Nr 5-6 (14-15)/1997, s. 475 oraz z dnia 9 października 2001 r., sygn. akt SK 8/00, OTK ZU Nr 7 (45)/2001, s. 1035). Nie mogą zatem ani organy administracji, ani też sądy dokonywać wykładni przepisów prawa, która prowadziłaby do nałożenia obowiązków niemożliwych do wykonania.
Podnieść należy, że oczekiwanie przez organy podatkowe na przedstawienie przez podmiot starający się o przymiot polskiej spółki holdingowej, a także w konsekwencji o prawo do zastosowania zwolnienia, w sytuacji istnienia inwestorów giełdowych, których liczba i poziom inwestycji kapitałowych zmienia się w sposób dynamiczny uznać należy za wymóg o charakterze nieproporcjonalnym do celu wprowadzonej instytucji.
Na podkreślenie nadto zasługuje to, że nie sposób także uznać, że podmiot taki nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w przepisach prawa. Można także założyć, że może istnieć potencjalna sytuacja, w której mimo braku informacji ze strony akcjonariuszy rozproszonych spełniają oni warunki ustawowe tj. nie posiadają siedziby lub zarządu lub rejestracji w tzw. raju podatkowym. Zdaniem sądu wymóg określony w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT w zakresie wykazania przez wszystkich udziałowców (akcjonariuszy) na wszystkich pośrednich poziomach struktury holdingowej jest nieproporcjonalny i sprzeczny z wykładnią celowościową przepisów dotyczących polskiej spółki holdingowej wprowadzonych do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Wprowadzenie tak rygorystycznego, formalistycznego warunku wobec podmiotów, których część udziałowców (akcjonariuszy) jest notowanych na giełdach papierów wartościowych stanowi swojego rodzaju pułapkę dla podatników tego rodzaju i jest sprzeczne z wykładnią dynamiczną i pro gospodarczą przepisów prawa podatkowego.
Podnieść należy, że taka wykładnia stanowi jedną z dyrektyw wykładni, która dopuszcza rekonstruowanie norm prawa podatkowego przy dostosowaniu ich do bieżących warunków prowadzenia działalności gospodarczej i zasad ekonomiki życia społecznego zob. B. Brzeziński, H. Filipczyk. "Dyrektywa wykładni gospodarczej jako postulat wykładni operatywnej prawa podatkowego (cz.1)". "Prawo i Podatki" 2010, nr 7, s. 1-3. Warto wskazać przy tym na wyrażany w literaturze podgląd, że wykładnia gospodarcza rozumiana jako doktryna, która ma służyć zwalczaniu unikania opodatkowania (tzn. koncepcja wykładni "antyabuzywnej") traci rację bytu właśnie z uwagi na wprowadzenie do polskiego porządku prawnego z dniem 15 lipca 2016 r. klauzuli ogólnej przeciwko unikaniu opodatkowania. Wydaje się, że skoro organy podatkowe mają nowe narzędzie do walki z optymalizacją podatkową, stosowanie w tym celu wykładni gospodarczej (antyabuzywnej) jest już zbędne, nawet jeżeli przyjmiemy, że uprzednio było ono dopuszczalne w świetle prawa - zob. N. Kociak. "Wykładnia gospodarcza w orzecznictwie sądów administracyjnych". PP 2018/4/42-47, dostępne na platformie LEX.
W ocenie sądu zasadne jest stanowisko zgodne z wykładnią celowościową art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT pomijające wykładnię literalną tego przepisu, analizowanie pośredniego posiadania akcji (udziałów) w spółce (w świetle lit. e ww. definicji spółki holdingowej), powinno się kończyć na poziomie spółki giełdowej, tj. bez uwzględnienia "dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu".
