II instancji nie można czynić zarzutu organowi I instancji, że błędnie ustalił stan zatrudnienia i że występowały rozbieżności między stanowiskiem organu, a prezentowanym przez spółkę, w sytuacji braku współpracy ze strony spółki.
W związku z faktem, że strona w toczącym się postępowaniu nie dosłała żadnych dokumentów potwierdzających stany zatrudnienia w okresach objętych przedmiotowym postępowaniem, o co była wzywana, organ II instancji wskazał, że oparł się na danych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazano, że liczba zatrudnionych w przeliczeniu na pełen wymiar czasu pracy została ustalona na podstawie danych z Centralnego Rejestru Płatników KSI ZUS. Wyjaśniono, że wartość ta jest wyliczana na podstawie wartości wymiaru czasu pracy z raportów składkowych ZUS RCA, składanych przez płatnika składek, zatem wskazuje liczbę pracowników w przeliczeniu na pełne etaty.
Dalej uwypuklono, że dane stanowiące podstawę ustaleń w niniejszej sprawie zostały wygenerowane przez system informatyczny ZUS, co do którego PFRON jest uprawniony do nieodpłatnego korzystania, zgodnie z art. 49 c ustawy o rehabilitacji, tak więc wedle Ministra nie można tu zatem mówić o jakimkolwiek uchybieniu czy zaniedbaniu w trakcie prowadzonych przez PFRON czynności dowodowych. Osobną kwestią w prowadzonym postępowaniu było ustalenie czy wyodrębnione oddziały można było uznać za samodzielnych pracodawców w rozumieniu art. 3 k.p. PFRON, aby prawidłowo ustalić, czy spółka i wyodrębnione oddziały spełniają łącznie trzy przesłanki umożliwiające uznanie ich za samodzielnych pracodawców, dwukrotnie wezwał stronę, o dostanie m.in. umów o pracę zawartych z pracownikami zatrudnionymi w spółce oraz w oddziałach. Pomimo dwukrotnego wezwania o stosowne dokumenty przed wszczęciem postępowania oraz dwukrotnego wezwania w jego trakcie oraz w trakcie postępowania odwoławczego, strona dosłała wraz z pismem z dnia 18 lipca 2024 r. tylko jedną umowę o pracę zawartą 28 czerwca 2019 r., z której jednoznacznie wynika, że została ona zawarta przez spółkę macierzystą. Podkreślono, że choć strona w odwołaniu wskazuje, że umowa ta została zawarta w okresie, kiedy spółka nie posiadała jeszcze oddziałów, to z jej treści wynika, że została zawarta przez spółkę macierzystą, a wskazuje jedynie miejsce wykonywania pracy w G. Umowa ta jest jedyną, do której Fundusz mógł się odnieść w swojej analizie dokumentów.
Podkreślono, że na wezwania przed wszczęciem i w trakcie postępowania strona reagowała tylko i wyłącznie dostarczając inne żądane przez organ dokumenty, oprócz umów o pracę, zawartych przez oddziały i przez samą spółkę. W opisanej sytuacji za bezcelowe uznano badanie przez Fundusz możliwości technicznych składania do ZUS deklaracji o wysokości zatrudnienia. Skoro kluczowych dowodów w sprawie odnośnie samodzielnego zatrudnia przez oddziały nie dostarczyła sama spółka, PFRON nie mógł rozstrzygnąć w sprawie zgodnie z oczekiwaniami strony. Podkreślono, że do odwołania nie zostały również dołączone umowy u pracę, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie, ani strona nie przedstawiła jej do dnia wydania niniejszej decyzji.
Tak więc za nieuzasadnione uznano zarzuty niezbadania przez PFRON stanu rzeczywistego odnośnie wysokości zatrudnienia oraz ustalenia, czy oddziały można było uznać za samodzielnych pracodawców, są całkowicie bezzasadne.
