Wyrok WSA z dnia 18 czerwca 2026, sygn. III SA/Wa 323/26

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako DKIS lub organ interpretacyjny), zaskarżoną interpretacją 12 grudnia 2025 r. uznał stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku od towarów i usług za prawidłowe w zakresie uznania czynności podejmowanych przez Państwa w ramach umowy V. polegających na zabezpieczeniu cen energii elektrycznej, za świadczenie usług zwolnione od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT (pytanie nr 1) oraz nieprawidłowe w zakresie braku wliczania obrotu z tytułu wykonywania przez Spółkę czynności zabezpieczenia ceny energii elektrycznej, do obrotu branego pod uwagę przy kalkulacji proporcji, o której mowa w art. 90 ust. 2 ustawy o VAT (pytanie nr 2).

DKIS wskazał, że istota sporu pomiędzy Skarżącą a organem interpretacyjnym sprowadza się do wykładni oraz subsydiarności normy zawartej w art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT w zw. z art. 174 (2) lit. c) Dyrektywy 2006/112/WE Rady. O ile strony zgodnie przyjmują, że rozliczenie finansowe (MKR) w ramach umowy V. stanowi usługę finansową korzystającą ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT, o tyle osią sporu pozostaje kwalifikacja tej usługi jako transakcji o charakterze pomocniczym. Spółka wywodzi, że z uwagi na marginalne zaangażowanie aktywów materialnych i osobowych oraz brak profesjonalnego wykonywania usług finansowych w KRS, obrót ten powinien zostać wyłączony z kalkulacji WSS. DKIS natomiast twierdzi, że ścisłe powiązanie hedgingu z ekonomicznym bytem podstawowej działalności eliminowało możliwość uznania tych operacji za pomocnicze (incydentalne).

W zakresie kwalifikacji czynności jako odpłatnego świadczenia usług, co stanowiło istotę pytania pierwszego, DKIS, analizując art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy o VAT w zw. z art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o VAT, przypomniał szeroki zakres pojęcia usługi, obejmujący każde zachowanie, w tym działanie, zaniechanie lub tolerowanie, niebędące dostawą towarów. Organ wskazał, że w ramach mechanizmu rozliczeń umowy V. zachodzi relacja synalagmatyczna, ponieważ istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy usługą zabezpieczenia cen a świadczeniem wzajemnym w postaci wypłaty Miesięcznej Kwoty Rozliczenia (MKR). W zależności od tego, czy wartość MKR jest większa, czy mniejsza od zera, podmiot otrzymujący tę kwotę, czyli Spółka lub kontrahent, występuje w charakterze podatnika świadczącego usługę. W konsekwencji, z uwagi na to, że celem Umowy V. jest hedging ceny energii oparty na instrumencie pochodnym z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, który jest rozliczany wyłącznie finansowo i bez dostawy towaru, czynność ta realizuje przesłanki zwolnienia przedmiotowego z art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy o VAT. Jednocześnie w sprawie nie zachodzą negatywne wyłączenia z art. 43 ust. 15 i ust. 16 ustawy o VAT, a Spółka na mocy art. 43 ust. 22 i 23 ustawy o VAT zachowuje prawo do ewentualnej rezygnacji ze zwolnienia.

Przechodząc do kluczowego punktu spornego, jakim była odmowa uznania transakcji za pomocniczą i nakaz kalkulacji proporcji w ramach pytania drugiego, Dyrektor przywołał zasady częściowego odliczania podatku naliczonego wynikające z art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a, a także art. 90 ust. 1, 2, 3, 4 i 5 ustawy o VAT. Wskazał, że badając hipotezę art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, należy dokonać wielokryterialnej analizy całokształtu działalności podatnika. Organ interpretacyjny przeprowadził wykładnię językową pojęcia pomocniczy, definiując je jako posiłkowy, dodatkowy lub towarzyszący, jak również dokonał analizy pojęć unijnych (incidental transactions) na gruncie art. 174 (1) i (2) Dyrektywy 2006/112/WE, określając je jako zdarzenia występujące ubocznie, przy określonej okazji. Następnie organ odwołał się do dorobku orzeczniczego TSUE, powołując wyrok z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C-77/01 (Empresa de Desenvolvimento Mineiro - EDM), wskazujący, że kluczowym kryterium jest poziom wykorzystania zasobów przedsiębiorstwa, przy których nabyciu powstał podatek naliczony, a także wyrok z 11 lipca 1996 r. w sprawie C-306/94 (Régie Dauphinoise), konstytuujący zasadę, że transakcje nie są pomocnicze, jeżeli stanowią bezpośrednie, stałe i konieczne rozszerzenie działalności podatnika bądź są stałym i niezbędnym elementem wbudowanym w funkcjonowanie firmy.

