Następnie ZUS wykluczył możliwość zastosowania przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Jak podniósł organ, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo (z którą ma rozdzielność majątkową) domowe z żoną )i małoletnim synem. Nie wykazał dochodów uzyskiwanych przez żonę. Skarżący pobiera emeryturę w wysokości 1.313,53 zł, i świadczenie to jest wolne od potrąceń egzekucyjnych. Skarżący pracuje na umowę o pracę na 1/16 etatu i pobiera wynagrodzenie w kwocie netto 251,66 zł. Odnosząc się do tego ZUS stwierdził, że sytuacja materialna małżonka pozostającego w ustroju rozdzielności majątkowej ale będącego we wspólnym gospodarstwie domowym ma wpływ na przeprowadzenie kompletnej analizy możliwości płatniczych rodziny. Niezależnie bowiem od wybranego przez małżonków ustroju majątkowego na obydwu małżonkach spoczywa obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb materialnych rodziny. Z uwagi na brak informacji o dochodach małżonki trudno jest ustalić faktyczną sytuację materialną i porównać ją z przyjętym kryterium, jakim jest minimum socjalne. Wskazano też na otrzymywanie przez rodzinę świadczenia wychowawczego, które wprawdzie nie wlicza się do dochodu ale nie jest obojętne dla sytuacji bytowej rodziny. Ponadto podniesiono, że skarżący nie udowodnił, aby w związku z powołaną sytuacją finansową, podjęte zostały działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej. Dalej organ stwierdził, że posiadane zadłużenie u innych podmiotów niż ZUS nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Analizując możliwość umorzenia wskazano następnie, że trzeba mieć w tym względzie na uwadze, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. W tym kontekście stwierdzono, że brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialno – bytowa skarżącego całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległości. Skarżący dysponuje środkami finansowymi w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego oraz świadczy pracę w ramach umowy o pracę. Wskazano także, że istotne znaczenie w sprawie ma fakt rozłożenia skarżącemu zadłużenia na 31 rat kształtujących się na poziomie 612 zł – 707 zł, ostatnia rata płatna do dnia 18 września 2026 r. i w przypadku trudności w regulowaniu należności istnieje możliwość renegocjacji warunków spłaty.
Zatem zdaniem Zakładu umorzenie skarżącemu należności na obecnym etapie byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.
Organ podniósł również, że rozważył możliwość umorzenia ze względu na interes publiczny. Nie znalazł jednak przesłanek do umorzenia.
Dalej, rozpatrując przesłankę ważnego interesu podatnika, stwierdził, powołując się na orzecznictwo, że jej zastosowanie wymaga wykazania przez skarżącego konkretnych okoliczności, wyjątkowych, takich, które mogą zachwiać podstawami egzystencji, niezależnych od woli oraz zachowania podatnika. Bowiem o istnieniu ważnego interesu podatnika decyduje niezależność i nieprzewidywalność zdarzeń od sposobu postępowania podatnika. W związku z tym ZUS nie stwierdził przesłanek do umorzenia ze względu na ważny interes podatnika.
Konkludując, organ stwierdził, że nie znalazł żadnych przesłanek do umorzenia należnośći. Dlatego powołując się na względy społeczne (realizacja zobowiązań publicznoprawnych, zasada równego traktowania ubezpieczonych), organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł, że nie zgadza się z decyzją ZUS i że jest ona nieuzasadniona. Zaznaczył, że jest ona sprzeczna ze stanem faktycznym. Organ nie dokonał jego zdaniem obiektywnej oceny wniosku Skarżący zacytował treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia i wskazał, iż pomimo tego, że Zakład nie kwestionuje jego ciężkiej sytuacji zdrowotnej, to uważa, że jego dochody wystarczają na pokrycie wydatków Skarżący wskazał, że wydatki w kwocie 2.330 zł nie są pokryte z jego dochodem, Spłata rat ZUS w kwocie 612 – 707 zł zabiera połowę jego niskich dochodów. Z żoną ma rozdzielność majątkową i ona pokrywa wydatki wynajmu mieszkania (czynsz) – cała wypłata żony w wysokości minimalnej krajowej jest przeznaczana na ten wydatek. Skarżący podał, że nadal pozostaje pod opieką lekarzy, a jego wiek i pogarszająca się sytuacja zdrowotna nie dają mu optymizmu na poprawę dramatycznej sytuacji życiowej w przyszłości, zaś umorzenie długu znacznie poprawi powstałe problemy.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 3 czerwca 2026 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi. Podkreślił trudną sytuację związaną ze swoim stanem zdrowia, który uniemożliwia mu spłatę zadłużenia oraz wskazał na uzyskane orzeczenie o niepełnosprawności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Orzekając w powyższych ramach kontroli, Sąd uznał skargę za zasadną.