Finalnie organ II instancji wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że obowiązek dokonywania wpłat na PFRON powstał w okresach: od 08/2019 r. do 04/2020 r. oraz 04-05/2023 r. i nie był realizowany. Natomiast w oparciu o dane ZUS organ ustalił wysokość wpłat na Fundusz i uznał za udowodnione, że strona zatrudniała w przeliczeniu na pełne etaty:
08/2019 r. - 28,88 pracowników – wskazano, że w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z 13 maja 2019 r. poz. 424 wynosiło 4.950,94 zł. Zobowiązanie za 08/2019 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 3.487,00 zł.
09/2019 r. - 41,13 pracowników
10/2019 r. - 45,50 pracowników
11/2019 r. - 40,50 pracowników
Wskazano, że w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z 9 sierpnia 2019 r. poz. 742 wynosiło 4.839,24 zł. Zobowiązanie za 09/2019 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 4.855,00 zł. Zobowiązanie za 10/2019 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 5.370,00 zł. Zobowiązanie za 11/2019 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 4.780,00 zł.
12/2019 r. - 40,00 pracowników
01/2020 r. - 45,00 pracowników
02/2020 r. - 36,00 pracowników
Wskazano, że w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z 14 listopada 2019 r. poz. 1072 wynosiło 4.931,59 zł.
Zobowiązanie za 12/2019 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 4.811,00 zł. Zobowiązanie za 01/2020 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 5.413,00 zł. Zobowiązanie za 02/2020 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 4.330,00 zł.
03/2020 r. - 37,00 pracowników
04/2020 r. - 30,25 pracowników
Wskazano, że w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z 11 lutego 2020 r. poz. 171 wynosiło 5.198,58 zł.
Zobowiązanie za 03/2020 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 4.691,00 zł. Zobowiązanie za 04/2020 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 3.835,00 zł.
04/2023 r. - 30,50 pracowników
05/2023 r. - 32,50 pracowników
Podkreślono, że w tym okresie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" z 9 lutego 2023 r. poz. 170 wynosiło 6.733,49 zł.
Zobowiązanie za 04/2023 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 5.009,00 zł. Zobowiązanie za 05/2023 r. wyliczone na podstawie powyższych danych wynosi: 5.337,00 zł.
Wskazano, że w powyższych okresach strona nie zatrudniała pracowników niepełnosprawnych.
Skonkludowano, że prawidłowe wyliczenie kwoty zobowiązania na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy, za okresy: od 08/2019 r. do 04/2020 r. oraz 04-05/2023 r., z tytułu wpłat na PFRON wynosi 51.918,00 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca podniosła zarzut:
1) naruszenia art. 70 § 1 o.p., poprzez nieuwzględnienie przedawnienia zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za okresy sprawozdawcze do 2019-11 włącznie. Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że spółka w okresie objętym decyzją była pracodawcą zatrudniającym co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy;
2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na braku uwzględnienia okresu zatrudnienia pracownika na przeliczeniowy wymiar czasu pracy, skutkujący stwierdzeniem, że pracownik zatrudniony tylko kilka dni w miesiącu uznany zostaje jako jeden, pełny etat przeliczeniowy;
3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustalaniu stanu zatrudnienia w danym miesiącu na podstawie danych ZUS o wynagrodzeniach otrzymanych w tym miesiącu, bez uwzględnienia, że wynagrodzenia wypłacane są za pracę (zatrudnienie) za miesiąc poprzedni;
4) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że oddziały spółki nie spełniają wymogów niezbędnych do uznania ich za odrębnych pracodawców;
5) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że umowa o pracę z dnia 28 czerwca 2019 r. nie potwierdza faktu jej zawarcia przez oddział w G., w sytuacji, gdy w dacie jej zawarcia spółka nie posiadała jeszcze oddziałów, o czym świadczą daty uchwał o powołaniu oddziałów;
6) naruszenia art. 122 o.p., tj. zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu podatkowym poprzez całkowite pominięcie przez organ w swych rozważaniach wniosków płynących z dowodów w postaci uchwał o powołaniu oddziałów i regulaminów, w których to dokumentach przyznano oddziałom samodzielność w zakresie zatrudniania pracowników;
7) naruszenia art. 122 o.p., tj. zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu podatkowym poprzez pominięcie okoliczności przeczących tezom prezentowanym przez organ. W szczególności organ nie ustalił, że brak rozliczania pracowników pod NIP oddziału nie wynika z decyzji oddziału lecz jest podyktowane funkcjonalnością oprogramowania ZUS;
8) naruszenie art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez jego zastosowanie w przypadku gdy odwołujący nie zatrudnia co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy;
9) naruszenie art. 3 k.p., poprzez jego błędną interpretację skutkującą przyjęciem, że oddziały odwołującego nie posiadają przymiotu odrębnych pracodawców.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa, na rzecz Skarżącego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026, poz. 143, dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, kto w rozumieniu art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, jest pracodawcą pracowników wykonujących pracę w strukturze skarżącej spółki.
