W wyniku wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 5 listopada 2024 r. nr UP-741/2024 Zakład utrzymał w mocy powyżej wskazaną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podtrzymano stanowisko zawarte w decyzji z 11 września 2024 r. (nr 1876/2024), podnosząc, że ocena przesłanek dokonana przez organ jest prawidłowa. Jednocześnie Zakład wskazał, że wniosek o umorzenie dotyczy należność z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji, ewentualnie o rozważenie uchylenia decyzji z 11 września 2024 r. (nr 1876/2024). Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 2 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż w niniejszej sprawie nie następuje całkowita nieściągalność wierzytelności, podczas gdy w rzeczywistości wierzytelność organu jest nieściągalna;
2. przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem MGPiPS polegającym na błędnym uznaniu, iż w niniejszej sprawie nie występuje uzasadniony przypadek uzasadniający umorzenie ostatniej raty układu ratalnego, wielokrotnie aneksowanego, pomimo, iż wnioskodawca od 6 lat spłaca układ ratalny regularnie bez opóźnień, a kwota zapłacona przez niego tytułem spłaty przewyższa już wysokość pierwotnego zadłużenia;
3. przepisów postępowania tj. art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) dalej k.p.a., poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonych dowodów polegającej na uznaniu, iż nie są spełnione przesłanki do umorzenia należności wobec wnioskodawcy;
4. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń niezgodnych ze stanem faktycznym i poprzestanie przez organ na materiale zgromadzonym w aktach sprawy, nie ustalając z jakiego majątku i w jakim czasie rzeczywiście skarżący mógłby spłacić zadłużenie, przy czym organ poprzestał również na stwierdzeniu, iż sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, aby uzasadniała umorzenie raty, podczas gdy stan majątkowy skarżącego nie pozwala mu na regulowanie zobowiązań bez pomocy rodziny.
Uzasadniając skarżący podniósł, że w decyzji organ nie tylko podał, że w związku z prowadzoną egzekucją nie doszło do przedawnienia należności, ale też nie aktualizuje się przesłanka bezskuteczności egzekucji, bowiem postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone, z czym nie sposób się zgodzić. Strona podnosi, iż jej jedynym źródłem utrzymania jest praca zarobkowa, z której osiąga wynagrodzenie minimalne, a jedyny majątek jaki posiada, to udziały w D. Sp. z o.o. o łącznej wartości [...] zł. Jego zdaniem organ nie ustalił z jakiego majątku możliwe byłoby zaspokojenie należności. Ponadto zdaniem skarżącego zestawienie wysokości zadłużenia, fakt, że pomimo jego regularnego spłacania należność rośnie, a także okoliczność jego regularnego spłacania zobowiązania, obliguje organ do rozważenia, czy w przypadku wnioskodawcy nie występuje trudna sytuacja finansowa.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a–c), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem niniejszego postępowania są decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził , że nie narusza ona przepisów obowiązującego prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na podstawie przedstawionych przez organ akt administracyjnych. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por.: wyrok NSA z 12.03.2024 r., III OSK 4835/21, CBOSA).
W postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek sądy administracyjne posiadają kompetycję do oceny upływu ich terminu przedawnienia.
Z uwagi na podniesiony przez skarżącego - na etapie wniesienia skargi - zarzut przedawnienia należności, których dotyczy postępowanie Sąd zobowiązany jest do rozstrzygnięcia tej kwestii.
Zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4 - 6 u.s.u.s. Od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, przy czym określone ustawowo okoliczności mogły wpłynąć na bieg terminu przedawnienia. (Dz. U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378, dalej: ustawa o redukcji) zmieniające brzmienie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o redukcji, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (pięcioletni okres przedawnienia), z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Zatem do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem dziesięcioletniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia, z istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) — w zależności od tego, który z nich jest korzystniejszy dla zobowiązanego (upłynie wcześniej).
Natomiast w myśl art. 24 ust. 5a i ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (ust. 5a), a także zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Organ odnosząc w uzasadnieniu się do kwestii przedawnienia należności objętych wnioskiem, zdaniem Sądu słusznie stwierdził, że do przedawnienia nie doszło oraz w dostateczny sposób wykazał, że z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności te są nadal wymagalne. W uzasadnieniu Zakład szeroko omówił oraz opisał przepisy prawa normujące okoliczności wpływające na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Następnie wskazując na przesłankę z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wykazał, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności objętych wnioskiem (28 marca 2011 r.), a także zawarcie umowy ratalnej (23 luty 2018 r.). Wobec tego trwa okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a należności w dalszym ciągu są wymagalne.
Przechodząc do oceny zarzutów dotyczących nieprawidłowej oceny przez organ sytuacji skarżącego, Sąd wskazuje, że przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Ma to miejsce w przypadkach, kiedy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Jest to zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Przedstawione przez organ uzasadnienie w zakresie powyższych przesłanek Sąd uznaje, za dostatecznie wyjaśniające podstawy uznania, że skarżący nie spełnia warunków zakreślonych w omawianym przepisie.
W rozpoznawanej sprawie zastrzeżenia skarżącego budzi podniesienie przez organ, że do należności objętych wnioskiem brak jest możliwości zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia MGPiPS.
Orzekający w sprawie Sąd wskazuje, że zgodnie z art. przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu. Podkreślenia wymaga, że dla zastosowania przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. potrzebne jest aby podmiot wnioskujący był jednocześnie ubezpieczonym z tytułu składek, o których umorzenie się ubiega oraz ich płatnikiem. Wniosek o umorzenie na tej podstawie może zatem być rozpoznany, jeśli istnieje tożsamość podmiotowa pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek. W rozpoznawanej sprawie Zakład rozpoznawał wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Są to zatem należności od składek osób trzecich – pracowników strony skarżącej. Dyspozycja przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uniemożliwia jego subsumpcje w sprawie, co słusznie zauważył organ. Ratio legis skonstruowania tego przepisu, w sposób ograniczający przesłankę jego zastosowania do składek na ubezpieczenie wyłącznie wnioskodawcy, będącego jednocześnie ich płatnikiem uzasadnia fakt, iż umarzanie składek na ubezpieczenie społeczne, które obowiązek miał wpłacać płatnik za ubezpieczonych, na tej podstawie stanowiłoby nadmierną ingerencję w świadczenia emerytalne osób trzecich i całkowitą rezygnację Zakładu z możliwości wyegzekwowania tej kwoty. Pozbawiałoby to pracowników, za których skarżący obowiązany był składki na ubezpieczenie społeczne jako pracodawca uiszczać, części przysługującej im kwoty świadczeń społecznych.
Mając to na uwadze, Sąd nie dopatrzył się, żeby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszyło przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Dokonując analizy zarówno akt sprawy, jak i samej zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że organy nie dopuściły się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności art. 107 § 3 k.p.a. oraz podniesionych zarzutach skargi - art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., albowiem w toku postępowania wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonały całościowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
Reasumując, Sąd orzekający w sprawie stwierdza, że organ administracji rozpatrzył całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wydając rozstrzygnięcie organ działał na podstawie przepisów prawa, prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów państwa i podjął wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ orzekający wziął pod uwagę wszystkie zgromadzone w toku postępowania dowody oraz odniósł je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia formułując wnioski mieszczące się w granicach uznania administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.