4. Brak reakcji SKO na zarzut braku podstawy prawnej do wydania decyzji odmawiającej dofinansowania uczestnictwa osoby z niepełnosprawnością wraz z opiekunem w turnusie rehabilitacyjnym, przy spełnieniu przez taką osobę ustawowych warunków. Nawet w przypadku znacznych niedoborów środków PFRON, nie można odmówić dofinansowania turnusu osobie niepełnosprawnej, spełniającej kryteria. Należy wnioskować do Rady Powiatu o zmniejszenie kwot przeznaczonych na inne zadania, ale nie na turnusy rehabilitacyjne, np. ograniczyć środki na likwidację barier w komunikowaniu się, czy innych barier
5. Brak reakcji SKO na zarzut braku podstawy prawnej do ustalenia przez PCPR dodatkowego, trzeciego kryterium do uzyskania dofinansowania, bez zwiększenia kwoty kryterium dla osób samotnych (jak ja): "- osoby z niepełnosprawnością o niższym dochodzie przypadającym na jedną osobę w gospodarstwie domowym". Skoro PFRON ustalił kryteria dochodowe na różnym poziomie w zależności od tego, czy wniosek składa osoba samotna, czy zamieszkała w gospodarstwie wieloosobowym, to należy ten próg stosować, a nie pomijać go. Próg osoby samotnej, to 65%, a osoby w gospodarstwie wieloosobowym to 50% przeciętnego wynagrodzenia. Trzecie kryterium zrównuje te progi, co narusza przepisy i moje uprawnienia.
Wniosła strona o zmianę zaskarżonej decyzji SKO i stwierdzenie, iż jako osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności sprzężonym (wiele przyczyn niepełnosprawności), posiada prawo do uzyskania dofinansowania przez PCPR w Bolesławcu ze środków PFRON do uczestnictwa wraz z opiekunem w turnusie rehabilitacyjnym co najmniej raz na 2 lata, czyli zgodnie z przepisami. Przeprowadzenie dowodów w sprawie z dokumentacji sprawy oraz dowodów dołączonych do odwołania skierowanego do SKO na okoliczności opisane przy dowodach oraz w treści odwołania do SKO. Przeprowadzenie postępowania bez konieczności udziału strony skarżącej.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.)
Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, i c p.p.s.a.).
W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Sąd stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia.
Istotą sporu jest kwestia całkowitej odmowy dofinansowania do turnusu rehabilitacyjnego w sytuacji, gdy wielkość środków finansowych pozostających w dyspozycji organu nie wystarcza na przyznanie środków wszystkim uprawnionym.
Zgodnie z ustawą o rehabilitacji do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w warsztatach terapii zajęciowej oraz turnusach rehabilitacyjnych (art. 10). Przepis art. 10e ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji określa warunki przyznawania świadczeń ze środków Funduszu na dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym stanowiąc, iż osoba niepełnosprawna może ubiegać się o dofinansowanie ze środków Funduszu uczestnictwa w turnusie, jeżeli przeciętny miesięczny dochód, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, podzielony przez liczbę osób we wspólnym gospodarstwie domowym, obliczony za kwartał poprzedzający miesiąc złożenia wniosku, nie przekracza kwoty:
1) 50% przeciętnego wynagrodzenia na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym;
2) 65% przeciętnego wynagrodzenia w przypadku osoby samotnej (art. 10e ust. 1). Wnioski osób niepełnosprawnych o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie są składane w powiatowych centrach pomocy rodzinie (art. 10f ust 3 ustawy o rehabilitacji).
Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 10d ust. 8 pkt. 2 minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został upoważniony do określenia, w drodze rozporządzenia warunków, jakie powinny spełniać osoby niepełnosprawne ubiegające się o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie, tryb składania i rozpatrywania wniosków o dofinansowanie, wysokość oraz sposób przyznawania i przekazywania tego dofinansowania ze środków Funduszu.