Zgodnie z powołanym przepisem pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który nie osiąga określonego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, jest obowiązany do dokonywania miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.
W niniejszej sprawie spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy pracodawcą była skarżąca, czy też poszczególne utworzone przez nią oddziały. Odpowiedź na to pytanie ma charakter przesądzający, gdyż determinuje sposób ustalenia poziomu zatrudnienia oraz – w konsekwencji – obowiązku dokonywania wpłat na PFRON.
Zdaniem organów administracji pracodawcą była spółka, natomiast skarżąca utrzymuje, że funkcję tę pełniły poszczególne oddziały.
W ocenie Sądu w sporze tym rację należy przyznać organom.
W skardze zostały podniesione zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Z uwagi na to, że te ostatnie są odbiciem zarzutów dotyczących tego, czy jako pracodawca powinna być traktowana skarżąca spółka, czy też jej oddziały, Sąd odniesie się do nich po rozważeniu podstawowego w sprawie zagadnienia dotyczącego ustalenia podmiotu będącego pracodawcą. Jednocześnie Sąd wskazuje, że stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy prawidłowo, co umożliwia merytoryczne odniesienie się do tego zagadnienia.
Dla porządku, na wstępie wskazać należy, że nie jest zasadny podniesiony w skardze zarzut przedawnienia zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za okresy sprawozdawcze 08/2019, 09/2019, 10/2019 i 11/2019. W stosunku do ww. zobowiązań termin przedawnienia upłynąłby 31 grudnia 2024 r. Jednakże po wydaniu i doręczeniu decyzji organu I instancji z [...] września 2024 r. zobowiązania za okres od 08/2019 r. do 11/2019 r. zostały spłacone przez stronę. W dniu 31 października 2024 r. skarżąca dokonała wpłaty w wysokości 29.369,00 zł. W tytule przelewu wskazano okres 08/2029-11/2019 należność główna 18.492 zł plus odsetki (k. 101 akt administracyjnych). Pokryło w całości zaległości za okres od 08/2019 r. do 11/2019 r. (k. 102 akt administracyjnych). Stosownie do art. 59 § 1 pkt 1 o.p. zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty. Tym samym zapłacenie przez spółkę zobowiązań za okres od 08/2019 r. do 11/2019 r. w prawidłowo obliczonej kwocie głównej wraz z należnymi odsetkami spowodowało wygaśnięcie ww. zobowiązania. Tym samym prawidłowo Minister przyjął w zaskarżonej decyzji, że zobowiązania te wygasły w drodze zapłaty, a tym samym nie uległy przedawnieniu. Nie ma przy tym znaczenia, ze – jak wywodzi skarżąca – dokonanie zapłaty było skutkiem nadania decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności. Skutkiem dokonania zapłaty na podstawie decyzji nieostatecznej (podobnie jak i decyzji ostatecznej, lecz nieprawomocnej) jest jedynie to, że gdyby decyzja taka została uchylona, to strona otrzymałaby zwrot dokonanej na jej podstawie wpłaty. Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez skarżącą prowadziłoby do faktycznej niemożliwości wyegzekwowania zobowiązań, gdyż w skutek dokonanej przez stronę wpłaty za okres od 08/2019 r. do 11/2019 r. niemożliwo było wystawienie tytułu wykonawczego i wyegzekwowanie tych zobowiązań w drodze egzekucji administracyjnej. Skoro jednak zobowiązania te zostały uiszczone z zastrzeżeniem zwrotu (tak wywodzi w skardze strona), to oczywiste jest, że zasadne było objęcie decyzją także tych okresów.
