DIAS w odpowiedz na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
W pierwszej kolejności godzi się zauważyć, że zaskarżona decyzja nie zawiera rozstrzygnięcia, a mianowicie wynikającego z jej uzasadnienia (aprobującego stanowisko NUCS) oraz podstawy prawnej (art. 233 § 1 pkt 1 Op) zwrotu "utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji".
Ten niewątpliwy mankament został uzupełniony postanowieniem z [...] listopada 2025 r., w którym DIAS postanowił uzupełnić zaskarżoną decyzję o właśnie ten zwrot.
Problem w tym, że zgodnie z art. 213 § 3 Op uzupełnienie lub sprostowanie decyzji następuje w drodze decyzji. Wydanie w tym przedmiocie postanowienia stanowiło zatem naruszenie przywołanego przepisu.
Sąd uznał jednak, że nie jest to uchybienie mające istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nawet brak wspomnianego uzupełnienia nie czynił zaskarżonej decyzji wadliwą w stopniu wymagającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Uzasadnienie decyzji jest bowiem w swej treści jednoznaczne, korespondujące z przywołaną w petitum oraz na ostatniej stronie decyzji podstawą prawną. Ponadto, wymienione postanowienie z [...] listopada 2025 r. zawiera wszystkie elementy właściwe decyzji, wymienione w art. 210 § 1 Op, w tym również na s. 4 pouczenie o trybie odwoławczym – prawie do wniesienia odwołania w terminie 14 dni. Już sam zwrot na s. 4 "od niniejszej decyzji przysługuje prawo odwołania" wskazuje, że znajdujące się na s. 1 słowo Postanowienie" należy traktować w kategorii oczywistego błędu lub omyłki pisarskiej.
Sąd stwierdza zatem, że mimo pewnych uchybień natury formalnej zaskarżona decyzji została w końcu właściwie uzupełniona. Wszystkie wskazane powyżej mankamenty, jakkolwiek oczywiste, nie miały zatem wpływu, a tym bardziej istotnego wpływu, na wynik sprawy. Nie mogły zatem stanowić samodzielnej podstawy uchylenia zaskarżonego aktu.
Powodem uchylenia zaskarżonej decyzji były natomiast wady uzasadnienia decyzji dot. dostatecznego wyjaśnienia dlaczego organy mogły orzekać po upływie terminu przedawnienia. Sąd uznaje ponadto, że organy nie zgromadziły, a tym samym i nie oceniły istotnego w tej kwestii materiału dowodowego.
Dla porządku wskazać trzeba, że zobowiązanie za listopad 2019 r., zgodnie z art. 70 § 1 Op, przedawniało się nominalnie 31 grudnia 2024 r. Zarówno decyzja NUCS jak i DIAS zostały wydane już w 2025 r. Podstawę faktyczną i prawną orzekania po upływie terminu przedawnienia stanowiły w ich ocenie art. 70 § 6 pkt 1 Op oraz wszczęcie wobec Skarżącej postępowania karnoskarbowego.
Jeśli chodzi o formalny aspekt zawieszenia biegu terminu przedawnienia to organy obu instancji dysponowały dowodem w postaci zawiadomienia z 21 listopada 2024 r. (s. 551 akt podatkowych), z którego wynika, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu w związku z wszczęciem 16 października 2024 r. postępowania przygotowawczego. Powyższe zawiadomienie, stosownie do treści art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Op, zostało prawidłowo doręczone pełnomocnikowi Strony w dniu 6 grudnia 2024 r., czyli zanim zobowiązanie za listopad 2019 r. uległo przedawnieniu. W aktach sprawy brak jednak dowodu wszczęcia postępowania przygotowawczego, tj. postanowienia NUCS z [...] października 2024 r. Trudno zatem domyślić się w oparciu o co (o jaki dowód) organy obu instancji stwierdziły, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia było przynajmniej od strony formalnej prawnie skuteczne.