Stosownie do § 4 ust. 1 rozporządzenia osoba niepełnosprawna może ubiegać się o dofinansowanie, pod warunkiem, że: 1) została skierowana na turnus rehabilitacyjny na wniosek lekarza, pod którego opieką się znajduje; 2) w roku, w którym ubiega się o dofinansowanie, nie uzyskała na ten cel dofinansowania ze środków Funduszu; 3) weźmie udział w turnusie, który odbędzie się w ośrodku wpisanym do rejestru ośrodków, prowadzonego przez wojewodę, albo poza takim ośrodkiem, w przypadku gdy turnus jest organizowany w formie niestacjonarnej; 4)wybierze organizatora turnusu, który posiada wpis do rejestru organizatorów turnusów; 5) będzie uczestniczyła w zajęciach przewidzianych w programie turnusu, który wybrała; 6) nie będzie pełniła funkcji członka kadry na turnusie ani nie będzie opiekunem innego uczestnika tego turnusu; 7) złoży oświadczenie o wysokości dochodu obliczonego zgodnie z art. 10e ust. 1 ustawy wraz z informacją o liczbie osób we wspólnym gospodarstwie domowym; 8) w przypadku turnusu, którego program przewiduje także zabiegi fizjoterapeutyczne, przedstawi podczas pierwszego badania lekarskiego na turnusie zaświadczenie lekarskie o aktualnym stanie zdrowia, w szczególności o chorobie zasadniczej, uczuleniach i przyjmowanych lekach.
Do wniosku o dofinansowanie dołącza się: 1) kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub kopię orzeczenia, lub kopię wypisu z treści orzeczenia traktowanego na równi z tym orzeczeniem albo kopię orzeczenia o niepełnosprawności; 2) wniosek lekarza, pod którego opieką znajduje się osoba niepełnosprawna, o skierowanie na turnus rehabilitacyjny (§ 5 ust. 5 ww. rozporządzenia).
Szczegółowe warunki, jakie powinny spełniać osoby niepełnosprawne ubiegające się o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie, tryb składania i rozpatrywania wniosków o dofinansowanie, wysokość oraz sposób przyznawania i przekazywania tego dofinansowania ze środków Funduszu, zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 10d ust. 8 pkt 2 ustawy o rehabilitacji, określa rozporządzenie.
Zgodnie z § 5 ust. 10 rozporządzenia w rozpatrywaniu wniosku bierze udział pracownik socjalny lub specjalista do spraw społecznych, oceniający sytuację społeczną osoby niepełnosprawnej i jej potrzeby w zakresie rozwijania umiejętności społecznych. § 5 ust. 11 rozporządzenia stanowi, że przy rozpatrywaniu wniosku o dofinansowanie bierze się pod uwagę stopień i rodzaj niepełnosprawności wnioskodawcy oraz wpływ niepełnosprawności na możliwość realizacji przez wnioskodawcę kontaktów społecznych w codziennym funkcjonowaniu, a także uwzględnia się na korzyść wnioskodawcy fakt niekorzystania z dofinansowania w roku poprzednim. W myśl § 5 ust. 12 rozporządzenia pierwszeństwo w uzyskaniu dofinansowania mają osoby niepełnosprawne, które posiadają orzeczenia o zaliczeniu do znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności albo równoważne, osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat albo w wieku do 24 lat uczące się i niepracujące bez względu na stopień niepełnosprawności. Z kolei § 6 ust. 3 rozporządzenia określa, że w przypadku znacznego niedoboru środków Funduszu w danym roku w stosunku do istniejących potrzeb w zakresie dofinansowania uczestnictwa osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych oraz pobytu ich opiekunów, można obniżyć wysokość tego dofinansowania, nie więcej jednak niż o 20 % kwot, o których mowa w ust. 1, albo przyjąć zasadę przyznawania dofinansowania tej samej dorosłej osobie niepełnosprawnej raz na dwa lata.
Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie wskazuje się, że organy administracyjne dysponują określonymi, przyznanymi w konkretnej wysokości funduszami na realizację zadań, w tym na dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym i powinny rozdzielić je jak największej liczbie uprawnionych. Z różnym stopniem niepełnosprawności mogą wiązać się różne koszty turnusów rehabilitacyjnych i rzeczą organów jest dostosowanie środków do faktycznych potrzeb uprawnionych. Oznacza to, że zarówno przyznanie, jak i rozmiar dofinansowania jest zawsze przedmiotem uznania organu, które jednak nie ma nic wspólnego z dowolnością, a wręcz przeciwnie - organy zobowiązane są wykazać, z jakich racjonalnych względów nie mogły przyznać dofinansowania do turnusu rehabilitacyjnego osobie ze znacznym stopniem niepełnosprawności (z dysfunkcją ruchu), która w takim samym stopniu spełnia przesłanki jak osoby, którym dofinansowanie przyznano (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 stycznia 2017 r., III SA/Kr 1206/16, CBOSA). (za wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 13 października 2022 r., dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie dochowały wymogu należytego wykazania zajętego stanowiska i wyjaśnienia przyczyn negatywnego rozpoznania wniosku.