Przechodząc do zagadnienia dotyczącego tego, jaki podmiot – czy skarżąca spółka, czy też utworzone przez tę spółkę oddziały – ma status pracodawcy w rozumieniu ustawy o rehabilitacji, wskazać warto, że zagadnienie to było już przedmiotem rozważań judykatury. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony wyroku tutejszego Sądu z dnia 23 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Wa 10/26, że uchwała zarządu o utworzeniu oddziału ma charakter aktu z zakresu bieżącego zarządzania, a nie aktu ustrojowego, a tym samym nie tworzy ona odrębnego od skarżącej spółki pracodawcy.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie zawiera własnej definicji pracodawcy, wobec czego – zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa – należy sięgnąć do regulacji zawartej w art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1510 ze zm., dalej "K.p.").
Z art. 3 in principio K.p. (w myśl którego pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej) wynika, że oddziały – mogą mieć status pracodawcy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 30 stycznia 2019 r. o sygn. akt I PK 231/17 (OSNP 2019 nr 9, poz. 109) oraz z dnia 2 września 2020 r. o sygn. akt I PK 39/19 (OSNP 2021 nr 10, poz. 108), w świetle art. 3 Kodeksu pracy, pracodawcą może zostać: 1) osoba prawna; 2) samodzielna jednostka organizacyjna, niemająca osobowości prawnej i niestanowiąca ogniwa osoby prawnej jak spółka jawna i komandytowa (por. wyrok SN z dnia 4 listopada 2004 r. o sygn. akt I PK 25/04, OSNP 2005 nr 14, poz. 206); 3) wyodrębnione części składowe tych osób prawnych lub samodzielnych jednostek organizacyjnych, zwane pracodawcami wewnętrznymi.
Jeśli chodzi o podmioty wymienione w punkcie 3 (ponieważ do nich należy zaliczyć oddział przedsiębiorcy), to Sąd Najwyższy podkreślił, że uznanie ich za pracodawcę wymaga spełnienia określonych warunków (atrybutów) pracodawcy. Podkreślił, że wypłacanie wynagrodzenia za pracę jest istotnym argumentem za przyjęciem podmiotowości danej jednostki (wyrok SN z dnia 23 lutego 1999 r. o sygn. akt I PKN 594/98, OSNAPiUS 2000 nr 8, poz. 299). Nie można jednak wykluczyć, że w pewnych wyjątkowych sytuacjach, realizacja wynagrodzenia może nastąpić przez inny podmiot (por. wyroki SN: z dnia 1 lutego 2000 r. o sygn. akt I PKN 494/99, OSNAPiUS 2001 nr 12, poz. 409; z dnia 13 marca 2012 r. o sygn. akt II PK 170/11, LEX nr 1211150). Stan ten jednak nie może być trwały. Wynika to z tego, że to pracodawca zobowiązany jest do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 K.p.). Konstrukcja ta wyklucza nadawanie statusu pracodawcy osobie, która nie realizuje podstawowego świadczenia względem pracownika.
W przywołanych wyrokach zauważono także, że niezależnie od aspektu wynagrodzeniowego, Sąd Najwyższy w swoich wypowiedziach silnie akcentuje konieczność formalnego wyodrębnienia jednostki organizacyjnej mającej spełniać rolę pracodawcy. Dlatego jednostka wchodząca w skład szerszej struktury będzie pracodawcą, gdy po pierwsze, w statucie osoby prawnej znajdzie się tego rodzaju upoważnienie, a po drugie, osobie nią kierującej statut przyzna uprawnienie do nawiązywania, zmiany i rozwiazywania stosunków pracy, przy czym uprawnienia te będą faktycznie realizowane (por. wyroki SN: z dnia 19 kwietnia 1979 r. o sygn. akt I PR 16/79, OSNCP 1979 nr 10, poz. 205; z dnia 28 czerwca 2001 r. o sygn. akt I PKN 515/00, OSNP 2003 nr 9, poz. 225).