Wątpliwości Sądu potęguje dodatkowo fakt, że na wcześniejszych stronach w aktach sprawy (s. 547-550) znalazły się kolejne dokumenty, które można potraktować w kategorii odnoszących się do kwestii przedawnienia. Są to pismo NUCS z 6 lipca 2022 r. do NUS wskazujące, że wobec m. in. Skarżącej (O. Sp. z o.o.) toczy się śledztwo wszczęte przez Prokuraturę [...] marca 2016 r. dot. rozliczeń w podatku VAT za lata 2016-2019 oraz skierowane do pełnomocnika Strony zawiadomienie z 10 października 2022 r., że bieg terminu przedawnienia m. in. za listopad 2019 r. nie rozpoczął się w związku z wszczętym 16 marca 2016 r. postępowaniem przygotowawczym. W tym zakresie również próżno szukać w aktach sprawy postanowienia z [...] marca 2016 r., a także dowodów potwierdzających rozszerzenie śledztwa i objęcie nim spornego okresu rozliczeniowego. Ponadto wspomniane zawiadomienie z 10 października 2022 r. odnosi się do ewentualnego spoczywania (nierozpoczęcia) biegu terminu przedawnienia zobowiązania za listopad 2019 r., które w dacie 16 marca 2016 r. jeszcze nie powstało. Sądowi wiadomo ponadto z urzędu, że w dacie 16 marca 2016 r. nie istniała nawet Skarżąca (vide wyrok tut. Sądu w sprawie III SA/Wa 1457/25). Wydaje się natomiast logicznym, że zdarzenie powodujące, iż bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się winno następować po powstaniu zobowiązania (np. rozszerzenie prowadzonego już śledztwa o zobowiązanie za listopad 2019 r. winno nastąpić nie wcześniej niż powstało to zobowiązanie i nie później niż rozpoczął się bieg terminu przedawnienia). Sąd może jedynie się domyślać, że z tego właśnie powodu wspomniane śledztwo nie było nawet brane pod uwagę przez NUS i DIAS w kontekście analizy wymagalności zobowiązania Strony w podatku VAT za listopad 2019 r.
Zdaniem Sądu, organy naruszyły zatem art. 187 § 1 i art. 191 Op poprzez brak zgromadzenia oraz oceny dowodów potwierdzających zawieszenie bądź nierozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zobowiązania za listopad 2019 r.
Kolejnym, stwierdzonym przez tut. Sąd, naruszeniem prawa był brak rzetelnej analizy postępowania karno-skarbowego w decyzji zarówno NUC jak i DIAS w kontekście jego ewentualnej instrumentalności (vide uchwała NSA I FPS 1/21).
W uchwale tej orzeczono, że ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325) mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji. Z uzasadnienia tej uchwały wynika natomiast, że postępowanie karno-skarbowe wszczęte w sposób instrumentalny, czyli wyłącznie w celu zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie wywołuje skutku opisanego w treści art. 70 § 6 pkt 1 Op.
Organy obu instancji znały treść powyższej uchwały, czemu dały wyraz w uzasadnieniach swoich decyzji. Nie dokonały jednak rzeczowej i osadzonej w zaistniałych zdarzeniach faktycznych oceny prawnej tego, czy wszczęcie 16 października 2024 r. postępowania przygotowawczego nie miało charakteru instrumentalnego.
W ślad za NSA tut. Sąd uznaje zatem za istotne, czy na tle okoliczności danej sprawy podatkowej, związanych z bytem zobowiązania podatkowego, wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie miało pozorowanego charakteru i nie służyło jedynie wstrzymaniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
NSA wskazał ponadto, że dokonanie takiej oceny powinno być wcześniej przeprowadzone przez organ podatkowy, stosujący art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Op przy rozpatrywaniu sprawy podatkowej. W ocenie tut. Sądu, zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji tego obowiązku nie zrealizowały.
Pominąwszy bowiem przywołanie treści uchwały NSA oraz postanowienia z [...] października 2024 r. organ pierwszej instancji wskazał, że 24 stycznia 2024 r. przekazano do NUCS zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przez Stronę przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, zaś do zawiadomienia dołączono uwierzytelnione kserokopie dowodów zebranych w trakcie kontroli podatkowej. Organ stwierdził, że były to dowody uzasadniające przypuszczenie popełnienia przestępstwa. Do akt sprawy nie zostało dołączone to zawiadomienie, ani też informacja o tym jakie konkretnie dowody zostały NUCS przekazane. Z kolei DIAS ograniczył się w zasadzie do stwierdzenia, że w sprawie nie zaszła tożsamość organu prowadzącego postępowanie podatkowe oraz wszczynającego postępowanie przygotowawcze.
Zdaniem Sądu, zważywszy, że moment wszczęcia postępowania przygotowawczego był niewątpliwie bliski przedawnieniu (niecałe 3 miesiące), powyższe rozważania organów obu instancji należało uznać za co najmniej nie wystarczające.
