ZUS wskazał, że w celu rozpatrzenia sprawy skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych i Krajowego Rejestru Sądowego. Z dokonanych ustaleń wynika, że skarżący 31 grudnia 2021 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej B. polegającej na działalności [...] zajmujących się sprzedażą [...] i [...]. Od 29 stycznia 2022 r. skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez Powiatowy Urząd Pracy we Wrocławiu jako bezrobotny, niepobierający zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium. Skarżący jest wspólnikiem posiadającym [...] udziały o łącznej wartości 22.300 zł w N. Sp. z o.o. oraz wspólnikiem posiadającym [...] udziałów o łącznej wartości 49.000 zł w R. Sp. z o.o. (działalność podmiotu jest zawieszona od 31 grudnia 2017 r.). Ponadto skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] z [...] r. oraz posiada: własność gruntów ornych o powierzchni [...] ha położonych w S., dla których Sąd Rejonowy w Oławie prowadzi księgę wieczystą nr [...]; współwłasność [...] części lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 położonego we W., dla którego Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Krzyków we Wrocławiu prowadzi księgę wieczystą nr [...] (na nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na kwotę 37.204,93 zł), współwłasność [...] części terenów mieszkaniowych o powierzchni [...] ha położonych we W., dla którego Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Krzyków we Wrocławiu prowadzi księgę wieczystą nr [...] (na nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na kwotę 13.122,60 zł). ZUS dodał, że skarżący w okresie, gdy był już dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: 9 grudnia 2016 r. sprzedał swój udział wynoszący [...] w prawie własności lokalu niemieszkalnego o powierzchni [...] m2 przy ul. [...] we W.; 28 czerwca 2018 r. sprzedał nieruchomość gruntową (grunty orne) o powierzchni [...] ha w S., 6 lipca 2020 r. sprzedał nieruchomość gruntową ([...]) o powierzchni [...] ha w S., 22 maja 2017 r. darował ojcu swój udział w prawie własności lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 przy ul. [...] we W. Skarżący ma dwoje dorosłych dzieci.
W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak jest właścicielem nieruchomości położonej w S. oraz współwłaścicielem dwóch nieruchomości położonych we W.; figuruje jako wspólnik w dwóch spółkach, posiada następców prawnych; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie ZUS zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. - postanowieniem z 21 listopada 2022 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia - Fabrycznej we Wrocławiu umorzył z urzędu na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. prowadzone wobec skarżącego postępowania egzekucyjne, wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej z ruchomości, wierzytelności, praw majątkowych, wynagrodzenia, świadczeń emerytalno - rentowych, papierów wartościowych, rachunku bankowego; postanowieniem z 9 grudnia 2022 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia - Fabrycznej we Wrocławiu umorzył z urzędu na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej z wierzytelności, kont bankowych i ruchomości. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zadłużenia na koncie skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Oddział we Wrocławiu. ZUS zaznaczył przy tym, że skarżący posiada majątek nieruchomy podlegający egzekucji.
W dalszej części uzasadnienia ZUS wskazał, że spełnienie którejkolwiek z ww. wskazanych przesłanek nie powoduje automatycznie podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić jej uwzględnienia. ZUS podkreślił, że przyznał prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony. Wskazał, że podstawowym obowiązkiem wszystkich płatników jest ponoszenie kosztów należności składkowych. Umorzenie należności jest równoznaczne z przerzuceniem ekonomicznych skutków działania osoby niepłacącej na pozostałych uczestników systemu ubezpieczeń społecznych. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie wymienionych świadczeń, będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa, przemawia za odmową umorzenia zaległych składek. Konkludując ZUS podkreślił, że pomimo wystąpienia w przedmiotowej sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. mogącej skutkować umorzeniem należności, postanowił - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - odmówić umorzenia należności z tytułu składek.
W dalszej kolejności ZUS przywołał treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek.
Organ zauważył, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w odniesieniu do skarżącego zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona.
Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący podał, że od 2016 r. leczy się [...], z powodu choroby [...], ma stwierdzoną [...], a także [...] i [...]. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna, w tym [...] zaświadczenie wystawione przez lekarza specjalistę w listopadzie 2022 r. o leczeniu [...] od 2016 r. oraz wynik badania tomografii komputerowej [...] z 1 października 2022 r. z rozpoznaniem [...] i zaleceniem kontroli za 3 miesiące. ZUS podkreślił, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W sprawie nie odnotowano żadnych dokumentów, które wykluczałyby skarżącego z możliwości zarobkowej (np. orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub pracy w warunkach chronionych), nie stwierdzono też konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał, że skarżący od 29 stycznia 2022 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, ma [...] lat, czyli za [...] lat uzyska prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia emerytalnego. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 2.231 zł netto (przychód osiągany z tytułu najmu lub dzierżawy, sprzedaż na allegro oraz pomoc finansowa otrzymywana od dzieci), a więc kształtuje się on na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego, które w I kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.773,44 zł. ZUS dodał, że skarżący posiada udziały w spółkach o łącznej wartości 71.300 zł, co może mieć znaczący wpływ na ocenę jego sytuacji finansowej. Jednocześnie skarżący nie wykazał konieczności korzystania z żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że jego niezbędne potrzeby bytowe są zaspokojone. ZUS stwierdził przy tym, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. ZUS podkreślił ponadto, że analizując aktualną sytuację finansową skarżącego, należy wziąć pod uwagę posiadany przez niego majątek w postaci lokalu mieszkalnego, udziałów w dwóch nieruchomościach. Majątek ten ma wpływ na wysokość uzyskiwanego w gospodarstwie domowym miesięcznego dochodu, gdyż skarżący uzyskuje dochód z tytułu wynajmu lub dzierżawy. ZUS dodał, że na przestrzeni lat skarżący zbył posiadane [...] nieruchomości, w okresie, kiedy był już dłużnikiem ZUS, a zatem organ dysponuje prawem wniesienia skargi pauliańskiej.
W skardze do Sądu skarżący wniósł o zmianę decyzji poprzez umorzenie zaległości lub przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił, że decyzja została wydana na podstawie niezgodnej ze stanem faktycznym oceny jego sytuacji materialnej i finansowej z pominięciem jego stanu zdrowia. Wskazał na dowolne podejście do przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nieuwzględnienie tez z uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o syg[...] akt III SA/Wr 278/23.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie z 16 grudnia 2024 r. skarżący dodatkowo zarzucił przedawnienie części zobowiązań. Podkreślił, że jego sytuacja zdrowotna nie uległa poprawie, podobnie jak zawodowa. Nadal jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Podkreślił, że pomimo złożenia w okresie 3 lat 31 aplikacji do pracodawców wskazanych przez Urząd Pracy, nie udało mu się znaleźć zatrudnienia. Skarżący dodał, że w jego ocenie WSA powinien wydać w sprawie rozstrzygającą decyzję, gdyż pozwala na to zebrany materiał dowodowy. Zauważył, że udział w nieruchomości przy ul. [...] wynika z dziedziczenia po matce, a w domu obecnie zamieszkuje ojciec. Udział wynoszący 1% w mieszkaniu córki przy ul. [...] jest obciążony hipoteką na rzecz ZUS i ma znikomą wartość, a został utworzony przez córkę jedynie z przyczyn technicznych, by mógł ją reprezentować wobec wspólnoty i załatwiać sprawy związane z mieszkaniem, za co córka kupuje mu paliwo. Podniósł ponadto, że posiadane przez niego udziały w R. sp. z o.o. są bezwartościowe, a udziały w N. sp. z o.o. nie przynoszą mu żadnego zysku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2024 r.(syg[...] akt III SA/Wr 278/23) uchylił decyzję ZUS z 9 czerwca 2023 r. (nr UP-406/2023). Podkreślenia wymaga, iż Sąd w niniejszej sprawie działa w zakresie związania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. Stosownie do przywołanej regulacji ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob.m.i[...] wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 września 2022 r. syg[...] akt III FSK 920/21, z dnia 25 sierpnia 2022 r. syg[...] akt III FSK 1540/21).
Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w cytowanym na wstępie rozporządzeniu. Przepis § 3 ust. 1 ww. aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., syg[...] akt II GSK 141/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega zaś prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.
Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował ww. zasady postępowania. Wydanie decyzji w sprawie zostało poprzedzone analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, wziął pod uwagę: przedłożone do sprawy dokumenty, w szczególności oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, skorzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Baz Danych Ksiąg Wieczystych, Krajowego Rejestru Sądowego. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego.
Stosownie do zaleceń Sądu zawartych w wyroku wydanym w sprawie o syg[...] akt III SA/Wr 278/23, ZUS ponownie rozważył przesłankę umorzenia zawartą w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., w kontekście okoliczności wynikających z wydanych przez Komorników Sądowych przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia – Fabrycznej postanowień z 21 listopada 2022 r. i z 9 grudnia 2022 r., którymi umorzono postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c., wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej z ruchomości, wierzytelności, praw majątkowych, wynagrodzenia, świadczeń emerytalno – rentowych, papierów wartościowych, rachunku bankowego i stwierdził, że ta przesłanka całkowitej nieściągalności została spełniona. Działając w ramach uznania administracyjnego organ odmówił jednak umorzenia należności. Podkreślić jeszcze raz trzeba, że regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Zaskarżona decyzja, wbrew zarzutom skargi, poprzedzona została wyczerpującym ustaleniem i analizą wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego. ZUS wyjaśnił przy tym, że przyznał prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony. Wskazał, że podstawowym obowiązkiem wszystkich płatników jest ponoszenie kosztów należności składkowych. Umorzenie należności jest równoznaczne z przerzuceniem ekonomicznych skutków działania osoby niepłacącej na pozostałych uczestników systemu ubezpieczeń społecznych. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie wymienionych świadczeń, będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa, przemawia za odmową umorzenia zaległych składek.
Odnosząc się do pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazać trzeba, że w wyroku w sprawie o syg[...] akt III SA/Wr 278/23 Sąd nie zakwestionował ich oceny przez ZUS. W obecnie zaskarżonej decyzji ZUS dokonał ponownej analizy tych przesłanek. Sąd przedstawioną przez organ argumentację w pełni podziela i akceptuje.
Odnośnie przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. podkreślić trzeba, że WSA w wyroku w sprawie o syg[...] akt III SA/Wr 278/23 nie dopatrzył się nieprawidłowości w ich ocenie przez ZUS. Okoliczności, które stanowiły podstawę do ustalenia ich zaistnienia nie uległy w sprawie zmianie. Skarżący wezwany przez organ do przedłożenia aktualnych danych oświadczył, że jego sytuacja nie zmieniła się. Wobec zatem niezaskarżenia przez skarżącego wyroku WSA w sprawie o syg[...] akt III SA/Wr 278/23 aktualne pozostaje wyrażone w tym orzeczeniu stanowisko Sądu. W obecnie zaskarżonej decyzji ZUS ponownie dokonał oceny przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zdaniem Sądu doszedł do prawidłowego przekonania, że żadna z nich nie została spełniona.
Odnosząc się do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wskazać trzeba, że skarżący nie wykazał, iż musi opiekować się przewlekle chorym członkiem rodziny (jest rozwiedziony, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i to dzieci pomagają mu finansowo). Z dokumentacji medycznej wynika nadto, że skarżący rzeczywiście cierpi na różne schorzenia (szczegółowo wymienione w zaskarżonej decyzji), aczkolwiek bezspornym jest, że skarżący nie przedstawił żadnego zaświadczenia, z którego wynikałaby jego częściowa lub całkowita niezdolność do pracy. Tym samym, jak wskazał Sąd w wyroku w sprawie o syg[...] akt III SA/Wr 278/23, prawidłowa jest konkluzja ZUS, iż skarżący pozostaje w wieku przedemerytalnym i może podjąć pracę.
Sąd nie dopatrzył się zarzucanej przez skarżącego dowolności oceny przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ szczegółowo opisał, przeanalizował i omówił sytuację życiową i finansową skarżącego. Poddał analizie jego dochody, zestawił je z wydatkami, a następnie odniósł je do minimum socjalnego i stwierdził, że sytuacja nie zagraża bytowi skarżącego. Sąd podzielił stanowisko ZUS, zgodnie z którym na sytuację finansową skarżącego składają się nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Skarżący jest właścicielem samochodu osobowego oraz współwłaścicielem nieruchomości. Na posiadanych przez niego udziałach w nieruchomościach ZUS ma ustanowioną hipotekę. Dla oceny stanu posiadania skarżącego nie miało znaczenia, to że w jednej z nieruchomości zamieszkuje jego ojciec, a w drugiej, stanowiącej własność jego córki, ma udział wynoszący 1% ustanowiony tylko w celu pomocy córce w załatwianiu formalności.
Skarżący posiada również spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m² we W. Dlatego też, jak trafnie organ stwierdził, nie można stwierdzić, że sytuacja materialna dłużnika nosi znamiona trwałego ubóstwa. Poza tym istotne jest również to, że – jak ustalił ZUS - skarżący będąc już dłużnikiem ZUS sprzedał swój udział wynoszący [...] w prawie własności lokalu niemieszkalnego i nieruchomości gruntowe.
Organ słusznie także zauważył, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w odniesieniu do skarżącego zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona.
Sąd nie uwzględnił podniesionego przez skarżącego w piśmie procesowym zarzutu przedawnienia. Wskazać bowiem trzeba, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez WSA, który w wyroku w sprawie o syg[...] akt III SA/Wr 278/23 nie nakazał organowi wyjaśnienia kwestii przedawnienia, kwestionując jedynie dokonaną przez organ ocenę przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Sąd obecnie rozpoznając sprawę jest związany tym wyrokiem, dlatego kwestia przedawnienia nie może być przedmiotem oceny.
Sąd podziela stanowisko ZUS, zgodnie z którym umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia strona skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez organ prawa poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia wymogów do przyznania ulgi w spłacie zobowiązania wobec ZUS w postaci umorzenia należności, Sąd uznał za bezzasadne. W konsekwencji prawidłowo ZUS odmówił umorzenia należności.
Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.