Ugruntowany jest również pogląd, że jednostka organizacyjna może być postrzegana na dwa sposoby. Po pierwsze – jako podmiot stosunków pracy, a po drugie, w znaczeniu techniczno-organizacyjnym – jako placówka zatrudnienia (zob. wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2010 r. o sygn. akt II PK 298/09, LEX nr 602256). Zależność ta została zreferowana na przykładzie dotyczącym osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. Sąd Najwyższy uznał, że jeżeli przedsiębiorca będący osobą fizyczną prowadzi przedsiębiorstwo tylko w ujęciu przedmiotowym, to on (przedsiębiorca) jest pracodawcą, nie zaś jego przedsiębiorstwo. Jeżeli jednak przedsiębiorca tworzy na podstawie obowiązujących przepisów jednostkę organizacyjną, która jest prawnie, organizacyjnie, finansowo i majątkowo wyodrębniona, a ponadto ma zdolność zatrudniania pracowników i ma swoje kierownictwo (odrębne od przedsiębiorcy-właściciela), to wówczas ta jednostka organizacyjna jest pracodawcą, a nie sam przedsiębiorca (por. wyroki SN: z dnia 22 sierpnia 2003 r. o sygn. akt I PK 284/02, OSNP 2004 nr 17, poz. 297; z dnia 3 listopada 2010 r. o sygn. akt I PK 81/10, OSNP 2012 nr 1-2, poz. 10; z dnia 29 października 2014 r. o sygn. akt I PK 64/14, LEX nr 1663145). Powyższe zapatrywanie należy odnieść również do osób prawnych (zob. wyroki SN: z dnia 20 czerwca 2017 r. o sygn. akt I PK 198/16, LEX nr 2342186; z dnia 27 kwietnia 2022 r. o sygn. akt I PSKP 51/21; LEX nr 3431711).
W konkluzji Sąd Najwyższy w przywołanych wyżej wyrokach stwierdził, że według wzorca weryfikującego podmiotowość pracodawcy, po pierwsze, jednostka organizacyjna ma charakteryzować się wystarczającą samodzielnością organizacyjną i majątkową, po drugie, ma zatrudniać we własnym imieniu pracowników i po trzecie, jej wyodrębnienie powinno nastąpić w sposób sformalizowany.
W zakresie trzeciego ze wskazanych warunków, co do którego istnieje zasadniczy spór w kontrolowanej sprawie, Sąd Najwyższy podkreślił, że powinno to nastąpić w akcie regulującym ustrój danej osoby prawnej lub samodzielnej jednostki organizacyjnej tworzących pracodawcę wewnętrznego. Postanowienia te mają potwierdzać i statuować samodzielność organizacyjną i finansową tego pracodawcy, a także nadawać mu zdolność do zatrudniania pracowników we własnym imieniu i dokonywania czynności z zakresu prawa pracy (por. uchwała SN z dnia 16 listopada 1977 r. o sygn. akt I PZP 47/77, OSPiKA 1979 nr 7-8, poz. 125 i uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 24 listopada 1992 r. o sygn. akt I PZP 59/92, OSNCP 1993 nr 4, poz. 49 oraz Ł. Pisarczyk, Pracodawca wewnętrzny, Monitor Prawa Pracy 2004 nr 12, s. 320 i P. Wąż, Koncepcja pracodawcy rzeczywistego w świetle art. 3 Kodeksu pracy, Monitor Prawa Pracy 2007 nr 3, s. 120). Tym samym konieczne jest, aby takie wyodrębnienie miało swoje umocowanie w statucie spółki lub w uchwale zgromadzenia wspólników, ewentualnie w układzie zbiorowym pracy (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 29 listopada 2019 r. o sygn. akt III AUa 1169/17 i powołane tam orzecznictwo).
