W opinii DKIS, kwota, którą Skarżąca otrzyma na podstawie porozumienia – chociaż została nazwana odszkodowaniem – stanowi w swojej istocie formę zapłaty za umownie uzgodnione działanie (udostępnienie nieruchomości oraz znajdujących się nich środków trwałych i podjęcia koniecznych działań celem usunięcia kolizji dla prowadzonej przez P(1) Inwestycji). Zdaniem DKIS, istnieje więc bezpośredni związek pomiędzy dokonanym świadczeniem a otrzymanym z tego tytułu wynagrodzeniem. W przedmiotowej sprawie mamy zatem do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczeniem w zamian za wynagrodzenie. Należne Wnioskodawcy odszkodowanie nie posiada cech odszkodowania za poniesioną szkodę.
DKIS zauważył, że spełnione zostały warunki do uznania uzgodnionego w porozumieniu działania Strony za usługę podlegającą opodatkowaniu VAT, ponieważ:
1. istnieje świadczenie – w postaci udostępnienia nieruchomości oraz znajdujących się nich środków trwałych i podjęcia koniecznych działań celem usunięcia kolizji dla prowadzonej przez P(1) inwestycji,
2. bezpośrednim beneficjentem świadczenia jest P(1),
3. ww. świadczeniu odpowiada określone w porozumieniu odszkodowanie.
DKIS wskazał, że usługa nie jest świadczona z nakazu organu władzy publicznej, gdyż przepisów ww. art. 9s ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym, nie stosuje się do m.in. do nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym P. S.A., jednakże niewątpliwie jest związana z decyzją Wojewody o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej. Świadczenie należne Spółce umożliwia P(1) korzystanie z nieruchomości w celu rozbiórki i likwidacji środków trwałych oraz kontynuowanie Inwestycji, co bez wątpienia jest dla P(1) korzyścią odpłaconą świadczeniem wypłaconym Spółce.
W konsekwencji, zdaniem DKIS, otrzymana przez Wnioskodawcę kwota odszkodowania wynikająca z zawartego pomiędzy stronami porozumienia będzie zapłatą za świadczoną usługę na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i będzie podlegać opodatkowaniu.
W ocenie DKIS, stanowisko Wnioskodawcy w zakresie niepodlegania opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług należnego odszkodowania jest nieprawidłowe.
DKIS wskazał, że wątpliwości Spółki dotyczyły również ustalenia daty powstania obowiązku podatkowego z tytułu należnego odszkodowania.
W opinii DKIS, nie można podzielić stanowiska Wnioskodawcy, że w tym przypadku obowiązek powstaje na zasadach szczególnych wynikających z art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o VAT. Regulacje te bowiem odnoszą się do konkretnie wskazanych czynności podlegających opodatkowaniu VAT, tj. do przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie oraz świadczenia (na podstawie odrębnych przepisów), na zlecenie sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych lub prokuratury usług związanych z postępowaniem sądowym lub przygotowawczym.
DKIS podniósł, że opisane we wniosku świadczenie usług za wynagrodzeniem, nie wpisywało się w dyspozycję art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o VAT, gdyż wynikało z porozumienia zawartego przez strony. W tym przypadku nie można było zastosować szczególnego momentu powstania obowiązku podatkowego, który stanowi wyjątek od reguły ustanowionej w art. 19a ust. 1 ustawy o VAT. Obowiązek podatkowy powstanie zatem na zasadach ogólnych, czyli z chwilą wykonania usługi.
