Według załączonego do akt wypisu z rejestru gruntów, jedn. rej. G.209 skarżący jest właścicielem usytuowanych w obrębie [...], jedn. ewid. [...]:
działki nr ewid. [...] opisanej jako grunty orne kl. RIVa i RIVb, o pow. 0,9359 ha,
działki nr ewid.[...] opisanej jako grunty orne kl. Rllla i RIVb o łącznej pow. 0,3760 ha oraz jako grunty rolne zabudowane, oznaczone Br-RIIIa, o pow. 0,0006 ha,
działki nr ewid. [...] opisanej jako grunty orne kl. Ilia, RIVa i RIVb o łącznej pow. 0,9327 ha i grunty rolne zabudowane oznaczone Br-RIIIa, o pow. 0,2499 ha.
Organ II instancji podkreślił, że decyzja organu I instancji została wydana w niezmienionym do roku 2024 stanie faktycznym, czego dowodem jest załączona do akt decyzja Wójta z [...] stycznia 2024 r. nr [...].
Odnosząc się do zarzutów odwołania, SKO wyjaśniło, że w przypadku przejęcia przez Gminę gruntów pod budowę infrastruktury gminnej - sieci wodociągowej na gruntach podatnika (skarżącego), skarżący może wystąpić do Wójta o przejęcie tych gruntów na własność Gminy za wypłatą stosownego odszkodowania, a następnie do właściwego miejscowo starosty o zmianę w ewidencji gruntów i budynków.
Kończąc swój wywód, SKO podniosło, że przedmiotem postępowania była ocena prawidłowości wydanej decyzji podatkowej w oparciu o zapisy znajdującej się w aktach sprawy ewidencji gruntów i budynków. W związku z tym organ II instancji nie może odnieść się do wniosku skarżącego o zwolnienie z podatku na 20 lat z całości nakazu płatniczego.
Powyższą decyzję organu II instancji skarżący zaskarżył do tutejszego sądu. W skardze wskazał, że zostało naruszone jego konstytucyjne prawo własności. Podkreślił, że dla organów administracji najważniejsze są dwie pewne w życiu sprawy, śmierć i podatki. Wskazał, że prawo to nie paragraf tylko spis zasad i relacji międzyludzkich. Zarzucił Gminie zawłaszczenie nieruchomości do swoich celów.
Dalej skarżący podniósł, że powinien być zwolniony minimum z podatku od działki [...] i [...]. Wskazał, że drogi gminne są pod jurysdykcją gminy, która ma obowiązek je konserwować. Skarżący podniósł też, że nie ma dojazdu do działek [...] i [...].
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: "ppsa") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ppsa) lub że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w momencie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1665/06).
Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 ppsa, sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
W tak zakreślonym zakresie kognicji sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zasadność opodatkowania gruntów rolnych, których skarżący jest właścicielem, a które – jak wynika z jego stanowiska – zostały zajęte przez Gminę.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji SKO stwierdziło – odwołując się do treści art. 21 ust. 1 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne – że skarżący jest ujawniony jako właściciel opodatkowanych działek ewidencyjnych, zaś w sytuacji ich zajęcia przez Gminę – może wystąpić do Wójta o przejęcie tych gruntów na własność Gminy za zapłatą odszkodowania.
Zdaniem sądu takie stanowisko SKO nie jest prawidłowe.
Wskazać należy, że spór w sprawie niniejszej koncentruje się wokół zasadności opodatkowania niektórych z działek należących do skarżącego (w tym m. in. działek nr [...] i [...]). W sprawie nie ma sporu co do tego, że skarżący jest ich właścicielem i jako właściciel jest ujawniony w ewidencji gruntów i budynków, także w roku 2025, którego dotyczy niniejsze postępowanie.
Co do zasady SKO ma rację, że – jak stanowi art. 21 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne – podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami i ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.
Zdaniem sądu, w świetle okoliczności niniejszej sprawy, poprzestanie na danych ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków, było przedwczesne.
Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy z 15 listopada 1984 roku o podatku rolnym, podatnikami podatku rolnego są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki, nieposiadające osobowości prawnej, będące:
1) właścicielami gruntów, z zastrzeżeniem ust. 2;
2) posiadaczami samoistnymi gruntów;
3) użytkownikami wieczystymi gruntów;
4) posiadaczami gruntów, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:
a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa lub z innego tytułu prawnego, a także jeżeli dotyczy nieruchomości znajdujących się w Zasobie, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2024 r. poz. 1026 i 1089), albo
b) jest bez tytułu prawnego, z wyjątkiem gruntów wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Lasów Państwowych; w tym przypadku podatnikami są odpowiednio jednostki organizacyjne Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i Lasów Państwowych.