Innym słowy, w świetle powołanego orzecznictwa, sama uchwała zarządu spółki kapitałowej nie jest wystarczająca do wykreowania oddziału jako pracodawcy, bowiem wyodrębnienie to powinno wynikać z aktu o charakterze ustrojowym (statut, umowa spółki, uchwała właścicielska) i znajdować potwierdzenie w rzeczywistej samodzielności. Wyodrębnienie jednostki organizacyjnej jako pracodawcy ingeruje w strukturę organizacyjną osoby prawnej i powinno znajdować podstawę w aktach regulujących jej ustrój, takich jak statut, umowa spółki czy uchwały organów właścicielskich, a nie jedynie w aktach zarządczych podejmowanych przez organ prowadzący bieżące sprawy podmiotu (tak również w wyroku SN z dnia 1 lutego 2023 r., sygn. akt III PSKP 85/21).
W doktrynie dodatkowo wskazuje się również, że co do zasady pracodawcą jest osoba prawna jako całość, natomiast uznanie za pracodawcę jej jednostki organizacyjnej ma charakter wyjątku i wymaga jej wyodrębnienia jako samodzielnej struktury zatrudniającej pracowników (por. W. Muszalski, Kodeks pracy. Komentarz; K. Rączka, komentarz do art. 3 K.p.).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd podziela stanowisko Ministra, że w niniejszej sprawie nie został spełniony podstawowy warunek wyodrębnienia oddziałów jako samodzielnych pracodawców.
Jak wynika z akt postępowania, oddziały zostały utworzone na podstawie uchwał zarządu spółki, w których zawarto postanowienie, że oddział będzie samodzielnie zatrudniał pracowników i występował jako pracodawca w sprawach z zakresu prawa pracy (k. 52, k. 48, k. 46k. 4, k. 44, k. 43 akt administracyjnych). Jednakże, w ocenie Sądu, w świetle powołanych wyżej poglądów judykatury i doktryny, uchwały te miały charakter wewnętrznych aktów zarządczych i nie stanowiły aktów ustrojowych kształtujących strukturę spółki. Zarząd, jako organ prowadzący sprawy spółki i reprezentujący ją na zewnątrz, działa w ramach istniejącej struktury ustrojowej osoby prawnej i nie jest organem właściwym do jej kształtowania w sensie podstawowym. Uchwała zarządu ma zatem charakter aktu z zakresu bieżącego zarządzania (jest to czynność zarządcza w ramach prowadzenia spraw) spółki, a nie aktu ustrojowego.
W ocenie Sądu, przyjęcie, że uchwała zarządu może samodzielnie kreować odrębnego pracodawcę w strukturze osoby prawnej, mogłoby prowadzić do obejścia zasad wynikających z prawa spółek, w szczególności dotyczących podziału kompetencji pomiędzy organami spółki oraz sposobu kształtowania jej organizacji wewnętrznej. Mogłoby to również prowadzić do sytuacji, w której status pracodawcy mógłby być kształtowany w sposób dowolny i zmienny, bez odpowiedniej podstawy normatywnej.
W konsekwencji, w ocenie Sądu, taka forma powołania oddziałów nie prowadzi do ich wyodrębnienia jako samodzielnych jednostek zdolnych do występowania w charakterze pracodawcy. Uchwała zarządu nie może bowiem co do zasady kreować nowego podmiotu zatrudniającego pracowników, lecz stanowi jedynie przejaw prowadzenia spraw spółki.