Na zasadę impossibilium nulla obligatio est wielokrotnie powoływały się sądy administracyjne w sprawach dotyczących podstawy wymiary w podatku od nieruchomości elektrowni wiatrowych w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2017 roku. Sądy wskazywały, że literalne odczytanie przepisu art. 4 ust. 5 u.p.o.l. prowadzi do wniosku, że jeżeli nie ma tożsamości pomiędzy budowlą lub jej częścią będącą przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości a środkiem trwałym, od którego dokonywane są odpisy amortyzacyjne, podstawę opodatkowania powinna stanowić wartość rynkowa. Powołany przepis nie przewiduje, a przez to przyjąć należy, że nie dopuszcza, rekonstruowania wartości budowli lub ich części poprzez operacje rachunkowe uwzględniające wartość początkową środków trwałych mogących wchodzić w skład tych budowli. Uznać bowiem należy, że racjonalny ustawodawca podatkowy dostrzegł brak podstaw do nakładania na podatników podatku od nieruchomości dodatkowych obowiązków dotyczących sposobu ustalania podstawy opodatkowania w przypadku elektrowni wiatrowych. Tym bardziej, że nie sposób wykluczyć sytuacji, że również po zsumowaniu wartości poszczególnych środków trwałych nie będzie możliwe prawidłowe ustalenie wartości budowli w postaci elektrowni wiatrowej. Podatnicy, w rozpatrywanych sprawach, wskazywali wyraźnie, że nie jest możliwe określenie wartości początkowej budowli z uwagi na to, że do rejestru środków trwałych wprowadzone zostały środki trwałe, zawierające wydatki na budowlę w rozumieniu przepisów o podatku od nieruchomości), ale także na inne elementy, niestanowiące budowli. Nie było zatem możliwe określenie wymaganej przez przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podstawy podatkowania dla danej budowli w oparciu o wartość początkową środków trwałych. W wyrokach sądy administracyjne potwierdziły, że w takiej sytuacji, pomimo, że wydatki na budowlę są w istocie przedmiotem amortyzacji, wobec braku obiektywnej możliwości określenia podstawy opodatkowania w ten sposób, należy przyjąć alternatywne podejście (analogicznie jak w sprawie Spółki tak i w przywołanych sprawach, Sądy przyznały, że nie można żądać niemożliwego, tak jak chciały tego organy podatkowe). Co podkreślały Sądy, zmiana definicji przedmiotu opodatkowania, w przypadku braku ustawowo określonego obowiązku, nie może oznaczać dla podatnika konieczności daleko idących, a co najistotniejsze - niemożliwych - modyfikacji istniejących zapisów w księgach podatkowych- vide wyroki NSA z 4.11.2020 r., sygn. akt II FSK 1088/18, z 17.07.2020 r" sygn. akt II FSK 2561/19, z 26.11.2019 r" sygn. akt II FSK 199/19; z 15.01.2020 r" sygn. akt II FSK 352/18; z 23.01.2020 r., sygn. akt II FSK 353/18; z 31.01.2020 r., sygn. akt II FSK 426/18; z 4.02.2020 r" sygn. akt II FSK 2584/19; z 12.02.2020 r" sygn. akt II FSK 796/18; z 6.03.2020 r., sygn. akt II FSK 1259/18. Z kolei w wyroku z dnia 19.10.2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2451/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skrajnie literalna wykładnia przepisu określającego moment powstania obowiązku podatkowego w odniesieniu do zaliczek na poczet wykonania usług turystyki rozliczanych w procedurze VAT marża narusza zasadę zakazującą interpretowania przepisów w taki sposób, że wynikają z nich obowiązki niemożliwe do spełnienia (impossibilium nulla obligatio est). Przy wykładni zaprezentowanej w zaskarżonej interpretacji podatnik nie będzie mógł odprowadzić od otrzymanej zaliczki kwoty podatku już w momencie otrzymania tej zaliczki, gdyż wówczas obiektywnie nie będzie wiedział, jaka jest podstawa opodatkowania (jaką kwotę zaliczki stanowi marża). Forsowana w interpretacji organu metoda marży prognozowanej, w którą konstrukcyjnie wpisana jest konieczność późniejszej korekty rozliczenia podatku, nie znajduje żadnych podstaw prawnych i ma po prostu walor prawotwórczy.
Przegląd powyżej przywołanego orzecznictwa wskazuje, że zasada impossibilium nulla obligatio est była wielokrotnie stosowana przy wykładni przepisów prawa podatkowego. Wyniki takiej wykładni prowadzą zazwyczaj do pominięcia linearnego brzmienia przepisu, ilekroć nakłada on na podatnika obowiązki niemożliwe do zrealizowania.
Wobec powyższego sąd uznał, że wykładnia art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT przedstawiona przez organy w zaskarżonej decyzji – całkowicie abstrahująca od braku możliwości wykazania przez skarżącą w odniesieniu do wszystkich udziałowców (akcjonariuszy) na wszystkich pośrednich poziomach struktury holdingowej, że nie posiadają miejsca rezydencji w Krajach Wykluczających - pomija wnioski wynikające z wykładni celowościowej, funkcjonalnej oraz gospodarczej, tym samym jest nieprawidłowa.