DKIS odmówił racji poglądom Spółki przede wszystkim z uwagi na zasadę integralności gospodarczej, wedle której skoro podstawowym przedmiotem działalności Spółki jest wytwarzanie i fizyczna sprzedaż energii elektrycznej z OZE, a rynek ten charakteryzuje się ciągłymi wahaniami cen, to działania hedgingowe w ramach Umowy V. mają fundamentalny i zasadniczy wpływ na sferę operacyjną, stanowiąc ekonomiczne dopełnienie oraz bezpośrednie i konieczne rozszerzenie działalności podstawowej ukierunkowane na stabilizację przychodów. O braku pomocniczości przesądziło również kryterium ciągłości i planowości, jako że transakcja nie ma charakteru przypadkowego ani sporadycznego, a Umowa została zawarta na okres 10 lat, co determinuje stałą, długofalową i zaplanowaną współpracę, przy jednoczesnym braku wykluczenia przez Spółkę zawierania kolejnych tego typu kontraktów w przyszłości.

Dyrektor podkreślił także zaistnienie niewłaściwej hierarchii kryteriów w argumentacji podatnika, wskazując, że podnoszone przez Spółkę argumenty o marginalnym, nieznacznym zaangażowaniu własnych składników majątkowych oraz zasobów osobowych poprzez korzystanie z personelu spółek z grupy kapitałowej nie mogą przesądzać o pomocniczości, gdyż cechy te tracą na znaczeniu w sytuacji, gdy transakcja jest strukturalnie i celowo wbudowana w schemat podstawowego biznesu jako narzędzie efektywnego zarządzania ryzykiem ceny produktu głównego. Za bezskuteczny uznano również argument o wpisie w KRS, ponieważ fakt, że Spółka nie posiada wpisanej tam profesjonalnej działalności finansowej i nie zamierza jej rozszerzać, pozostaje bez znaczenia na gruncie podatku VAT, który bada rzeczywisty charakter ekonomiczny i funkcjonalny dokonywanych czynności, a nie formalne zapisy rejestrowe. W konsekwencji Dyrektor uznał, że obrót z tytułu miesięcznych rozliczeń finansowych (MKR) w ramach Umowy V. musi być bezwzględnie uwzględniany przez Spółkę przy obliczaniu proporcji (WSS), o której mowa w art. 90 ust. 2 i 3 ustawy o VAT.

Spółka zakwestionowała ww. interpretację skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w części, w której stanowisko Skarżącej zostało uznane za nieprawidłowe oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 90 ustawy o VAT, w zakresie, w jakim Organ uznał, że usługi finansowe świadczone przez Skarżącą w ramach umowy o zabezpieczenie cen energii, nie mogą być traktowane jako czynność pomocnicza na gruncie tej ustawy, a tym samym powinny być uwzględniane w kalkulacji współczynnika struktury sprzedaży;

- naruszenie przepisów postępowania podatkowego, w szczególności art. 14b § 3 w związku z art. 120 i art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (t.j. z 2025 r. poz. 111 ze zm., dalej jako O.p.) przez rozszerzenie stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącą i przyjęcie, że czynności zmierzające do zabezpieczenia cen energii elektrycznej stanowią stały, bezpośredni i konieczny element jej działalności;

- naruszenie przepisów postępowania podatkowego, w szczególności art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. tj. prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych.

