Wyrok WSA z dnia 09 kwietnia 2026, sygn. III SA/Wa 2294/25

Postanowieniem z [...] lipca 2025 r. NUS na wniosek Wierzyciela umorzył postępowanie zabezpieczające, prowadzone na podstawie zarządzeń zabezpieczenia NUS z [...] września 2021 r.

Dyrektor IAS - działający jako organ odwoławczy - po przedstawieniu ustaleń poczynionych przez organ I instancji oraz przedstawieniu przebiegu postępowania w przedmiotowej sprawie, mając na względzie powyższy stan faktyczny uchylił postanowienie NUS z [...] czerwca 2025 r. i umorzył postępowanie I instancji w całości. Organ odwoławczy powołał się na przepisy art. 105, art. 138 §1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. – dalej: k.p.a.) oraz art. 18 u.p.e.a. i wskazał, że wniosek Strony o umorzenie postępowania zabezpieczającego stał się bezprzedmiotowy, ze względu na umorzenie postępowania zabezpieczającego przez organ egzekucyjny.

Na postanowienie organu odwoławczego Skarżąca pismem z 22 września 2025 r. złożyła skargę do tutejszego Sądu, wnosząc o uchylenie w całości ww. postanowienia oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 105 § 1 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. poprzez umorzenie postępowania z uwagi na umorzenie postępowania zabezpieczającego przez NUS postanowieniem z dnia [...] lipca 2025 r., podczas gdy owo postanowienie nie jest ostateczne, gdyż zostało zaskarżone przez Skarżącą;

2. art. 8 § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a., poprzez niewyjaśnienie przyczyn wydania przez NUS postanowienia z dnia [...] lipca 2025 r. o umorzeniu postępowania zabezpieczającego, skoro postanowieniem z dnia [...] czerwca 2025 r. NUS odmówił - wbrew wnioskowi Skarżącej - umorzenia postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczeń wystawionych przez NUS [...] września 2021 r. tym bardziej, że w postanowieniu z dnia [...] lipca 2025 r. o umorzeniu postępowania zabezpieczającego nie wskazano - poza wycofaniem przez siebie wniosku złożonego do samego siebie - rzeczywistych powodów umorzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sprawowana jest na podstawie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, Sąd uznał, że skarga jest zasadna.

Jak stanowi art. 59 u.p.e.a.,

§ 1. Postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:

1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;

2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;

3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;

4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:

a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,

b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;

5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;

7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

§ 1a. Postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części na wniosek wierzyciela albo z urzędu, jeżeli organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, w przypadku wystąpienia przyczyny określonej w art. 33 § 2:

1) pkt 1-5;

2) pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej.

§ 2. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

§ 2a. W zakresie należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i h oraz pkt 9, postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:

1) określonym w § 1 pkt 1, 4, 6 i 7 oraz § 2;

2) niespełnienia w zagranicznym tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy;

3) gdy zachodzi błąd co do zobowiązanego.

§ 3. (uchylony).

§ 4. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zawiera informację o uchyleniu czynności egzekucyjnych zgodnie z art. 60 § 1 zdanie pierwsze.

§ 4a. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego pozostawia się w aktach sprawy, jeżeli zobowiązany ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terenie państwa członkowskiego lub państwa trzeciego i organ egzekucyjny nie zastosował środka egzekucyjnego.

§ 5. Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

§ 5a. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem nie wydaje postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego sporządza się adnotację w rozumieniu art. 72 Kodeksu postępowania administracyjnego.

§ 6. W przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w:

1) § 1 pkt 4 lit. b i pkt 5-7 lub § 2,

2) § 1a, jeżeli brak wymagalności obowiązku albo wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części nastąpiły po zastosowaniu środka egzekucyjnego

- pozostają w mocy skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego.

Jak stanowi natomiast art. 34a u.p.e.a., wierzyciel z urzędu występuje do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości albo w części w przypadku wystąpienia przyczyny określonej w:

1) art. 33 § 2 pkt 1-5;

2) art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej.

Niewątpliwie organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania przesłanek rezygnacji wierzyciela z prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Z art. 59 § 6 u.p.e.a. wynika, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 1 pkt 6 pozostają w mocy skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego. W piśmiennictwie podkreśla się, że umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi, poprzez uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, do przywrócenia stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Jest to w pełni uzasadnione w przypadku, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte lub było prowadzone z naruszeniem prawa. Skutek taki nie następuje jednak w przypadkach wskazanych w art. 59 § 6 u.p.e.a., ponieważ egzekucja była wówczas wszczęta i prowadzona w sposób zgodny z prawem.

W ocenie Sądu, odmienne skutki umorzenia postępowania w zależności od przyczyn umorzenia powodują, że organ odwoławczy nie mógł w tej sprawie uchylić się od kontroli prawidłowości postanowienia organu I instancji z [...] czerwca 2025 r., pomimo wydania w dniu [...] lipca 2025 r. przez NUS w W. postanowienia o umorzeniu postępowania zabezpieczającego z uwagi na późniejszy wniosek wierzyciela.

Co więcej, jak stanowi art. 168b u.p.e.a., zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego.

Uchylenie przez organ odwoławczy postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania w pierwszej instancji spowodowało, że skarżąca została pozbawiona merytorycznej oceny prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego, bowiem jak słusznie zauważył organ odwoławczy, w przypadku wniosku wierzyciela organ egzekucyjny w ogóle nie bada i nie analizuje, czy zaistniały merytoryczne podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach faktycznych tej sprawy postępowanie nie było bezprzedmiotowe, a organ powinien był rozpatrzyć sprawę merytorycznie. Umorzenie postępowania pozbawiłoby stronę prawa do kontroli instancyjnej postanowienia naczelnika urzędu skarbowego, naruszając w ten sposób zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz prowadziłoby do pozostawienia postanowienia wydanego w I instancji poza rzeczywistą kontrolą sądów administracyjnych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.