Z decyzji wynika, że organy nie kwestionują spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek uprawniających do otrzymania dofinansowania i wskazują, że wniosek strony z 11 lutego 2025 r. był kompletny. Jednocześnie jednak organy wskazały na brak środków finansowych Funduszu. Jak podano w 2025 r. w stosunku do potrzeb osób niepełnosprawnych z terenu powiatu bolesławieckiego Uchwałą z dnia 27 marca 2025 r, w sprawie zadań i wysokości środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przeznaczonych dla Powiatu Bolesławieckiego na rok 2025, Rada Powiatu Bolesławieckiego na realizację zadania polegającego na dofinasowaniu uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych przeznaczyła kwotę 130.000,00 zł, a do 31 marca 2025 r do Centrum wpłynęło 147 wniosków na dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych dla 226 osób wraz z opiekunami (79 opiekunów) na kwotę 493.922,00 zł.
Dalej w decyzji organu I instancji wskazano, że zgodnie z § 6 ust. 3 rozporządzenia PCPR w Bolesławcu przyjęło zasadę przyznawania dofinansowanie do turnusów rehabilitacyjnych tej samej osobie raz na dwa lata, w związku z czym nie ma możliwości obniżenia dofinansowania o 20%, co i tak nie zapewniłoby realizacji pozostałych wniosków. Ponadto organ I instancji w decyzji odwołał się do zapisów ww. uchwały Rady Powiatu, w której przewidziano zasady pierwszeństwa w dofinansowaniu. Zgodnie z uchwałą pierwszeństwo w dofinansowaniu mają: osoby z niepełnosprawnością, które nie otrzymały dofinasowania do uczestnictwa w turnusie, w roku poprzednim (zgodnie z dyspozycją § 6 ust. 3 rozporządzenia), osoby z niepełnosprawnością w stopniu znacznym (lub równoważnym) oraz dzieci z niepełnosprawnością do 16 roku życia oraz młodzież w wieku do 24 lat ucząca się i niepracująca, bez względu na stopień niepełnosprawności (§ 5 ust. 12 rozporządzenia), osoby z niepełnosprawnością o najniższym dochodzie przypadającym na jedną osobę w gospodarstwie domowym.
Zaznaczył organ, że dochód strony w wysokości 3.131,74 zł jest wyższy niż dochód wnioskodawców, którym przyznano dofinansowanie.
Ponadto organ I instancji wskazał, że strona uczestniczyła w turnusie rehabilitacyjnym w okresie od 17 lipca 2025 r. do 30 lipca 2025 r. i nie wyraża chęci ponownego uczestnictwa i nie ma możliwości refundacji poniesionych kosztów na uczestnictwo w turnusie.
W ocenie Sądu podane wyżej przez organ I instancji przyczyny rozpoznania wniosku pozostają niezrozumiałe.
Przede wszystkim wskazać trzeba, że zgodnie z art. 35a ust. 4 ustawy o rehabilitacji, Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje zadań, o których mowa w ust. 1, które mogą być finansowane ze środków Funduszu, uwzględniając w szczególności wymagania, jakie powinny spełniać podmioty ubiegające się o dofinansowanie tych zadań, a także tryb postępowania i zasady ich dofinansowania ze środków Funduszu. Na podstawie ww. delegacji ustawowej Ministra Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji. Istotna jest treść § 1 ust. 3 rozporządzenia zgodnie z którym wymagania, jakie powinny spełniać osoby niepełnosprawne ubiegające się o dofinansowanie kosztów uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych, a także tryb postępowania i szczegółowe zasady ich dofinansowania określają przepisy w sprawie turnusów rehabilitacyjnych.