Podkreślić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na podstawie przedstawionych przez organ akt administracyjnych. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por.: wyrok NSA z 12.03.2024 r., III OSK 4835/21, CBOSA).
W niniejszej sprawie zastrzeżenia Sądu budzi dokonana w zaskarżonej decyzji ocena niektórych przesłanek umorzenia należności.
Jak stanowi przepis art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Ma to miejsce w przypadkach, kiedy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest to zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Przedstawioną przez w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentację w zakresie powyższych przesłanek Sąd uznaje za prawidłową.
Natomiast nie sposób uznać za poprawną argumentacji organu, dotyczącej przesłanek określonych w powołanym wyżej rozporządzeniu wydanym na podstawie u.s.u.s. Wskazać trzeba, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Przede wszystkim zastrzeżenia Sądu budzi dokonana w zaskarżonej decyzji ocena przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotyczącej przypadku istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W zakresie oceny tej przesłanki organ skupił się w zasadzie wyłącznie na kwestii uzyskiwania przez skarżącego dochodu w postaci emerytury i wynagrodzenia za pracę (na 1/16 etatu w kwoce 251,66 zł), uznając, że w tej sytuacji omawiana przesłanka nie zachodzi. Organ wprost wskazywał, że skarżący nie utracił możliwości osiągania dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Organ podkreślił, że skarżący wprawdzie choruje przewlekle na opisane choroby ([...], [...], [...] i [...]), a ponadto, że w październiku 2025 r. doznał [...] i w trybie pilnym przeszedł operację i aktualnie uczęszcza na [...]. Według organu nie stanowi to jednak przesłanek umorzenia zadłużenia, gdyż skarżący nie utracił możliwości osiągania dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Dysponuje bowiem stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej emerytury i świadczy pracę w ramach umowy o pracę, a aktualnie brak możliwości zarobkowania jest rekompensowany wypłatą zasiłku chorobowego i powyższe okoliczności zdaniem organu wykluczają możliwość przyjęcia omawianej przesłanki.
Trzeba jednak wskazać, że, po pierwsze, z treści umowy o pracę tymczasową, przedłożonej przez skarżącego w toku postępowania, wynika, że umowa ta została zawarta do dnia 31 grudnia 2025 r. Decyzja organu została wydana w dniu 18 grudnia 2025 r., a więc na kilkanaście dni przed zakończeniem obowiązywania tej umowy. Ponadto skarżący w październiku 2025 r. przeszedł [...], [...] i pozostaje pod opieką lekarską [...] oraz przechodzi stosowną [...]. Sytuacja zdrowotna skarżącego nie wydaje się zatem rokować pozytywnie co do możliwości dalszego zatrudnienia, czego organ w ogóle nie wziął pod uwagę i należycie nie ocenił.