W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, że klucz do rozwiązania sporu tkwi w prawidłowym zdefiniowaniu pojęcia "pomocniczy", które determinuje sposób ustalania współczynnika struktury sprzedaży na podstawie art. 90 ust. 1–3 ustawy o VAT. Z uwagi na brak definicji legalnej tego terminu w ustawie, Strona odwołała się do wykładni językowej, według której "pomocniczy" oznacza służący jako pomoc lub wspomagający. Skarżąca podkreśliła, że jej podstawowym przedmiotem działalności, ujawnionym w KRS i popartym znacznymi nakładami inwestycyjnymi na budowę elektrowni fotowoltaicznej, jest wyłącznie produkcja i sprzedaż energii elektrycznej. Definiując pomocniczość, Spółka powołała się na bogaty dorobek TSUE, w tym wyroki w sprawach C-306/94 (Régie dauphinoise), C-378/15 (Mercedes Benz Italia) oraz C-77/01 (EDM), z których a contrario wynika, że transakcjami pomocniczymi lub okazjonalnymi są te, które nie stanowią stałego, niezbędnego i koniecznego elementu bądź przedłużenia opodatkowanej działalności firmy oraz nie konsumują w znacznym stopniu zasobów przedsiębiorstwa, od których przysługiwało prawo do odliczenia podatku. Konfrontując te kryteria z zaskarżoną interpretacją, Skarżąca wywiodła, że z treści jej wniosku nie wynikało, aby hedging cenowy stanowił stałe lub konieczne rozszerzenie jej głównej sfery operacyjnej, gdyż fizyczna sprzedaż energii jest w pełni możliwa bez zawierania umów V., a sam kontrakt opiera się na symetrycznej zasadzie wzajemności i ma charakter czysto poboczny. Podniesiono, że ciągły charakter usługi finansowej nie jest tożsamy z jej powtarzalnością, a planowość działań jest naturalną cechą prowadzenia każdego przedsiębiorstwa i nie pozbawia transakcji cechy pomocniczości. Jako kluczowy argument Strona wskazała fakt, że realizacja Umowy V. nie wiązała się i nie będzie wiązać się w przyszłości z angażowaniem dodatkowych aktywów majątkowych, zakupem środków trwałych czy zatrudnianiem personelu, a bieżąca obsługa administracyjna ma charakter nieznaczny. Na potwierdzenie doniosłości tej przesłanki Skarżąca przytoczyła wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2025 r. (sygn. I FSK 448/23), wydany w analogicznym stanie faktycznym, który wprost sankcjonował brak konsumpcji dóbr materialnych i niematerialnych jako podstawę do uznania transakcji za pomocniczą na gruncie art. 90 ustawy o VAT. W sferze zarzutów proceduralnych Spółka uzasadniła, że Dyrektor dopuścił się rażącego naruszenia art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej poprzez wykroczenie poza ramy opisanego we wniosku stanu faktycznego. Podatnik jasno określił tam swoją główną aktywność, tymczasem organ dokonał niedozwolonych i nieznajdujących oparcia w faktach założeń, że rozliczenia w ramach Umowy V. wywierają fundamentalny wpływ na przedsiębiorstwo oraz stanowią konieczne rozszerzenie działalności podstawowej.

Dyrektor, w odpowiedzi na skargę, zwrócił się o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Rozpoznając skargę na powyższą interpretację w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako "P.p.s.a.") indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Jednocześnie w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.". Konstrukcja powyższych przepisów determinuje zatem zakres orzekania w przedmiocie skarg na indywidualne przepisy prawa poprzez zawężenie rozpoznania do zarzutów podniesionych w skardze, którymi to zarzutami sąd jest związany. Konsekwencją uznania zatem zarzutów podniesionych w skardze jest zatem uchylenie zaskarżonej interpretacji, jednakże skutek w postaci uchylenia odnosi się jedynie do stwierdzonych na skutek zarzutów wadliwości interpretacji.

Oceniając zatem prawidłowość zaskarżonej interpretacji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl art. 14b § 3 O.p. składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Zgodnie zaś z art. 14c § 1 i § 2 O.p. interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.