Tym samym Rada Powiatu nie posiadała kompetencji do określenia zasad (kryteriów) w tym określenia pierwszeństwa w przedmiocie udzielenia dofinansowania ze środków PFRON do pobytu w turnusie rehabilitacyjnym (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 15 stycznia 2020 r., II SA/Bd 804/19, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 sierpnia 2020 r., I SA/Gl 346/20, wyrok WSA w Kielcach z dnia 7 kwietnia 2022 r., I SA/Ke 599/21, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 24 kwietnia 2014 r., II SA/Go 601/14, CBOSA).
Okoliczności, w tym pierwszeństwo w dofinansowaniu, jakie mają być uwzględniane przy ocenie wniosków uregulowane są w rozporządzeniu - § 5 ust. 10, 11, 12. Organ w decyzji się do nich nie odniósł, powołał się natomiast na kryterium z uchwały dotyczące dochodu i stwierdził, że strona ma dochód wyższy od dochodu wnioskodawców, którzy otrzymali dofinansowanie.
Dalej niejasne pozostaje stanowisko organu odnośnie zastosowania § 6 ust. 3 rozporządzenia. Organ stwierdził, że nie ma środków na dofinansowanie i przyjęto zasadę dofinansowania tej samej dorosłej osoby niepełnosprawnej raz na dwa lata. Strona złożyła wniosek w lutym 2025 r. o dofinansowanie na ten rok, a decyzja organu jest z września 2025 r. i organ powołuje się, że strona uczestniczyła w turnusie w okresie od 17 lipca 2025 r. do 30 lipca 2025 r. i nie wyraża chęci uczestnictwa ponownego i nie ma możliwości refundacji poniesionych kosztów.
Stanowisko organu I instancji zostało w całości zaakceptowane przez organ II instancji.
Dla Sądu niezrozumiałe pozostają powyższe wywody organu odnośnie oceny wniosku na rok 2025 r. Przyjmując zasadę w przypadku znacznego niedoboru środków, że dofinasowanie przysługuje raz na dwa lata, to dla oceny wniosku organ jako punkt odniesienia winien przyjąć rok poprzedni, natomiast organ w ogóle się do tego nie ustosunkował. Obowiązkiem organu jest ustalenie czy w poprzednim roku było dofinasowanie i wyjaśnienie dlaczego wobec braku dofinansowania w poprzednim roku, także w kolejnym roku wnioskujący nie otrzymał dofinansowania (jeżeli taka sytuacja ma miejsce). Z kolei, jeżeli organ przyjmuje zasadę, że bierze pod uwagę dany rok i ewentualnie wskazuje na możliwość dofinansowania w przyszłym roku, to powinien to wyjaśnić.
W ocenie Sądu w uzasadnieniu decyzji obu instancji organy nie wskazały w jaki sposób zastosowały § 6 ust. 3 rozporządzenia. Nie zostało wyjaśnione także, dlaczego wobec skarżącego nie zastosowano zasady udzielania dofinansowania co dwa lata. Jedynie organ I instancji zawarł enigmatyczną informację, że strona nie wyraża chęci ponownego uczestnictwa w turnusie, co mogłoby wskazywać, że organ przyjął, że skarżący skorzystał już (na moment wydawania decyzji) w 2025 r. z turnusu (w okresie lipca), dlatego ocena wniosku następuje pod kątem ewentualnego przyznania dofinasowania na kolejny rok.
Mając na uwadze uzasadnienie decyzji Sąd nie ma możliwości skontrolowania, czy zasady pierwszeństwa zostały zachowane, a także czy zrealizowano zasady przewidziane przepisami w tym postulat zawarty w § 5 ust. 11.
Wymogi, jakim musi decyzja odpowiadać, wynikają z art. 107 k.p.a. Prawidłowo zredagowane pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie decyzji administracyjnej ma podstawowe znaczenie dla stosowania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 k.p.a.), jak również zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. Na podstawie tej zasady organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, tak aby jasne były motywy, które legły u podstaw decyzji. To właśnie uzasadnienie decyzji powinno być więc elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 października 2017 r. sygn. akt II SA/Gd 146/17, CBOSA).
W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji organów obu instancji nie spełnia powyższych wymogów.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić stanowisko i zalecenia Sądu.
Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.