2. W przywołanej na wstępie skardze Skarżąca nie zgodziła się interpretacją DKIS. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie:
1) art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT, poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwą ocenę co do zastosowania powołanych przepisów prawa materialnego polegającą na finalnym uznaniu, że odszkodowanie należne w związku z planowaną inwestycją na działkach będących w użytkowaniu wieczystym Skarżącej podlega regulacjom ustawy o VAT i co za tym idzie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług;
2) art. 19a ust. 1 ustawy o VAT, poprzez jego wykładnię i niewłaściwą ocenę co do stosowania polegającą na interpretacji bez uwzględnienia okoliczności stanu faktycznego oraz nieuwzględnienia faktu istnienia przesłanek pozwalających na jego zastosowanie w sprawie będącej przedmiotem niniejszej skargi;
3) art. 120 w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 poz. 2383, ze zm.; dalej jako: "O.p."), poprzez:
a) prowadzenie postępowania bez uwzględnienia wszystkich elementów stanu faktycznego, rzeczywistego charakteru odszkodowania oraz indywidualnych okoliczności sprawy będącej przedmiotem wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej,
b) stosowanie wykładni przepisów prawa w sposób sprzeczny z przyjętymi zasadami wyrażającej się w nadinterpretacji określonych elementów stanu faktycznego na potrzeby formułowanych wniosków, co w efekcie doprowadziło do niewypełnienia obowiązku dochowania należytej staranności w kwestii rozpoznania rzeczywistego charakteru przysporzenia (odszkodowania) wskazanego w opisie stanu faktycznego.
Skarżąca argumentowała przede wszystkim, że porozumienie miało za zadanie wykonanie przysługującego P(1) prawa z decyzji ULLK, w tym usunięcia kolizji, w sposób zapewniający obu spółkom działania w granicach obowiązujących zasad prowadzenia działalności oraz (przede wszystkim) w granicach obowiązujących je przepisów prawa. Fakt zawarcia porozumienia o współpracy nie powinien więc stanowić elementu podważającego kompensacyjny charakter odszkodowania. Przyjmując ogólne zasady biznesu, P. S.A. bowiem – w przypadku zajęcia nieruchomości przez spółkę P(1) (wykonującą swoje uprawnienia z decyzji ULLK) bez uzyskania zgody Spółki – mogłaby wystąpić o odpowiednią rekompensatę na podstawie przepisów prawa cywilnego oraz postępowania sądowego. Kwestia wzajemnych (pomiędzy P. S.A. i P(1)) relacji (opartych na wspólnej historii mającej swoje źródło w przedsiębiorstwie państwowym P. oraz na wspólnym dążeniu do rozwoju dobra publicznego, jakim jest transport kolejowy i związana z nim infrastruktura), a także ranga realizowanych Inwestycji (których źródłem finansowania są przede wszystkim środki publiczne), nie powinny determinować o uznaniu procesu ustalenia odszkodowania jako transakcji mającej charakter świadczenia usług.
Zdaniem Skarżącej, formuła zawartego pomiędzy P. S.A. i P(1) porozumienia wyraża jednocześnie realizację założeń naprawienia szkody określonych w art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego.
Ponadto, jak wskazała Skarżąca, mając na uwadze specyficzny charakter przedmiotowej transakcji (związany m.in. z koniecznością dostosowania się do decyzji organu władzy publicznej i wynikającej z tego faktu koniecznością usunięcia kolizji na nieruchomościach P. S.A.), jak również istotne ograniczenia w możliwości przyjęcia innego rozwiązania, w ocenie Skarżącej, obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług w odniesieniu dla przedmiotowego odszkodowania w przypadku uznania, że stanowi świadczenie opodatkowane podatkiem VAT, powinien być ustalany kasowo, w sposób analogiczny jak na podstawie art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o VAT (tj. w momencie otrzymania zapłaty z tytułu poszczególnych części odszkodowania).
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
3. W odpowiedzi na skargę DKIS podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
4. W piśmie procesowym z [...] kwietnia 2025 r. Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i odniosła się do argumentacji DKIS zaprezentowanej w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
5.1. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takiej kontroli, stosownie do art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej – "P.p.s.a."), podlegają m.in. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach. Stosownie do art. 57a zdanie pierwsze P.p.s.a., skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. W tej kategorii spraw sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, o czym stanowi zdanie drugie art. 57a P.p.s.a.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej interpretacji według przywołanych wyżej zasad, Sąd uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługiwała na uwzględnienie.
5.2. Spór w sprawie dotyczy, po pierwsze tego, czy uzyskana przez Skarżącą kwota, nazwana we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej "odszkodowaniem", stanowi zapłatę za świadczoną przez Skarżącą usługę i tym samym podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, czy też kwota ta stanowi odszkodowanie pozostające poza zakresem opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
Po drugie, jeśli w zdarzeniu przyszłym opisanym we wniosku dochodzi do świadczenia usługi, to spornym jest moment powstania obowiązku podatkowego.