Konsekwencją powyższych unormowań jest zatem to, że organ wydający interpretację rozstrzyga tylko i wyłącznie w ramach stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę oraz wyrażonej przez niego na gruncie tego stanu faktycznego oceny prawnej. Skoro bowiem własna ocena prawna wnioskującego odnosi się do przedstawionego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego, to i indywidualna interpretacja organu podatkowego zawierająca ocenę stanowiska wnioskodawcy musi także być odniesiona do tego samego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Oznacza to jednocześnie, że organ dokonujący interpretacji indywidualnej jest związany stanem faktycznym lub opisanym zdarzeniem przyszłym przedstawionym we wniosku i nie ma ani uprawnień, ani środków prawnych do tego, aby przedstawiony mu stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe ustalać lub zmieniać. Z treści przepisów art. 14b-14c O.p. wynika zatem, że organ podatkowy nie tyle wyjaśnia podatnikowi w jaki sposób należy interpretować konkretny przepis prawa podatkowego, co raczej wskazuje w jaki sposób należy zakwalifikować prawnie konkretny opisany przez podatnika stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe. Przyjąć zatem należy, że interpretacja jest dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku o udzielenie interpretacji. Wiąże on zarówno organ interpretujący, jak i sąd administracyjny, dokonujący kontroli interpretacji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2014 r., II FSK 2452/12 oraz z 3 kwietnia 2014 r., II FSK 914/12). W konsekwencji powyższego organ nie może przyjąć ustaleń odmiennych od podanych we wniosku. Stan faktyczny (zdarzenie przyszłe) przedstawiony we wniosku konstytuuje przedmiotowy zakres sprawy o wydanie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego, a przez to i zakres (samej) udzielonej interpretacji. Podatkowy organ interpretacyjny ocenia możliwość zastosowania prawa podatkowego w odniesieniu do konkretnego, przedstawionego przez wnioskodawcę stanu faktycznego i w relacji do tego obszaru dokonuje także operatywnej wykładni przepisów prawa, których potencjalną subsumcję rozważa (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 581/16). Ponadto organ podatkowy nie przeprowadza w tego rodzaju sprawach interpretacyjnych postępowania dowodowego, a jedynie ogranicza się do analizy okoliczności podanych we wniosku w zakresie sformułowanego pytania. W stosunku tylko do tych okoliczności wyraża następnie swoje stanowisko, które winno być ustosunkowaniem się do stanowiska zaprezentowanego w sprawie przez wnioskodawcę, a w przypadku negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy wyrażonego we wniosku, organ interpretacyjny zobowiązany jest do wskazania prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym – stosownie do art. 14c § 1 i § 1 O.p. (zob. wyroki: NSA z 7 kwietnia 2017 r., I FSK 659/15, WSA w Szczecinie z 17 maja 2018 r., I SA/Sz 232/18). Wymaga również zaznaczenia, że wymogi, jakie powinno spełniać uzasadnienie interpretacji podatkowej, formułuje liczne orzecznictwo sądowe podkreślając, że szczególna dbałość o wyczerpującą analizę podatkowo – prawnego stanu faktycznego przedstawionego we wniosku wymagana jest przede wszystkim w sytuacji uznania za nieprawidłową wykładni prawa, jaką we własnym zakresie przedstawił wnioskodawca. W orzecznictwie (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 274/11 i z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 806/11) podkreśla się, że wypracowane na tle art. 14c § 1 i 2 O.p. standardy prawidłowo – pod względem formalnym – udzielonej interpretacji prawa podatkowego potwierdzają konieczność uwzględnienia art. konkluzji dotyczącej prawnego zakwalifikowania określonego zdarzenia prawno-podatkowego oraz motywów prawnych, na których opiera się taka konkluzja. Uzasadnienie dokonanej oceny winno nastąpić poprzez odniesienie się do argumentacji wnioskodawcy.

Powyższe wynika z funkcji jaką pełni interpretacja indywidualna, tj. funkcji gwarancyjnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 14k § 1 O.p. zastosowanie się do interpretacji indywidualnej przed jej zmianą, stwierdzeniem jej wygaśnięcia lub przed doręczeniem organowi podatkowemu odpisu prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego uchylającego interpretację indywidualną nie może szkodzić wnioskodawcy, jak również w przypadku nieuwzględnienia jej w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej.

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z zasadniczym sporem prawnym, który dotyczy wykładni pojęcia "transakcji o charakterze pomocniczym", o których mowa w art. 90 ust. 6 pkt 2 ustawy o VAT (w zw. z art. 174 ust. 2 lit. c Dyrektywy 2006/112/WE).

Przedmiotem sporu jest to, jakie kryteria decydują o uznaniu zwolnionej usługi finansowej za działalność pomocniczą (incydentalną), a w konsekwencji – czy Spółka ma prawo wyłączyć obrót z tytułu umowy V. z kalkulacji współczynnika struktury sprzedaży (WSS).