W świetle powyższego należy uznać, że uchwała zarządu skarżącej spółki nie może stanowić wystarczającej podstawy do wyodrębnienia oddziału jako pracodawcy w rozumieniu art. 3 K.p. Dla takiego wyodrębnienia konieczne byłoby istnienie podstawy w akcie regulującym ustrój spółki oraz rzeczywiste wyposażenie tej jednostki w samodzielność w zakresie wykonywania czynności z zakresu prawa pracy.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że Sąd nie kwestionuje prawa zarządu do podjęcia uchwał o utworzeniu oddziałów. Okoliczność ta pozostaje jednak irrelewantna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Kompetencja do organizacyjnego wyodrębnienia części działalności spółki nie jest bowiem tożsama z możliwością wykreowania odrębnego pracodawcy w rozumieniu art. 3 K.p. Jak już wskazywano, uchwała zarządu spółki stanowi akt z zakresu prowadzenia spraw spółki i ma charakter organizacyjny, nie zaś ustrojowy. Dlatego też podjęcie przez zarząd spółki ww. uchwał nie oznacza, że oddziały te uzyskały status samodzielnych pracodawców. Dla takiego skutku konieczne jest rzeczywiste wyodrębnienie organizacyjne i kompetencyjne, którego w niniejszej sprawie nie wykazano.
Trafność poglądu Sądu potwierdza także zawarty w aktach sprawy dowód w postaci uchwały zarządu spółki z dnia 20 maja 2020 r. o likwidacji oddziału spółki w L. Cała treść ww. uchwały sprowadza się do jednego zdania: "Zarząd spółki O. sp. z o.o. (dalej: Spółka), niniejszym postanawia, z uwagi na przeniesienie siedziby spółki go L., o likwidacji oddziału Spółki w L." (k. 49 akt administracyjnych). Oczywiste jest, że gdyby oddział ten miał jakąkolwiek samodzielność majątkową i organizacyjną, to jego likwidacja wymagałaby postanowień w zakresie owego majątku. Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że owa uchwała nie przewiduje żadnego terminu, a więc likwidacja oddziału spółki nastąpiła z chwilą podjęcia uchwały, a jednocześnie w uchwale brak jakichkolwiek postanowień co do rzekomo istniejących pracowników oddziału. Nie byłoby to możliwe, gdyby oddział ten był pracodawcą, co jasno świadczy, że wyodrębnienie oddziałów miało jedynie charakter wewnętrzny. Zawrócić też należy uwagę, że gdyby oddział spółki w L. był pracodawcą, to jego likwidacja wymagałaby stosownych działań wobec zatrudnionych w nim pracowników (zakończenia umów o pracę), a gdyby miało dojść do przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, to – stosowanie z art. 231 K.p. – wymagałoby to poinformowania pracowników o przewidywanym terminie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, jego przyczynach, prawnych, ekonomicznych oraz socjalnych skutkach dla pracowników, a także zamierzonych działaniach dotyczących warunków zatrudnienia pracowników, w szczególności warunków pracy, płacy i przekwalifikowania; zaś przekazanie informacji powinno nastąpić co najmniej na 30 dni przed przewidywanym terminem przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę.
Reasumując, skoro w rozpoznawanej sprawie utworzenie oddziałów nastąpiło wyłącznie na podstawie uchwał zarządu spółki, to nie został spełniony warunek wyodrębnienia ustrojowego, co już w samo w sobie sposób istotny podważa możliwość uznania oddziałów za pracodawców.
Co oczywiste, fakt, że usługi księgowe na rzecz oddziałów wykonuje zewnętrzne biuro rachunkowe, a każdy z oddziałów ma wyodrębnioną analitykę w księgach rachunkowych w obszarze kosztów, nie przesądza o odrębności tych oddziałów. Wbrew stanowisku skarżącej - z odrębnością i samodzielnością poszczególnych oddziałów nie przemawia również fakt posiadania przez oddziały indywidualnych numerów NIP.
Z danych pozyskanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że to skarżąca występowała jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w odniesieniu do wszystkich zatrudnionych pracowników. Oznacza to, że to ona realizowała obowiązki pracodawcy w rozumieniu przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, w szczególności wynikające z art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Powyższe ustalenia, stanowią istotne uzupełnienie pozostałego materiału dowodowego i wzmacniają wniosek, że oddziały nie występowały jako samodzielni pracodawcy.