5.3. Odnośnie do pierwszej ze spornych kwestii w interpretacji poddanej kontroli Sądu, na tle przedstawionego przez Skarżącą zdarzenia przyszłego wyrażono stanowisko, zgodnie z którym otrzymane przez Spółkę od P. P(1) S.A. na mocy zawartego porozumienia środki pieniężne (odszkodowanie) należy uznać za wynagrodzenie za świadczenie usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT.
Sąd podziela w tym zakresie stanowisko DKIS.
W ocenie Sądu, opis stanu faktycznego przedstawiony przez Spółkę we wniosku o wydanie interpretacji wskazuje, że otrzymane przez Skarżącą środki pieniężne pełnią funkcję wynagrodzenia za usługę polegającą na tolerowaniu rozbiórki i likwidacji środków trwałych znajdujących się na nieruchomościach będących w posiadaniu Skarżącej w celu realizacji Inwestycji oraz powiązanym z tym, tolerowaniu niemożności korzystania z nieruchomości oraz dostosowania obiektów do stanu umożliwiającego realizację przez P(1) planowanej Inwestycji, przy uwzględnieniu skomplikowanego procesu przekwaterowania najemców zgodnie z wymogami prawa.
5.4. Sąd zauważa, że w zbliżonym stanie faktyczny, również w sprawie Skarżącej, orzekał już tutejszy Sąd (prawomocny wyrok z 31marca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2083/21). Sąd orzekł wówczas, że świadczenie pieniężne uzyskane przez Skarżącą od P. P(1) S.A. w związku z realizacją inwestycji polegającej na kompleksowej przebudowie stacji Warszawa Zachodnia pełnią funkcję wynagrodzenia za usługę polegającą na tolerowaniu rozbiórki dworca na nieruchomości znajdującej się w użytkowaniu wieczystym Spółki w celu realizacji inwestycji kolejowej oraz powiązanym z tym, tolerowaniu niemożności korzystania z nieruchomości.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko zaprezentowane w powołanym orzeczeniu w całości podziela. Dlatego też w uzasadnieniu wyroku posłuży się w adekwatnej części argumentacją z tego właśnie orzeczenia.
5.4. Wyjaśniając podstawy prawne wyroku należy wskazać, że stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również: (1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej; (2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji; (3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie). Aby dana czynność podlegała opodatkowaniu musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy jej wykonaniem a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną czynność w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia. Wynagrodzenie musi być należne za wykonanie tego świadczenia.
W świetle art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT, świadczenie usług zachodzi także wówczas, kiedy nie następuje dobrowolnie. Jeżeli podmiot jest przymuszony (zobowiązany) do dokonania określonej czynności, wówczas uznaje się, że świadczy usługę, o ile można wyodrębnić podmiot, który jest jej beneficjentem, czyli odbiorcą świadczenia odnoszącym z niego korzyść. O konieczności wyodrębnienia beneficjenta w orzeczeniach ETS: Jürgen Mohr, C-215/94 oraz Landboden-Agrardienste, C-384/95.
W przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o VAT nie zostały wymienione odszkodowania, a zatem – co do zasady – nie stanowią one świadczenia usług w rozumieniu tego przepisu i tym samym nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Cechą odszkodowania pojmowanego jako wyrównanie uszczerbku wywołanego nieprawidłowym zachowaniem kontrahenta jest to, że nie wiąże się ono z żadnym wzajemnym świadczeniem ze strony podatnika. To, czy otrzymana kwota stanowi odszkodowanie wiąże się z oceną zdarzenia, którego skutkiem jest możliwość otrzymania odszkodowania. Samo nazwanie świadczenia odszkodowaniem nie oznacza, że w istocie ma ono taki charakter.
W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że o charakterze danego świadczenia na gruncie ustawy o VAT nie decyduje nazwa nadana mu przez strony danej czynności, ale treść stosunku prawnego istniejącego pomiędzy stronami i jego cechy istotne z punktu widzenia prawa podatkowego.
