Przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma natomiast w stosunku do skarżącego zastosowania, ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Organ podkreślił także w zaskarżonej decyzji, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych - na potwierdzenie czego powołał się na orzecznictwo sadów administracyjnych (wyroki NSA: z 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10 oraz z 25 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 193/14).
W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącego w wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając:
1) naruszenie art. 28 ust. 3a Rozporządzenia, poprzez ich poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, że opłacenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy skarżący wykazał, że jest osobą schorowaną z trwałym inwalidztwem, które zostało wykazane załączonymi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu dokumentami,
2) naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, co przejawiało się w całkowicie dowolnej i arbitralnej ocenie zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego, w tym w szczególności oświadczenia z dnia 15 grudnia 2024 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, z którego wynika, że skarżący pobiera rentę w wysokości ok. [...] zł, a także posiada dochód z innych źródeł w kwocie [...], a posiada stałe wysokie zobowiązania finansowe,
3) naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i arbitralne przyjęcie, że w sprawie nie może mieć zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w sytuacji gdy z dokumentacji dołączonej do akt sprawy wynika bezsprzecznie, że na skutek wypadku jakiemu uległ oraz po diagnozie niepełnosprawności dokonanej przez Komisję Lekarską w B. ma stwierdzoną trwałą niezdolność do pracy na poziomie 97 %, co uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodów pozwalających na pokrycie należności z tytułu nieopłaconych składek z uwzględnieniem odsetek, które przewyższają wartość zobowiązania.
Odpowiadając na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Orzekając w powyższych ramach kontroli, Sąd uznał skargę za bezzasadną.
W pierwszej kolejności należy się zgodzić z oceną organu, że w odniesieniu do objętych skarżoną decyzją należności składkowych nie upłynął okres, w którym mogą być dochodzone. W decyzji wydanej w I instancji organ szczegółowo i w sposób prawidłowy na str. 5-6 wyjaśnił sposób liczenia biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do należności powstałych przed 1 stycznia 2012 r. i po tym okresie. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na mocy przepisów przejściowych zawartych w ustawie z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (art. 27) termin ten ma zastosowanie również do należności powstałych przed 1 stycznia 2012 r., chyba że zgodnie z przepisami dotychczasowymi przedawnienie nastąpiłoby wcześniej. W rozpoznawanej sprawie przewidziany w poprzednio obowiązujących przepisach 10-letni termin przedawnienia należności składkowych upływał później, niż termin liczony na nowych zasadach, toteż zastosowanie znajdował termin 5 – letni. Co prawda dla składek za okres od maja 2009 r. do lutego 2012 r. w dacie orzekania przez organ upłynął już tak liczony termin przedawnienia, jednak z uwagi na dokonane przez organ w latach 2009, 2010, 2016 i 2019 zabezpieczenie tych należności w drodze ustanowienia hipoteki, należności te nadal mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki. Zgodnie bowiem z treścią art., 24 ust, 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Jednocześnie w myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec tego, że w stosunku do należności za okres od marca 2012 r. do lutego 2018 r. Zakład sukcesywnie od 2014 r. prowadzi postępowanie egzekucyjne, nie doszło do przedawnienia tych należności.
Zdaniem Sądu organ prawidłowo również ocenił, że nie było podstaw do umorzenia ciążących na skarżącym zaległości w oparciu o wskazane w u.s.us. merytoryczne przesłanki warunkujące ich umorzenie.
Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu skarżonej decyzji, zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jest to zarazem jedyna podstawa prawna, w oparciu o którą dopuszczalne jest umorzenie ciążących na płatniku zaległości z tytułu nieodprowadzonych składek na ubezpieczenia społeczne Zasadnie organ przystąpił najpierw do określenia czy zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Organ po przeanalizowaniu sytuacji skarżącego uznał, że powyższe przesłanki nie zostały w jego przypadku spełnione, zaś strona nie podnosiła żadnych argumentów podważających stanowisko organu w tym zakresie. Przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji szczegółową argumentację w zakresie powyższych przesłanek (str. 4-5 zaskarżonej decyzji) Sąd w pełni podziela i akceptuje.
Natomiast artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s. daje ZUS możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (rozporządzenia). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Sąd przychylił się do stanowiska Zakładu, co do tego, że w rozpoznawanej sprawie nie wykazano spełniania powyższych przesłanek.