Stanowisko Skarżącej sprowadza się do przyjęcia, że o pomocniczości decyduje całokształt faktów ekonomicznych, w tym przede wszystkim brak angażowania aktywów majątkowych, środków trwałych i personelu (brak konsumpcji towarów i usług dających prawo do odliczenia) oraz formalny brak profilu finansowego. Skarżąca stoi na stanowisku, że skoro hedging służy jedynie jako wsparcie i nie jest konieczny do fizycznej sprzedaży energii, stanowi czynność uboczną i marginalną, która nie powinna zniekształcać proporcji odliczenia.

Natomiast DKIS uważa, że o braku pomocniczości decyduje strukturalne wbudowanie transakcji w podstawowy model biznesowy Strony. Twierdzi przy tym, że ceny energii podlegają wahaniom, zawarcie umowy V. na okres 10 lat ma dla Spółki fundamentalne znaczenie, stabilizując przychody z jej głównej działalności (sprzedaży energii z OZE). Dla DKIS ciągłość, planowość i cel ekonomiczny tej usługi czynią z niej bezpośrednie i konieczne rozszerzenie podstawowej działalności gospodarczej, co automatycznie wyklucza jej pomocniczy charakter, bez względu na to, jak niewielkie zasoby własne Spółka w nią angażuje.

Rację w tym sporze należy przyznać Stronie.

Artykuł 90 ust. 6 ustawy o VAT stanowi implementację do polskiego porządku prawnego przepisu art. 174 ust. 2 lit. b i c Dyrektywy VAT. Zgodnie z jego treścią przy obliczaniu proporcji podlegającej odliczeniu nie uwzględnia się:

(i) wysokości obrotu uzyskanego z transakcji związanych z pomocniczymi transakcjami w zakresie nieruchomości i z pomocniczymi transakcjami finansowymi;

(ii) wysokości obrotu uzyskanego z transakcji, o których mowa w art. 135 ust. 1 lit. b-g, jeżeli są to transakcje pomocnicze.

W kontekście analizowanego zagadnienia, tj. kwestii uwzględniania w Proporcji VAT obrotu z tytułu wykonywania przez Spółkę czynności zabezpieczenia ceny energii elektrycznej należy zauważyć, iż zarówno przepisy ustawy o VAT, jak i Dyrektywy VAT, nie precyzują co należy rozumieć pod pojęciem "pomocniczości" czynności.

Szukając wskazówek pomagających w interpretacji tego pojęcia, warto odwołać się m.in. do przywołanego wcześniej art. 172 ust. 2 Dyrektywy VAT, w tym do jego angielskiej wersji językowej, w której unijny ustawodawca posługuje się pojęciem "incidental transactions". Tłumacząc to pojęcie na język polski można stwierdzić, iż celem unijnego ustawodawcy było objęcie analizowaną regulacją "transakcji incydentalnych". Zgodnie z definicją pochodzącą ze słownika języka polskiego pod pojęciem "incydentalny" rozumieć należy "mający małe znaczenie lub zdarzający się bardzo rzadko" (zgodnie z http://sjp.pwn.pl).

Wskazówek interpretacyjnych w tym zakresie dostarcza przede wszystkim orzecznictwo TSUE oraz polskich sądów administracyjnych, a także stanowiska organów podatkowych wyrażane w wydawanych interpretacjach indywidualnych.

Opierając się na dorobku orzecznictwa TSUE (m.in. wyrokach w sprawach Regie Dauphinoise-Cabinet (C-306/94), EDM (C-77/01), NCC Construction Danmark (C-174/08) oraz Mercedes Benz Italia (C-378/15), można uznać, że w celu stwierdzenia czy dany rodzaj działalności ma charakter transakcji pomocniczych, należy rozważyć następujące kwestie:

- czy działalność ta oznacza bezpośrednie, trwałe i konieczne rozszerzenie działalności gospodarczej oraz

- czy działalność ta obejmuje znaczące/istotne zaangażowanie składników majątkowych opodatkowanych podatkiem VAT.

TSUE wskazał, że działalność gospodarczą należy zaklasyfikować jako "okazjonalną" jeżeli nie stanowi ona bezpośredniego, trwałego i koniecznego przedłużenia opodatkowanej działalności przedsiębiorstwa oraz nie oznacza ona znacznego wykorzystywania towarów i usług, od których należny jest VAT.

Ponadto z orzecznictwa TSUE wynika, że nie jest istotna częstotliwość wykonywania transakcji, o których mowa, ale ważny jest stopień zaangażowania aktywów i usług opodatkowanych VAT przy wykonywaniu tychże czynności. Przy niewielkim stopniu zaangażowania nawet transakcje regularne i powtarzające się mogą być objęte zakresem omawianego przepisu. Jednocześnie fakt uzyskiwania dochodów z tytułu transakcji finansowych przewyższających obrót z podstawowej działalności podatnika nie jest przesłanką wykluczającą "pomocniczość/ incydentalność" takich transakcji (tak np. TSUE w wyroku z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie EDM C-77/01).

W zakresie ustalenia zakresu stosowania art. 90 ust. 6 ustawy o VAT wielokrotnie wypowiadały się także polskie sądy administracyjne.

Przykładowo WSA w Warszawie w wyroku z dnia 27 września 2021 r. (sygn. akt III SA/Wa 2602/20) wskazał akcentowane w judykaturze podejście, że oceniając, czy dana czynność stanowi pomocniczą transakcję finansową, o której mowa w art. 90 ust. 6 ustawy o VAT, należy uwzględniać szereg różnych okoliczności, na przykład: niewielki dochód przy tych transakcjach na poziomie około 1% i tylko w odniesieniu do niektórych transakcji, niewielka ich częstotliwość, niewielkie zaangażowanie zasobów finansowych i osobowych (por. wyrok NSA z 7 października 2020 r., I FSK 2010/17 i powołane tam orzecznictwo; wyrok NSA z 13 marca 2020 r., I FSK 833/19).

WSA w Olsztynie w wyroku z 10 stycznia 2018 r. (sygn. akt I SA/Ol 818/17) wskazał, iż termin "pomocnicze" wskazuje na odniesienie, które w korelacji poszczególnych świadczeń zwolnionych do całkowitej, zasadniczej sfery działalności przedsiębiorcy oznacza pewną uboczność, akcesoryjność, marginalność, subsydiarność.

Natomiast WSA w Warszawie w wyroku z 7 lipca 2017 r. (sygn. akt III SA/Wa 1528/16) wskazał, że "określenie pomocniczy może też odnosić się do świadczeń wykonywanych niezwykle rzadko. Takich, które nie mogą stanowić zasadniczego przedmiotu działalności przedsiębiorcy" a także, że "transakcje pomocnicze w rozumieniu art. 90 ust. 6 pkt 1 i 2 u.p.t.u., to transakcje, które nie wiążą się (lub wiążą się w sposób marginalny) z wykorzystaniem składników majątkowych oraz usług, które przy zakupie podlegają opodatkowaniu".

Sąd podziela ww. argumenty jak i tezy zawarte w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2025 r. (I FSK 1428/21) oraz z 22 stycznia 2026 r. (I FSK 781/23). Sprawy te sprowadzały się do rozstrzygnięcia, czy transakcje hedgingowe są stałym i niezbędnym elementem funkcjonowania przedsiębiorstwa podatnika. W ocenie NSA odpowiedź na to pytanie jest negatywna, więc transakcji tych nie należy uwzględniać w kalkulacji współczynnika struktury sprzedaży. Fakt realizacji działalności gospodarczej przez podatnika w zakresie obrotu energią elektryczną nie przemawia, zdaniem sądu, za koniecznością uwzględnienia transakcji hedgingowych w kalkulacji współczynnika struktury sprzedaży. Istotne znaczenie ma także minimalne zaangażowanie sił i środków podatnika w realizację rozliczeń wynikających z kontraktu. W konsekwencji dokonywane transakcje finansowe nie wpływają na podstawę opodatkowania sprzedawanej energii elektrycznej ani nie pogarszają zakresu prawa do odliczenia VAT, wynikającego ze stosowanego przez podatnika współczynnika.

W wyroku z 13 czerwca 2025 r. (sygn. akt I FSK 448/22), NSA wprost stwierdził, że o pomocniczym charakterze tych usług przesądzają trzy kluczowe okoliczności: Usługi zabezpieczenia ceny energii nie są charakterystyczne dla podstawowej działalności polegającej na produkcji i sprzedaży prądu. Skala obrotu z umowy V. stanowi jedynie ułamek całego obrotu operacyjnego. Występuje znikome (marginalne) zaangażowanie aktywów (zarówno zasobów finansowych, jak i osobowych) spółki do świadczenia tych usług." Jak wskazał NSA – celem hedgingu dla producenta energii nie jest generowanie samodzielnego przychodu finansowego, lecz wyłącznie zabezpieczenie (ustabilizowanie) ceny produktu głównego. Zatem umowa V. to wyłącznie subsydiarne narzędzie zarządzania ryzykiem rynkowym, a nie cel gospodarczy sam w sobie czy "konieczne rozszerzenie" biznesu.

Skarżąca wskazywała, że ceny energii elektrycznej ulegają ciągłym wahaniom, Spółka podjęła działania mające na celu zabezpieczenie się przed ryzykiem zmiany tych cen. Na dzień złożenia wniosku została zawarta jedna umowa, niemniej Spółka nie wyklucza, że w przyszłości może być zawartych więcej takich umów. Umowa V., poprzez zabezpieczenie cen energii elektrycznej, ma na celu symetryczne zabezpieczenie Spółki oraz kontrahenta Spółki przed ryzykiem zmiany cen energii elektrycznej. W ramach tej umowy nie następuje fizyczna sprzedaż energii elektrycznej między Spółką a jej kontrahentem. Strona wyjaśniała, że nie przewiduje także zaangażowania dodatkowych aktywów w związku z zabezpieczeniem ceny energii elektrycznej, nie będzie także dokonywać jakichkolwiek zakupów aktywów zaliczanych do środków trwałych, nie jest też planowane zatrudnianie dodatkowego personelu, który będzie zajmował się prostą obsługą administracyjną podejmowanych w tym zakresie działań Spółki. Zaangażowanie administracyjne Spółki związane z rozliczaniem podejmowanych w ramach umowy działań jest nieznaczne.

Zgodzić się zatem należy ze Skarżącą, że powyższe elementy oceniane kompleksowo potwierdzają, iż zgodnie z wytycznymi TSUE (przedstawionymi w przywołanym przez spółkę orzecznictwie) obrót z tytułu wykonywania przez spółkę czynności zabezpieczenia ceny energii elektrycznej powinien być wyłączony zgodnie z art. 90 ust. 6 ustawy o VAT z kalkulacji obrotu branego pod uwagę przy kalkulacji proporcji VAT, jako obrót dotyczący usług finansowych mających pomocniczy charakter.

Stwierdzić należy, że nie stanowi koniecznego przedłużenia produkcji prądu (wyrok TSUE C-306/94), angażuje znikome, marginalne zasoby materialne i osobowe firmy (wyrok: TSUE C-77/01 oraz NSA I FSK 448/22), a ponadto jej wysoki obrót jest pochodną specyfiki instrumentu finansowego, a nie rozbudowy struktury firmy ( wyrok TSUE C-77/01), - zatem, czy włączenie tego obrotu do mianownika WSS (mianownik ułamka służącego do wyliczenia Współczynnika Struktury Sprzedaży) drastycznie i sztucznie zniekształciłoby proporcję odliczenia podatku naliczonego, naruszając fundamentalną zasadę neutralności.

Powyższe stanowisko znajduje także oparcie w przywołanym przez Skarżącą orzecznictwie sądowo-administracyjnym, w tym także dotyczącym umów typu V. i ich wpływu na zagadnienie kalkulowania proporcji VAT, tj. możliwości uznania obrotu z tytułu typu rozliczeń za obrót dotyczący usług finansowych mających pomocniczy charakter.

W konsekwencji dokonując odmiennej oceny prawnej przedstawionego we wniosku stanu faktycznego organ naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 90 ust. 6 ustawy o VAT.

W konkluzji tej części rozważań za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia wskazanych w petitum skargi przepisów prawa materialnego.

Naruszenie przez organ interpretacyjny przepisów prawa materialnego uzasadnia trafność zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 121 § 1 O.p.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ interpretacyjny uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną co do wykładni i zakresu zastosowania art. 90 ust. 6 ustawy o VAT w przedstawionych przez Skarżącą okolicznościach faktycznych.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., Sąd uchylił interpretację w zaskarżonej części, tj. w części objętej zakresem pytania nr 2.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 P.p.s.a. związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1687)