Mając to na uwadze w judykaturze uznano na przykład, że kwota otrzymana od najemcy z tytułu wcześniejszego rozwiązania umowy najmu, przekazana na podstawie zawartego porozumienia, jest stosownym wynagrodzeniem z tytułu wcześniejszego zakończenia najmu, nie jest natomiast – wbrew nazwie - odszkodowaniem (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017r. I FSK 1868/15; wyrok NSA z dnia 22 marca 2017r. I FSK 1283/15).
Zważyć jednocześnie należy, że aby dana czynność podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług musi być wykonana przez podatnika w rozumieniu ustawy o VAT.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Stosownie zaś do art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Przedstawiając otoczenie prawne spornego świadczenia wskazać należy, że zgodnie z art. 9ag ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, zadanie polegające na przebudowie lub budowie drogi publicznej, sieci lub urządzenia wodnego w zakresie wynikającym z konieczności ich dostosowania do inwestycji dotyczących linii kolejowych realizowane jest przez P(1) S.A., C. albo właściwą jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie porozumienia z właściwym zarządcą drogi publicznej, sieci lub urządzenia wodnego, w którym określa się w szczególności termin przejęcia obowiązku utrzymania drogi publicznej, sieci lub urządzenia wodnego przez właściwego zarządcę.
Jak stanowi art. 9ag ust. 2 u.o.t.k., zadanie, o którym mowa w ust. 1, może realizować właściwy zarządca drogi publicznej, sieci lub urządzenia wodnego, w trybie określonym w przepisach odrębnych, na koszt P(1) S.A., C. lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego na podstawie porozumienia, które określa w szczególności warunki finansowania zadania przez P(1) S.A., C. albo właściwą jednostkę samorządu terytorialnego.
Wygaśnięcie praw na nieruchomości przy inwestycjach kolejowy reguluje art. 9x u.o.t.k. W myśl ust. 1 ww. przepisu: decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stanowi podstawę do wydania przez wojewodę decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu ustanowionego na nieruchomości przeznaczonej na pas gruntu pod linię kolejową, stanowiącej własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
Zgodnie z art. 9x ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym, jeżeli przeznaczona na pas linii kolejowej nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa została uprzednio wydzierżawiona, wynajęta lub użyczona, decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stanowi podstawę do wypowiedzenia przez P(1) S.A., C. albo jednostkę samorządu terytorialnego umowy dzierżawy, najmu lub użyczenia ze skutkiem natychmiastowym. Za straty poniesione na skutek rozwiązania umowy przysługuje odszkodowanie od P(1) S.A., C. albo jednostki samorządu terytorialnego.
Jak stanowi art. 9s ust. 3 u.o.t.k., nieruchomości, o których mowa w art. 9q ust. 1 pkt 7, stają się z mocy prawa własnością:
1) Skarbu Państwa - w przypadku wniosku o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej złożonego przez P(1) S.A.,
2) jednostki samorządu terytorialnego - w przypadku wniosku o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej złożonego przez tę jednostkę,
- z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna.
Przy czym, stosownie do art. 9s ust. 6 u.o.t.k., przepisów art. 9s ust. 2 i 3 nie stosuje się do nieruchomości będących przedmiotem własności albo użytkowania wieczystego P. S.A. lub P(1) S.A.
5.5. Z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że w użytkowaniu wieczystym Skarżącej pozostają opisane we wniosku nieruchomości wraz z naniesieniami, w tym budynkami mieszkalnymi, gospodarczymi i obiektami budowlanymi, na których będą realizowane inwestycje w związku z wydanymi decyzjami ULLK. Inwestycje te, związane z modernizacją linii kolejowej nr [...], będą realizowane przez P(1). W związku z realizacją inwestycji, konieczna jest rozbiórka naniesień na działkach, które kolidują z inwestycją, w tym budynków mieszkalnych z zasiedlonymi lokalami mieszkalnymi.