Trzeba bowiem przypomnieć, że NSA w uchwale wskazał, iż: w przypadkach wątpliwych, w szczególności wówczas gdy moment wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jest bliski dacie przedawnienia zobowiązania podatkowego, wyjaśnienie tej kwestii powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji podatkowej, stosownie do art. 210 § 4 Op. Taka informacja jest konieczna aby z jednej strony zagwarantować podatnikowi, że postępowanie podatkowe jest prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, zgodnie z art. 121 § 1 tej ustawy. Z drugiej zaś jej zamieszczenie umożliwi następnie dokonanie oceny prawidłowości zastosowania tej instytucji przez sąd administracyjny kontrolujący akt wydany przez organ podatkowy. NSA dodał, że: dopiero bowiem w świetle wszechstronnej analizy okoliczności konkretnej sprawy podatkowej, związanych najczęściej ze zbliżającym się upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, podejmowanymi wcześniej w postępowaniu podatkowym czynnościami dowodowymi i aktywnością prowadzącego je organu podatkowego, można ustalić czy instytucji wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie wykorzystano jedynie do instrumentalnego wywołania skutku w postaci nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
W świetle uchwały samo podejrzenie popełnienia przestępstwa jest niewystarczające, gdyż NSA na zasadzie alternatywy stwierdził, że wniosek o instrumentalnym wszczęciu postępowania karno-skarbowego może potwierdzić:
- oczywisty brak przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych (por. art. 1 k.k.s.) lub istnienia negatywnych przesłanek procesowych, wymienionych w art. 17 § 1 k.p.k., czyli gdy już w momencie wydania postanowienia wiadomym jest, że cele postępowania karnego skarbowego nie będą mogły być zrealizowane;
- brak realnej aktywności organów postępowania przygotowawczego po wszczęciu takiego postępowania.
W niniejszej sprawie nie zostało natomiast wykazane przez organy, że mimo bliskiego terminu przedawnienia organ prowadzący postępowanie karno-skarbowe wykazał się jakąkolwiek aktywnością w toku postępowania. NUS przyznał nawet, że nikomu jak dotąd nie postawiono zarzutów. Z decyzji organów obu instancji nie wynika ponadto, że były podejmowane jakiekolwiek czynności procesowe zmierzające do wykrycia i ukarania sprawców.
Tymczasem NSA zaznaczył w uchwale, że:
Przyjęcie w takich przykładowo opisanych stanach faktycznych, że poprzez samo wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe (przy zaistnieniu pozostałych przesłanek wymienionych wyżej) nastąpił skutek przewidziany w art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 70c Ordynacji podatkowej, stanowiłoby nadużycie tej instytucji, godzące w zasadę zaufania do organów państwa, a także zasadę praworządności, wynikające z art. 2 i art. 7 ustawy zasadniczej.
W ocenie Sądu, takie przesłanki w niniejszej sprawie mogły wystąpić lub wystąpiły, albowiem wszczęcie postępowania karnoskarbowego nastąpiło niespełna 3 miesiące przed upływem terminu przedawnienia, zaś organy orzekające w tej sprawie nie przedstawiły żadnego dowodu aktywności NUCS prowadzącego postępowanie karno-skarbowe.
Podsumowując powyższe, Sąd stwierdza, że wobec orzekania przez organy podatkowe po upływie podstawowego terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 Op, ich obowiązkiem było zbadanie czy objęte postępowaniem zobowiązania uległy przedawnieniu. Niezbędne do tego będzie zgromadzenie dowodów w tym zakresie i włączenie ich do akt sprawy. Lektura akt administracyjnych przedłożonych sądowi wraz ze skargą nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że bieg terminu przedawnienia uległ wydłużeniu ponad 5-letni okres. Mając również na uwadze, że okoliczności te nie zostały w zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśnione podniesione w powyższym zakresie zarzuty należało uznać za zasadne.
Nieprzeprowadzenie postępowania celem rzetelnego wyjaśnienia zagadnienia przedawnienia zobowiązań objętych postępowaniem, stanowi o istotnym naruszeniu przepisów art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Op. Zgodnie z wynikającą z art. 122 tej ustawy zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Została ona skonkretyzowana w art. 187 § 1, który nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zebrać materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności, z którymi - na podstawie obowiązujących przepisów - wiążą się skutki prawne.
Sąd stwierdza również, że zaskarżona decyzja narusza art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Op, albowiem mimo zaistnienia wskazanego w uchwale NSA przypadku wątpliwego (bliski termin przedawnienia) DIAS nie przedstawił chronologii czynności poprzedzających wszczęcie postępowania karno-skarbowego oraz następujących po jego wszczęciu. DIAS nie wyjaśnił zatem w czym konkretnie upatruje przekonania, że jedynym celem wszczęcia postępowania karno-skarbowego nie było wyłącznie zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Ponownie rozpoznając sprawę DIAS uzupełni w opisanym wcześniej zakresie materiał dowodowy, a następnie dokona jego oceny w kontekście skuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Swoją analizę DIAS przedstawi w uzasadnieniu decyzji, które winno być zakotwiczone w ustaleniach faktycznych tej sprawy, a nie w uwagach ogólnych i teoretycznych na temat "instrumentalności wszczęcia postępowania karno-skarbowego".
Z tych powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa.
P kosztach postanowiono stosownie do treści art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 Ppsa.