W ocenie sądu wskazanie obiektywnych przyczyn uniemożliwiających pozyskanie informacji, o których mowa w art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT w odniesieniu do pośrednich akcjonariuszy (udziałowców) skarżącej w strukturze holdingowej, wymaga przyjęcia wykładni art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT (pomijającej wykładnię literalną tego przepisu), zgodnie z którą dokonuje się analizy pośredniego posiadania akcji (udziałów) w spółce (w świetle lit. e ww. definicji spółki holdingowej) na poziomie spółki giełdowej, tj. bez uwzględnienia "dalszej struktury właścicielskiej akcjonariatu".
Należy mieć na uwadze, że – jak wskazała skarżąca spółka w piśmie z [...] marca 2026 roku – w obrocie na giełdzie w Hiszpanii i Portugalii znajduje się ponad 4 mln akcji E4. SA oraz ponad 1 mln akcji E3. SA. Okoliczność, że spółki E3. SA i E4.SA (E4.SA) są spółkami giełdowymi skarżąca podnosiła w piśmie z [...] marca 2025 roku, do którego załączyła wydruki notowań tych spółek dostępne na stronie internetowej EL. Skala obrotu giełdowego (ilość) akcji ww. spółek pozostała poza przedmiotem zainteresowania organów podatkowych. Tymczasem – w ocenie sądu – w świetle powyższych okoliczności w pełni aktualne w sprawie niniejszej pozostaje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 9 lipca 2025 roku w sprawie sygn. akt II FSK 1425/24. Sąd stwierdził w nim, że w sytuacji występowania rozproszonego akcjonariatu oczekiwanie przez organy podatkowe na przedstawienie przez podmiot starający się o przymiot polskiej spółki holdingowej, a także w konsekwencji o prawo do zastosowania zwolnienia, w sytuacji istnienia inwestorów giełdowych, których liczba i poziom inwestycji kapitałowych zmienia się w sposób dynamiczny, informacji o udziałowcach pośrednich, uznać należy za wymóg o charakterze nieproporcjonalnym do celu wprowadzonej instytucji. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyjmuje to stanowisko za własne.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że zaskarżoną decyzją naruszono prawo (materialne) w zakresie dokonania błędnej wykładni wskazanego przepisu (art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT). Jednocześnie, w ocenie sądu, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania (a nawet jeżeli założyć, że wskutek błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, doszło do naruszenia przepisów postępowania, to należałoby uznać, że wskazane naruszenie przepisów postępowania miało charakter wtórny). Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, bowiem wskutek błędnej wykładni art. 24m pkt 2 lit. e ustawy o CIT uznano, że podyktowana obiektywnymi okolicznościami niemożność wykazania spełnienia warunku określonego w tym przepisie w odniesieniu do niektórych (pośrednich) akcjonariuszy (udziałowców) skarżącej, uniemożliwia uznania, że wskazany warunek jest spełniony, co wyłączyło możliwość zastosowania zwolnienia od podatku. Tymczasem wskazana niemożność wykazania spełnienia ww. warunku w tym zakresie skutkowała koniecznością uznania, że jest on spełniony. Bez wątpienia zatem wskazane naruszenie przepisów prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy, jak tego wymaga art. 145 §1 pkt 1 lit. a ppsa dla uchylenia zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ppsa uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł w punkcie 1) sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy przyjmie ocenę prawną w zakresie wykładni art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności oznaczać to będzie, że organ odwoławczy uzna, że prawidłowa wykładnia art. 24m ust. 1 pkt 2 lit. e ustawy o CIT wymaga uznania, że w razie wystąpienia obiektywnych okoliczności w zakresie braku możliwości zweryfikowania (wykazania) warunku dotyczącego tego, że dany (-i) akcjonariusz (-e) (udziałowiec(-cy) ma (-ją) miejsce rezydencji w Krajach Wykluczonych, przedmiotowy warunek w odniesieniu do tego (tych) akcjonariusza (-y) (udziałowca) (-ów) uznaje się za spełniony.
O kosztach postępowania sąd orzekł w punkcie 2) sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 4 w zw. z § 2 ppsa. Łączną kwotę 125 017 zł zasądzoną z tego tytułu na rzecz skarżącej spółki stanowią: wpis od skargi – 100 000 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 25 000 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł.
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.