W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że z wniosku oraz ustaleń organu wynika, że skarżący jest współwłaścicielem domu we W., która to nieruchomość pozwala na choćby częściowe zabezpieczenie spłaty należności wobec ZUS (które są na tej nieruchomości zabezpieczone hipoteką) bez wpływu na bieżącą sytuację dochodową skarżącego. Skarżący nie wskazał żadnych dochodów po stronie żony, przy czym z ustaleń Zakładu wynika, że pobiera ona w Polsce świadczenie 800 + mimo że wraz z mężem i dziećmi przebywa poza granicą kraju, choć - na co organ zwrócił uwagę - kluczowym warunkiem pobierania tego świadczenia jest faktyczne zamieszkiwanie z dzieckiem na terytorium Polski. Brak jest jednocześnie możliwości przeanalizowania sytuacji strony w odniesieniu do kryterium minimum socjalnego, bowiem z uwagi na to, że skarżący nie mieszka w Polsce, kryterium to – oparte na statystycznym "koszyku" potrzeb bytowych i społecznych - nie jest adekwatnym narzędziem porównawczym. Jednocześnie z treści wniosku o umorzenie wynika, że skarżący, pomimo deklarowanych niewielkich dochodów i znaczących wydatków związanych z niepełnosprawnością, reguluje swoje zobowiązania, w tym z tytułu zaciągniętych zobowiązań cywilnoprawnych oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Jak słusznie w tym zakresie argumentował organ – brak jest podstaw do uprzywilejowania spłat tego rodzaju zobowiązań względem zobowiązań publicznoprawnych, a w szczególności zważywszy na szczególny charakter należności składkowych, które tworzą partycypacyjny system ubezpieczeń społecznych i mają zabezpieczać wypłaty bieżące i przyszłe innych ubezpieczonych.
Podkreślić trzeba, że postępowanie w sprawie umorzenia zaległości składkowych toczy się na wniosek dłużnika i to na nim przede wszystkim spoczywa ciężar wykazania, że spełnia warunki udzielania ulgi. Organ opiera swoje rozstrzygnięcie przede wszystkim na informacjach i dowodach dostarczonych przez wnioskodawcę, gdyż to wnioskodawca dysponuje pełną wiedzą o swojej sytuacji oraz środkami na jej potwierdzenie. Z informacji zawartych w oświadczeniu skarżącego wynikało natomiast, że miesięczne wydatki skarżącego znacząco przekraczają wykazane przez niego dochody, przy czym skarżący nie wskazał źródeł pokrycia wydatków, mimo że w wezwaniu z 26 listopada 2024 r. pełnomocnik strony został pouczony o takiej konieczności oraz o skutkach braku należytego wyjaśnienia sytuacji finansowej skarżącego w tym aspekcie. Organ, w postępowaniu w przedmiocie umorzenia ma obowiązek rozważyć przede wszystkim całość materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, uwzględnić informacje znane mu z urzędu oraz udostępniane w rejestrach i bazach danych oraz przy współudziale strony wyjaśnić wątpliwości oraz dokonać rzetelnej i logicznej oceny zebranego materiału dowodowego. Brak takiego współdziałania podważa natomiast wiarygodność podawanych informacji, jeżeli nie są one – jak w niniejszym przypadku – ze sobą spójne.
Organ nie zakwestionował informacji o stanie zdrowia skarżącego ani tego, że stwierdzona niepełnosprawność może znacząco wpłynąć na jego aktualne możliwości zarobkowe. Jednocześnie, warto odnotować, że skarżący także po wypadku prowadził działalność gospodarczą (zwieszona w 2018 r.), a w dacie stawienia się na komisji lekarskiej w B. w 2023 r. odnotowano, że pracuje jako [...]. W kontekście przywołanych wyżej niespójności w obrazie sytuacji finansowej skarżącego trudno zatem jednoznacznie przesądzić, na ile okoliczność jego choroby pozbawia rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Reasumując Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie, organ przeanalizował wszystkie przesłanki umorzenia, wskazując w uzasadnieniu, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. , a dokonując oceny zebranego materiału dowodowego ustosunkował się do okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.
Zaznaczyć zarazem należy, że Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia na datę jego podjęcia przez organ i w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym. Przy czym dodać należy, że jakiekolwiek zmiany w sytuacji życiowej wnioskodawcy, mogą być podstawą ponownego ubiegania się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości wobec ZUS. Wniosek w tym zakresie może być bowiem ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów. Wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.
Mając na uwadze powyższe Sąd, z tych wszystkich względów na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę