Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 12 czerwca 2025 r. (nr UP-401/2025) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej: k.p.a., w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.), dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z 28 kwietnia 2025 r. (nr 844/2025) o odmowie umorzenia M. S. (dalej: strona, skarżący) należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 17.649,37 zł.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. ZUS decyzją z 28 kwietnia 2025 r. (nr 844/2025) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., skarżący nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wykazał jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazał, aby stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się przy tym do kwestii przedawnienia należności, ZUS powołał obowiązujące w tym zakresie przepisy. Wskazał, że należności, których umorzenia domaga się skarżący dotyczą okresu od sierpnia 2011 r. do kwietnia 2012 r. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności miały wpływ następujące czynności: w dniu 24 marca 2015 r. zostało doręczone zawiadomienie przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia, dnia 3 lipca 2015 r. wydano decyzję określająca wysokość zadłużenia, która została doręczona skarżącemu 27 lipca 2015 r. i stała się prawomocna 26 sierpnia 2015 r. Kolejno 17 września 2015 r. wystawiono tytuły wykonawcze, które zostały doręczone skarżącemu 6 października 2015 r. Jak wskazał ZUS, przedmiotowe należności pozostają w czynnej egzekucji.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że zobowiązania z tytułu składek objęte wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu. Zauważył, że pismo z 3 kwietnia 2025 r. nie przerywa biegu przedawnienia, ponieważ jest odpowiedzią na złożony wniosek o umorzenie składek. Nadmienił, że decyzja określająca wysokość zadłużenia została wydana dopiero 3 lipca 2015 r., a jej doręczenie nastąpiło 27 lipca 2015 r. Większość składek była wymagalna już w roku 2011 i 2012, a więc bieg terminu przedawnienia - który uległ skróceniu z 10 do 5 lat z dniem 1 stycznia 2012 r. - zakończyłby się w roku 2017. Zdaniem skarżącego, nie doszło do skutecznego przerwania biegu przedawnienia w rozumieniu art. 24 ust. 5 u.s.u.s., a tym samym część należności jest przedawnionych. Ponadto ZUS do dnia dzisiejszego nie uzyskał żadnych należności z wystawionych wcześniej tytułów egzekucyjnych. Dodał, że wniosek o umorzenie składek został złożony z powodu trudniej sytuacji materialnej, a nie z powodu przedawnienia.
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 czerwca 2025 r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 28 kwietnia 2025 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynika, że skarżący od 24 lutego 2010 r. jest rozwiedziony, od 15 stycznia 2013 r. pracuje zarobkowo w firmie K. sp. j. na podstawie umowy o pracę i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 4.082,75 zł brutto, tj. 3.105,93 zł netto miesięcznie, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem z tytułu innych wydatków w wysokości 700 zł miesięcznie, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada inne zobowiązania finansowe za lata 2009-2016 z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 88.998,39 zł oraz w bankach w wysokości 14.678,83 zł, które nie są spłacane, nie posiada nieruchomości, praw majątkowych i wierzytelności, jest właścicielem samochodu marki [...] z [...] r., działalność została zamknięta 30 kwietnia 2012 r. w związku ze wzrostem kosztów oraz zmniejszeniem zysków, majątek trwały firmy został sprzedany i zostały częściowo spłacone zobowiązania firmy, po zakończeniu działalności miał na utrzymaniu starszą córkę, która studiowała oraz płacił alimenty na młodsze dziecko, obecnie pracuje na 7/8 etatu i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 3.105,93 zł, z powyższej kwoty skarżący płaci alimenty w wysokości 700 zł oraz ponosi koszty paliwa do pracy w wysokości 400 zł miesięcznie. Po opłaceniu powyższych wydatków na życie pozostaje skarżącemu kwota 2.005,93 zł. Skarżący oświadczył, że nie ma możliwości podjęcia pracy dodatkowej ani żadnego majątku, który mógłby spieniężyć w celu zaspokojenia wierzycieli.
ZUS wskazał, że w celu rozpatrzenia sprawy skorzystał z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Bazy Internetowej Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na tej podstawie ustalił, że 30 kwietnia 2012 r. skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, od 15 stycznia 2013 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS jako pracownik na 7/8 etatu, podstawy wymiaru składek od stycznia 2025 r. wynosiły 4.082,75 zł brutto, tj. 3.112,93 zł netto miesięcznie. Od 18 marca 2010 r. skarżący jest rozwiedziony, ma dwie córki: [...] - letnią J. i [...] - letnią A. Skarżący nie jest właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości, nie posiada pojazdu.
ZUS stwierdził, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu. Wskazał, że wobec zaległości figurujących na koncie skarżącego podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia: od 27 lipca 2015 r. tj. od dnia doręczenia decyzji z 3 lipca 2015 r. nr 470571DZPDZ15/0001313 (odbiór osobisty) o wysokości zadłużenia do 26 sierpnia 2015 r., tj. do dnia jej uprawomocnienia; od 17 września 2015 t. tj. od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. wystawienia (na podstawie ww. decyzji) tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], doręczonych 6 października 2015 r. (w trybie art. 44 § 4 k.p.a.) do nadal.
W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma on córki oraz braku majątku, ponieważ pracuje na podstawie umowy o pracę. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (16 zł). Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS we Wrocławiu.
W dalszej kolejności ZUS przywołał treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie").
Organ wskazał, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej.
Wystąpienie przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący nie powoływał się na stan zdrowia ani konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Od 15 stycznia 2013 r. skarżący jest aktywny zawodowo - pracuje na podstawie umowy o pracę. Dlatego w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi.
Odnosząc się do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. ZUS podkreślił, że skarżący od 15 stycznia 2013 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS jako pracownik na 7/8 etatu i jego wynagrodzenie od stycznia 2025 r. wynosi 3.112,93 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ podkreślił, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego, ustalonego w dniu 3 kwietnia 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 1.862,87 zł w IV kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Skoro skarżący nie korzysta z żadnych form wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, to zdaniem ZUS należy wywnioskować, że może on zaspokajać niezbędne potrzeby bytowe bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych. ZUS podkreślił, że skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu alimentów w wysokości 700 zł oraz kosztów paliwa w wysokości 400 zł miesięcznie. Po poniesieniu ww. kosztów do dyspozycji pozostaje skarżącemu kwota 2.005,93 zł miesięcznie. Budżet gospodarstwa domowego pozwala skarżącemu na sfinansowanie ww. wydatków w całości. W stałych miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono przy tym podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. ZUS dodał, że fakt posiadania innych zobowiązań (kredyty w wysokości 88.998,39 zł oraz w bankach w wysokości 14.678,83 zł), których skarżący nie spłaca, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania innych wierzycieli względem Skarbu Państwa. ZUS zauważył, że skarżący od 2014 r. pracuje na 7/8 etatu z wynagrodzeniem na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę i na przestrzeni 11 lat nie podjął próby zmiany tej sytuacji.