Po drugie, w przytoczonym przepisie mowa jest o możliwościach uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, nie zaś o możliwości uzyskiwania jakiegokolwiek dochodu. Zatem organ w ramach oceny omawianej przesłanki winien w niniejszej sprawie rozważyć, czy stan zdrowia skarżącego pozbawia go możliwości uzyskania dodatkowego dochodu ponad otrzymywaną kwotę emerytury, wynoszącej 1.313,53 zł netto. Jak wskazywał skarżący w skardze oraz podkreślał na rozprawie, jego własny stan zdrowia, który od października 2025 r. znacznie się pogorszył na skutek doznanego [...], aktualnie uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. W skardze skarżący podnosił w szczególności, że z powodu stanu zdrowia nie może podjąć godziwej pracy zarobkowej, a każda wpłata tytułem spłaty zadłużenia wiąże się z rezygnacją z zakupu leków. Z pewnością trudna sytuacja zdrowotna skarżącego wymaga poniesienia przez niego odpowiednich kosztów leczenia, co wykazywał zresztą we wniosku i złożonych dokumentach. W tej sytuacji podjęcie zatrudnienia przez skarżącego przy jego stanie zdrowia aktualnie jest kwestią wątpliwą (co wymaga jednak stosownej oceny organu), przy czym dodatkowa praca być może pozwoliłaby skarżącemu na spłatę zadłużenia. Powyższych okoliczności organ jednak w ogóle nie badał, co było wynikiem skrótowego potraktowania przywołanej wyżej przesłanki.
W ocenie Sądu w sprawie nie została również właściwie rozważona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, związana z sytuacją, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podkreślił, że nie jest w stanie odnieść dochodu gospodarstwa domowego strony skarżącej do kwoty minimum socjalnego z powodu nie podania przez skarżącego dochodu żony zamieszkującej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący istotnie nie podał dochodu swojej żony, jednak wskazał na panujący między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej, pozostając w (błędnym) przekonaniu, że nie ma on znaczenia dla oceny jego sytuacji. Zdaniem Sądu organ prawidłowo stwierdził, że kwestia przyjęcia takiego czy innego ustroju majątkowego małżeńskiego nie wpływa na ocenę sytuacji majątkowej rodziny i że ocenie tej podlega całość dochodów uzyskiwanych przez rodzinę, również przez małżonka, z którym strona pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, o ile małżonkowie zamieszkują we wspólnym gospodarstwie domowym. Niezrozumienie tej kwestii przez skarżącego powinno było się jednak przełożyć w pierwszej kolejności na podjęcie przez organ stosownych działań informacyjnych, tak aby umożliwić skarżącemu uzyskanie wiedzy na powyższy temat i w ślad za tym podanie odpowiednich danych. Zasadnie podnosi ZUS, że skarżący przedstawił sytuację majątkową i finansową swojej rodziny jedynie częściowo, jednakże zdaniem Sądu organ, analizując wnikliwie indywidualną sytuację skarżącego, nie powinien pomijać tak istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy informacji i dążyć do ich uzyskania, zwłaszcza w sytuacji, w której zamiarem skarżącego ewidentnie nie było zatajanie powyższych informacji (podał je w skardze do tutejszego Sądu). Brak jest zatem pogłębionej analizy jego obecnej sytuacji finansowej i zdrowotnej.
Zauważyć też należy, że deklarowana przez skarżącego kwota stałych wydatków przewyższa uzyskiwane przez skarżącego dochody, przy przyjęciu (jak wskazuje skarżący w skardze), że dochód jego żony jest przeznaczany na opłaty czynszowe związane z wynajmowanym mieszkaniem. Wskazać też trzeba, że skarżący ponosi znacząco wyższe od przeciętnych koszty związane z ochroną zdrowia, które to wydatki - w razie braku przeciwnych ustaleń - należy kwalifikować jako dotyczące zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przyjęcie powyższych wyliczeń prowadziłoby do wniosku, że po uiszczeniu kosztów mieszkaniowych oraz zdrowotnych, skarżący, spłacając przedmiotowe zadłużenie we wskazanych przez organ kwotach, nie miałby możliwości ponoszenia pozostałych wydatków dotyczących m.in. wyżywienia, ubrania, środków czystości, bez narażenia podstawowych potrzeb życiowych. Kwestia ta również wymaga ponownej oceny.
W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77, art. 80, k.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w wyroku i dokona pogłębionej analizy kwestii przedawnienia należności, zgodnie z treścią powyższych rozważań. Dopiero prawidłowa, dogłębna i indywidualna ocena okoliczności sprawy otworzyć może organowi drogę do skorzystania z uznania, zgodnie z należycie umotywowanym przekonaniem.
Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.