Mając powyższe na uwadze Skarżąca i P(1) planują zawrzeć porozumienie, w którym zawarte zostaną postanowienia mające na celu doprowadzenie ww. obiektów do stanu umożliwiającego (w tym również od strony prawnej) podjęcie zaplanowanych zamierzeń inwestycyjnych, a także postanowienia o zobowiązaniu P(1) do wypłaty na rzecz Skarżącej, odszkodowania. Wysokość odszkodowania ma zostać ustalona m.in. na podstawie operatów szacunkowych sporządzonych przez rzeczoznawcę majątkowego.
Jak słusznie zwrócił uwagę organ interpretacyjny, przy określeniu, czy miała miejsce czynność podlegająca opodatkowaniu istotne jest określenie, czy wykonano świadczenie i czy wynagrodzenie z tytułu wykonania tego świadczenia miało być wypłacone. Niemniej muszą być przy tym spełnione następujące warunki:
- w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona (nabywca) jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia,
- świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).
Warunki te powinny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało – jako usługa – opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
Jak wynika z opisu zdarzenia przyszłego, pomiędzy Spółką a P. P(1) S.A. zostanie nawiązany stosunek prawny i dojdzie do wypłaty wynagrodzenia. Zawarto bowiem porozumienie (które samo w sobie jest umową), na mocy którego Spółka, w szczególności zobowiązała się do udostępnienia działek i znajdujących się na nich nieruchomości w celu realizacji Inwestycji, oraz podjęcia dodatkowych czynności związanych z zapewnieniem zgodnego z prawem procesu opuszczania lokali przez najemców, natomiast P. P(1) S.A. zobowiązała się do dokonania rozbiórki budynków i obiektów budowalnych na własny koszt oraz do wypłaty na rzecz Spółki odszkodowania.
W zamian zatem za określoną w porozumieniu kwotę, jaką ma wypłacić P. P(1) S.A., Skarżąca zgodziła się na rozbiórkę i likwidację wskazanych budynków i obiektów budowlanych oraz podjęcie czynności w celu w celu zgodnego z prawem procesu opuszczania lokali przez najemców. W konsekwencji każda ze stron uzyskiwała określoną korzyść.
Wypłacone Spółce w wyniku porozumienia środki pieniężne (odszkodowanie) będą w związku z tym stanowić wynagrodzenie związane z usługą, polegającą na tolerowaniu rozbiórki i likwidacji środków trwałych znajdujących się na nieruchomościach będących w posiadaniu Skarżącej w celu realizacji Inwestycji oraz powiązanym z tym, tolerowaniu niemożności korzystania z nieruchomości oraz dostosowania obiektów do stanu umożliwiającego realizację przez P(1) planowanej inwestycji, przy uwzględnieniu skomplikowanego procesu przekwaterowania najemców zgodnie z wymogami prawa. Jest to zatem wynagrodzenie za utratę przez Skarżąca masy majątkowej oraz za konieczność podjęcia dodatkowych czynności zabezpieczających zgodną z prawem kontynuację działalności. Planowana przez P(1) realizacja inwestycji wymusza bowiem rozbiórkę obiektów budowlanych znajdujących się na działkach będących w użytkowaniu wieczystym – co wiąże się m.in. z koniecznością podjęcia działań związanych z przekwaterowaniem najemców zajmujących lokale w budynkach podlegających rozbiórce.
Beneficjentem świadczenia ze strony Spółki jest P. P(1) S.A. Usługa daje nabywcy wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania z nieruchomości znajdujących się w użytkowaniu wieczystym Spółki w celu realizacji inwestycji kolejowej. Usługa nie jest świadczona z nakazu organu władzy publicznej, gdyż przepisu art. 9s ust. 3 u.o.t.k., nie stosuje się m.in. do nieruchomości będących w użytkowaniu wieczystym P. S.A. (art. 9s ust. 6 u.o.t.k.), jednakże niewątpliwie jest związana z decyzją Wojewody o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej.
Reasumując, istnieje świadczenie – w postaci udostępnienia nieruchomości oraz znajdujących się nich środków trwałych i podjęcia koniecznych działań celem usunięcia kolizji dla prowadzonej przez P(1) Inwestycji, bezpośrednim beneficjentem świadczenia jest P(1), ww. świadczeniu odpowiada określone w porozumieniu odszkodowanie.