Natomiast w myśl art. 3 ust. 2 ww. ustawy, jeżeli grunty znajdują się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego ciąży na posiadaczu samoistnym.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 lipca 2022 roku w sprawie sygn. akt III FSK 69/22 wyjaśnił, że fakt objęcia gruntu posiadaniem samoistnym czyni z takiego posiadacza podatnika podatku rolnego, z wyłączeniem właściciela. Sąd wyjaśnił też, że wobec braku odmiennego zdefiniowania posiadania samoistnego w ustawach podatkowych, pojęcie posiadania samoistnego użyte w art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o podatku rolnym należy odczytywać przez odwołanie się do art. 336 k.c. Zgodnie z tym przepisem posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W literaturze podkreśla się, że posiadanie samoistne zachodzi wówczas, gdy posiadacz przez posiadanie, czyli władztwo nad rzeczą, realizuje w stosunku do rzeczy uprawnienia, które przysługują właścicielowi, zgodnie z treścią art. 140 k.c. (por. J. Gołaczyński [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2019, s. 670). Nie ulega wszakże wątpliwości, że każda forma posiadania (samoistne i zależne) wiąże się z faktycznym władztwem nad rzeczą. Z perspektywy analizy konkretnej sprawy podatkowej, stwierdzenie określonego związku posiadacza z rzeczą, stanowi element ustaleń faktycznych. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni zgadza się z tym stanowiskiem.
Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że w toku postępowania w sprawie skarżący (który nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) podnosił, że gminna sieć wodociągowa przebiega przez jego działki [...], [...] i [...]. Wskazywał, że "Spółka Gminy wchodzi na działkę kiedy chce i robi co chce, niszcząc warstwę urodzajną". Skarżący wskazywał również, że pas pobocza wybudowanej przez gminę drogi znajduje się na należącej do skarżącego działce nr 306.
Powyższe twierdzenia skarżącego znajdują oparcie w załączonych do odwołania dokumentach, w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w S. [...] Wydziału Karnego w sprawie [...] oraz postanowienia nr [...] Państwowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. o wstrzymaniu budowy drogi gminnej.
W ocenie sądu stanowisko wyrażone w decyzji SKO w odniesieniu do powyższych zarzutów jest niewystarczające, bowiem całkowicie pomija treść art. 3 ust. 2 ustawy o podatku rolnym. Organ II instancji stwierdził bowiem, że w sytuacji przejęcia gruntów pod budowę infrastruktury gminnej, podatnik może wystąpić do Wójta o przejęcie gruntów na własność Gminy za odszkodowaniem. Sąd co do zasady nie kwestionuje takiego stanowiska. Należy jednak wskazać, że pozostaje ono bez znaczenia w świetle wskazanych wyżej zasad opodatkowania i ustaleń co do osoby podatnika.
Przedstawione przez skarżącego okoliczności mogą nosić cechy posiadania samoistnego przez Gminę należących do skarżącego działek, czy ich części. Skarżący wskazywał na "samowolne" korzystanie przez gminę z należących do niego nieruchomości. Prawidłowe rozpoznanie sprawy wymagało zatem ustalenia, czy w 2025 roku (którego dotyczy postępowanie w niniejszej sprawie) miały miejsce wskazywane przez skarżącego okoliczności, czy działania Gminy w 2025 roku podejmowane wobec nieruchomości skarżącego miały cechy pozwalające na uznanie, że gmina traktowała te działki "jak właściciel". W razie poczynienia takich ustaleń – w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy o podatku rolnym – brak jest podstaw do uznania skarżącego za podatnika. Jak bowiem wyżej powiedziano – objęcie gruntu w posiadanie samoistne czyni z tego posiadacza podatnika, z wyłączeniem właściciela.
Brak ustaleń w powyższym zakresie wskazuje na to, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 122 i art. 187 § 1 ordynacji podatkowej. Zgodnie z treścią pierwszego z powołanych przepisów, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Natomiast przepis art. 187 § 1 ordynacji podatkowej stanowi, że organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Zdaniem sądu naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania w niniejszej sprawie.
Wskazać należy, że wyjaśnienie powyższych okoliczności i odniesienie się do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu jest rolą SKO. Z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika bowiem obowiązek rozpoznania sprawy w pełnym jej zakresie w dwóch instancjach, a wojewódzki sąd administracyjny nie może zastępować organów administracji. Należy zauważyć, że chociaż organ odwoławczy nie jest związany treścią zarzutów zgłoszonych przez stronę, to jednak do zarzutów tych powinien ustosunkować się w pierwszej kolejności. Ocena tych zarzutów i wskazanie argumentów, które przesądziły o ich uwzględnieniu lub braku ich zasadności winny stanowić niezbędny element uzasadnienia decyzji organu odwoławczego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2025 roku w sprawie sygn. akt III FSK 1649/23 i powołane w nim orzeczenia).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni zgadza się powyższą argumentacją. W jej świetle konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, o czym orzeczono w sentencji wyroku. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym postępowaniu. Organ rozważy też, czy i w jakim zakresie należy w sprawie przeprowadzić postępowanie dowodowe, dla potrzeb prawidłowego ustalenia osoby podatnika w 2025 roku, a w konsekwencji zdecyduje, czy z uwagi zakres tego postępowania, w sprawie należy zastosować art. 233 § 2 ordynacji podatkowej.
Pomimo uwzględnienia skargi, sąd nie zasądził na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postepowania sądowego, bowiem do zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia skarżący nie zgłosił wniosku o przyznanie należnych kosztów (wniosek tan nie został złożony w skardze, ani na rozprawie; skarżący pouczony oświadczył, że nie wnosi o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania).
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.