Odnosząc się do argumentacji Skarżącej dotyczącej posługiwania się przez spółkę jednym numerem NIP w rozliczeniach z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz organami podatkowymi, Sąd wskazuje, że okoliczność ta nie ma charakteru rozstrzygającego dla ustalenia statusu pracodawcy w rozumieniu art. 3 K.p.
Przepisy prawa podatkowego oraz ubezpieczeń społecznych posługują się własnymi konstrukcjami identyfikacyjnymi, które nie są tożsame z pojęciem pracodawcy w prawie pracy. Sam fakt nadania lub braku nadania odrębnego numeru identyfikacyjnego (NIP) nie przesądza o tym, czy dana jednostka organizacyjna może być uznana za pracodawcę.
W przedmiotowej sprawie sposób funkcjonowania podmiotu w relacjach publicznoprawnych, w tym brak wyodrębnienia oddziałów jako samodzielnych płatników składek, stanowi dodatkową przesłankę wskazującą na brak ich autonomii organizacyjnej i finansowej.
W konsekwencji należy uznać, że choć same numery identyfikacyjne nie przesądzają o statusie pracodawcy, to w zestawieniu z pozostałymi ustaleniami sprawy potwierdzają, że oddziały nie funkcjonują jako odrębni pracodawcy, lecz jako element struktury spółki.
Argumentacja Strony, zgodnie z którą oddziały nie mogą wykonywać wskazanych czynności, z uwagi na ograniczenia prawne lub systemowe, nie może prowadzić do odmiennych wniosków. Przeciwnie, potwierdza ona brak zdolności oddziałów do funkcjonowania jako samodzielni pracodawcy. Podmiot, który nie wykonuje kluczowych obowiązków pracodawcy, nie może być uznany za pracodawcę w rozumieniu art. 3 K.p.
Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, Sąd uznał, że oddziały nie zostały wyodrębnione jako samodzielni pracodawcy, a funkcję tę wykonywała Skarżąca. W konsekwencji organy prawidłowo przyjęły, że to na skarżącej spoczywał obowiązek dokonywania wpłat na PFRON.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących sposobu ustalenia przez organ stanu zatrudnienia, Sąd uznał je za niezasadne. Organ oparł swoje ustalenia na danych pochodzących z systemu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, sporządzonych na podstawie deklaracji składanych przez samą spółkę, w tym raportów imiennych RCA. Dane te mają charakter obiektywny i weryfikowalny, a ich źródłem są obowiązkowe dokumenty składane przez płatnika składek.
Tymczasem skarżąca, kwestionując prawidłowość tych ustaleń, nie przedstawiła wiarygodnych dowodów przeciwnych. Szczególnego podkreślenia wymaga, że zarówno w toku postępowania przed organem I instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym, strona była wielokrotnie wzywana do przedstawienia szczegółowych danych i dowodów dotyczących stanu zatrudnienia oraz sposobu jego ustalenia. Pomimo zapewnienia jej realnej możliwości wykazania swoich twierdzeń, skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów. Poza złożeniem przez spółkę uchwał o powołaniu oddziałów, regulaminu pracy i wynagradzania jednego oddziału, zaświadczeń o nadaniu numeru REGON i potwierdzeń nadania numerów NIP spółka nie przedstawiła dokumentów, o które była wzywana, stąd też organy (a obecnie Sąd), nie miały możliwości poczynienia ustaleń innych niż wynika to z danych zawartych w urzędowych dokumentach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a tym bardziej ewentualnego domniemania prawdziwości owych dokumentów urzędowych. Skarżąca nie przedstawiła też umów o pracę zawartych przez swoje oddziały. W konsekwencji podnoszone na obecnym etapie zarzuty należy uznać za chybione.
Reasumując Sąd stwierdził, że przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu wykazała, że decyzja ta nie narusza przepisów materialnoprawnych, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie wspomnianego aktu z obrotu prawnego.
Z tych względów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.