Zatem wypłacone Spółce środki pieniężne, stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, należy uznać za wynagrodzenie za świadczoną przez Spółkę usługę opodatkowaną podatkiem VAT.
Powyższej oceny nie może zmienić argumentacja Skarżącej, że realizacja inwestycji (i wynikające z niej podpisanie porozumienia) jest konsekwencją decyzji ULLK oraz obowiązujących przepisów prawa, a Skarżąca nie miała realnych możliwości sprzeciwu wobec zaplanowanych, zgodnie z tymi decyzjami oraz przepisami, zamierzeń inwestycyjnych.
Jak już wskazywano, na gruncie ustawy o VAT, świadczenie usług zachodzi nie tylko wówczas, kiedy następuje dobrowolnie. Przy czym w rozpoznawanej sprawie należy mieć na uwadze, że pomiędzy stronami zostanie nawiązany stosunek prawny w drodze zawartego porozumienia. Ze zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku wynika bezsprzecznie, że zawierając porozumienie i tym samym zobowiązując się do podjęcia czynności w celu dostosowania obiektów do stanu umożliwiającego realizację planowanej przez P(1) inwestycji, Skarżąca wychodzi naprzeciw oczekiwaniom P(1) przyspieszając proces realizacji inwestycji (mając na względzie planowane terminy realizacji zawartych przez P(1) umów i ewentualne kary umowne). Co istotne, w związku z realizacją inwestycji i koniecznością usunięcia kolizji, czynności związane z przekwaterowaniem najemców podejmowane będą przez Skarżącą, a nie P(1) jako inwestora.
Skarżąca sama we wniosku wskazuje, że "strony uzgodniły w ww. porozumieniu formę "współpracy", w ramach której P. S.A. ma podjąć działania zmierzające do przekwaterowania lokatorów z budynków objętych Inwestycją w zamian za wypłatę przez P(1) odszkodowania i pokrycie wszelkich kosztów z tym związanych".
Tym samym to, że zawarte porozumienie jest niejako konsekwencją decyzji ULLK, nie oznacza, że przewidziane w nim odszkodowanie nie stanowi w istocie wynagrodzenia za wykonanie wzajemnego świadczenia.
Ponadto argumenty przedstawione w skardze sprowadzają się do wykazania, że odszkodowanie przewidziane w zawartym porozumieniu, ma charakter kompensacyjny. Zdaniem Skarżącej nie można uznać jej za wynagrodzenie umowne w cywilistycznym rozumieniu, gdyż nie stanowi żadnego ekwiwalentu wobec jakichkolwiek usług świadczonych przez Skarżącą. Wywody te oparte są na analizie stosunku zobowiązaniowego łączącego strony z punktu widzenia prawa cywilnego. Skarżąca podnosząc te argumenty nie bierze pod uwagę autonomicznego charakteru pojęć i definicji zawartych w ustawie o VAT. Ustawa ta reguluje prawo daninowe w obszarze zharmonizowanym z prawem unijnym i z założenia, aby zapewnić jednolitość regulacji w obszarze Unii Europejskiej, odrywa się od unormowań zawartych krajowym porządku prawnym i wypracowuje własną siatkę pojęciową.
Reasumując Sąd uznał, że wskazane we wniosku okoliczności faktyczne pozwalają na stwierdzenie, że kwota, która ma być wypłacona Skarżącej jest wynagrodzeniem z tytułu wykonania przez Skarżącą odpłatnej usługi, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, a jednocześnie nie jest odszkodowaniem, które nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 8 ust. 1 tej ustawy. Taki wniosek wynika z analizy stosunku ukształtowanego porozumieniem, które ma być zawarte pomiędzy Spółką a P(1), niezależnie od tego, że świadczenie to nazwano "odszkodowaniem". Jak też niezależnie od tego, że strony porozumienia przyjęły, że wysokość świadczenia zostanie ustalona m.in. w oparciu o operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego.
W ocenie Sądu nie można przyjąć, że organ w sposób dowolny zinterpretował przepisy art. 8 ust. 1 ustawy o VAT. Nie ulega bowiem wątpliwości, że beneficjentem świadczenia ze strony Skarżącej polegającego na tolerowaniu rozbiórki i likwidacji środków trwałych znajdujących się na nieruchomościach będących w posiadaniu Skarżącej w celu realizacji Inwestycji oraz powiązanym z tym, tolerowaniu niemożności korzystania z nieruchomości oraz dostosowania obiektów do stanu umożliwiającego realizację przez P(1) planowanej Inwestycji, przy uwzględnieniu skomplikowanego procesu przekwaterowania najemców zgodnie z wymogami prawa – jest P. P(1) S.A. Świadczenie przyznane Skarżącej umożliwia inwestorowi – P. P(1) S.A. legalne i niezakłócone kontynuowanie Inwestycji, co bez wątpienia jest dla niego korzyścią odpłaconą świadczeniem wypłaconym Skarżącej.
Mając na względzie powyższe Sąd stwierdza, że organ interpretacyjny w realiach faktycznych sprawy prawidłowo zastosował i wyłożył art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, uznając że wypłacona Skarżącej kwota jest wynagrodzeniem z tytułu wykonania przez Skarżącą odpłatnej usługi, a więc doszło do czynności opodatkowanej.
Zarzuty naruszenia tych przepisów są więc chybione.
5.6. Sąd podzielił stanowisko organu interpretacyjnego również w zakresie momentu powstania obowiązku podatkowego.
Przypomnieć należy, że podstawowa zasada dotycząca powstania obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług została sformułowana w art. 19a ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 1a, 1b, 5 i 7-11, art. 14 ust. 6, art. 20, art. 21 ust. 1 i art. 138f.
Natomiast na podstawie art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o VAT, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty z tytułu przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienia z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.
Stosownie natomiast do art. 19a ust. 6 ustawy o VAT, w przypadkach, o których mowa w ust. 5 pkt 1 i 2, obowiązek podatkowy powstaje w odniesieniu do otrzymanej kwoty.
Skarżąca argumentuje, że mając na uwadze specyficzny charakter przedmiotowej transakcji (związany m.in. z koniecznością dostosowania się do decyzji organu władzy publicznej i wynikającej z tego faktu koniecznością usunięcia kolizji na nieruchomościach P. S.A.), jak również istotne ograniczenia w możliwości przyjęcia innego rozwiązania, obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług w odniesieniu dla przedmiotowego odszkodowania w przypadku uznania, że stanowi świadczenie opodatkowane podatkiem VAT, powinien być ustalany kasowo, w sposób analogiczny jak na podstawie art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o VAT (tj. w momencie otrzymania zapłaty z tytułu poszczególnych części odszkodowania).
Odnosząc się do powyższego w pierwszej kolejności należy zauważyć, że moment powstania obowiązku podatkowego w VAT określają przepisy tej ustawy. Nie może on być modyfikowany, ani specyficznym charakterem czynności, ani "wygodą" podatnika, ani innymi okolicznościami. Nie ma tu miejsca na stosowanie analogii.
Przepis art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o VAT nie mógł mieć w sprawie zastosowanie, bowiem dyspozycja tego przepisu nie została wypełniona, tj. nie doszło do otrzymania zapłaty, z tytułu przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienia z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.
Jak wynika bowiem ze zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku, w związku z decyzjami ULLK, nieruchomości nie będą podlegały wywłaszczeniu na rzecz P(1) (pozostaną w użytkowaniu wieczystym Skarżącej). Skarżąca nie świadczy w przedmiotowej sprawie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa, gdyż czynności podejmowane przez Skarżącą wynikają z zawartego porozumienia. Nie można więc w tym przypadku zastosować szczególnego momentu powstania obowiązku podatkowego, który stanowi wyjątek od reguły ustanowionej w art. 19a ust. 1 ustawy o VAT.
Zgodzić się należy zatem z DKIS, że obowiązek podatkowy z tytułu usług świadczonych na podstawie zawartego porozumienia powstanie na zasadach ogólnych, czyli z chwilą wykonania usługi.
Skarżąca podnosi również, że wszystkie elementy objęte odszkodowaniem są ze sobą nierozerwalnie związane, więc na gruncie podatku VAT stanowiłyby jedną usługę. Spełnienie wszystkich elementów objętych odszkodowaniem stanowi warunek sine qua non usunięcia kolizji. Dodatkowo Skarżąca wskazała, że przyjęcie stanowiska organu oznaczałoby de facto konieczność wyodrębnienia poszczególnych składowych odszkodowania i ustalania dla nich daty powstania obowiązku podatkowego, co oznaczałoby sztuczne dzielenie odszkodowania.
Zasadnie w tym zakresie wyjaśniono w odpowiedzi na skargę, że wykonanie opisanej we wniosku usługi należy rozumieć jako moment zakończenia wszystkich czynności (bez dokonywania podziału elementów odszkodowania szczegółowo wskazanych we wniosku), do jakich Skarżąca była zobowiązana w ramach zawartego porozumienia. W sytuacji, w której wykonywane świadczenie niezbędne do usunięcia kolizji z planowaną inwestycją stanowi dla klienta (P(1)) całość, nie należy rozbijać go na poszczególne elementy składowe (faktyczna wartość odszkodowania będzie znana dopiero w momencie ustalenia wszystkich poniesionych wydatków oraz spełnienie wszystkich elementów objętych odszkodowaniem stanowi warunek konieczny do usunięcia kolizji).
Z uwagi na powyższe okoliczności, uprawnione było stwierdzenie DKIS, że obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług powstaje z chwilą wykonania usługi, o czym stanowi art. 19a ust. 1 ustawy o VAT.
Zarzut sformułowany w tym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie.
5.7. Jako niezasadne Sąd ocenił również zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Zgodnie z art. 14c § 1 O.p., interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. Przepis art. 14c § 2 O.p. wskazuje, że w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.
W ocenie Sądu zaskarżona interpretacja spełnia wymogi przewidziane przepisami prawa. Podatkowy organ interpretacyjny wydając zaskarżoną interpretację indywidualną, uwzględnił obowiązujące przepisy prawa (działał na podstawie przepisów prawa), choć inaczej je zinterpretował niż uczyniła to Skarżąca, tj. ocenił zaprezentowane we wniosku stanowisko jako nieprawidłowe. Konsekwencją powyższego było – zgodnie z art. 14c § 2 O.p. – wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. Stanowisko organu odnosi się do stanowiska Skarżącej wyrażonego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Stanowisko organu zostało zaprezentowane w oparciu o przedstawiony przez Spółkę we wniosku opis zdarzenia przyszłego. Kwestia jak należy zakwalifikować wypłaconą kwotę pieniężną, stanowiła element interpretacji przepisów prawnych. Organ nie był bowiem związany zapatrywaniem prawnym Skarżącej co do charakteru wypłaconej kwoty pieniężnej. W przeciwnym wypadku sam wniosek o interpretację byłby bezcelowy. Gdyby bowiem organ był związany podaniem charakteru prawnego wypłaconej kwoty, sama Skarżąca określiłaby treść interpretacji. Tymczasem w postępowaniu o wydanie interpretacji strona opisuje określone fakty, zaś organ wskazuje, jaki mają charakter w świetle obowiązujących przepisów prawnych. W niniejszej sprawie to organ podatkowy był zobowiązany do ustalenia, czy wypłata określonej kwoty pieniężnej stanowi odszkodowanie czy wynagrodzenie za świadczoną przez Spółkę usługę. Interpretacja zawiera uzasadnienie faktyczne i uzasadnienie prawne z podaniem przepisów, które mają w sprawie zastosowanie. Reasumując, przedstawione w zaskarżonej interpretacji uzasadnienie czyni zadość wskazanym ustawowym wymogom (zarówno tym materialnoprawnym jak i tym procesowym) – zawiera bowiem analizę przedmiotowego zagadnienia przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji i przedstawiony w nim opis stanu faktycznego.
Podatkowy organ interpretacyjny działał na podstawie przepisów prawa i w granicach prawa, nie naruszając zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 120 i art. 121 § 1 O.p.).
5.8. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę w całości oddalił.